Từ “đất vua” Thanh Hóa đến giảng đường gần 300 năm tuổi
Hành trình của tiến sĩ Ngô Quang Tuyên – một tiến sĩ Việt Nam nước ngoài giảng dạy đại học Nga trong lĩnh vực hàng không vũ trụ – là câu chuyện một cậu bé lớn lên ở Thanh Hóa, vượt qua khó khăn gia đình để bước vào môi trường học thuật quốc tế và trở thành người Việt Nam thứ hai đứng trên giảng đường của Đại học Tổng hợp Quốc gia Lomonosov, ngôi trường có lịch sử gần 3 thế kỷ.
Trọng tâm của câu chuyện này không chỉ là một lý lịch ấn tượng, mà là thông điệp: học giả Việt Nam hoàn toàn có thể tạo dấu ấn sâu đậm trong học thuật quốc tế nếu được trao cơ hội và dám đi xa. Sinh năm 1988 tại xã Hoạt Giang, tỉnh Thanh Hóa, tuổi thơ của ông gắn với gia cảnh khó khăn, bố mắc bệnh nặng từ khi ông mới 3 tuổi, mẹ gánh toàn bộ kinh tế gia đình. Xuất phát điểm ấy khiến lựa chọn duy nhất của Tuyên là học thật tốt, coi tri thức như con đường để bước ra khỏi giới hạn. Thanh Hóa – vùng “đất vua” với 44 đời vua trong lịch sử – trở thành nền văn hóa tinh thần hun đúc ý chí kiên định đó.
Tuổi thơ gian khó và bước ngoặt học bổng sang Nga
Điều đáng nói ở hành trình của nhà khoa học Việt Nam này là ông không sinh ra trong “điều kiện vàng” như nhiều người lầm tưởng về các tiến sĩ Việt Nam nước ngoài. Gia đình khó khăn, bố mất sức lao động từ rất sớm buộc ông phải trưởng thành bằng kỷ luật học tập. Những năm học tại Trường THPT Hà Trung là khoảng thời gian định hình con đường, khi sự động viên của thầy cô biến nghị lực thành mục tiêu rõ ràng: theo đuổi học thuật lâu dài.
Bước ngoặt thực sự đến khi Tuyên tốt nghiệp THPT và đạt kết quả cao trong kỳ thi đại học, mở cánh cửa học bổng Hiệp định Chính phủ để sang Nga học tập. Năm 2008, chàng trai xứ Thanh lần đầu đặt chân tới Nga, bắt đầu chương trình Máy bay động cơ tại Viện Hàng không, Đại học Kỹ thuật Tổng hợp Quốc gia Irkutsk. Chính giai đoạn này cho thấy một sự thật: cơ hội học thuật quốc tế không tự nhiên rơi xuống, nó là kết quả của nỗ lực bền bỉ trong môi trường phổ thông ở Việt Nam. Nếu hệ thống giáo dục trong nước không nuôi dưỡng những học sinh như Tuyên, chúng ta khó có những câu chuyện thành công trên giảng đường nước ngoài.
Vượt rào cản ngôn ngữ để bước vào nghiên cứu hàng không vũ trụ
Sang Nga không đồng nghĩa với việc hành trình đã dễ dàng. Những ngày đầu trong môi trường hoàn toàn mới, rào cản ngôn ngữ và phương pháp học tập là thách thức lớn khiến nhiều du học sinh có thể nản lòng. Tuyên chọn thái độ khác: coi việc thích nghi nhanh, học tập nghiêm túc là cách xứng đáng duy nhất để đáp lại cơ hội học bổng. Đây là điểm phân tách giữa những người “đi học nước ngoài” và những nhà khoa học Việt Nam thực sự hội nhập học thuật quốc tế.
Sau khi hoàn thành chương trình đại học tại Irkutsk, ông tiếp tục làm nghiên cứu sinh tại Khoa Hàng không và Kỹ thuật bay, Đại học Vật lý Kỹ thuật Matxcơva (MIPT), tập trung nghiên cứu chuyên sâu về hàng không. Bậc nghiên cứu sinh là bước chuyển lớn: không còn học theo tài liệu có sẵn, mà phải tự tìm đề tài, tự xây dựng phương pháp và giải quyết vấn đề khoa học. Việc bảo vệ thành công luận án tiến sĩ không chỉ là “tấm bằng” mà là minh chứng cho năng lực độc lập nghiên cứu – tiêu chí cốt lõi để một tiến sĩ Việt Nam nước ngoài được công nhận trong cộng đồng học thuật quốc tế.
Trở thành giảng viên MSU: hình ảnh mới của học giả Việt Nam
Điểm nhấn đặc biệt của hành trình này là việc Ngô Quang Tuyên trúng tuyển vị trí giảng viên tại Khoa Hàng không Vũ trụ, Đại học Tổng hợp Quốc gia Lomonosov (MSU), một cơ sở giáo dục đại học có lịch sử gần 3 thế kỷ. Theo thông tin từ cơ quan truyền thông địa phương, trong suốt lịch sử ngôi trường này, chỉ có hai người Việt đảm nhiệm công việc giảng dạy: Giáo sư, Viện sĩ Hoàng Kim Bổng và tiến sĩ Ngô Quang Tuyên. Câu chuyện ấy không nên được nhìn như “thành tích cá nhân hiếm có”, mà như tín hiệu rõ ràng rằng học giả Việt Nam, nếu đủ năng lực, hoàn toàn có thể bước vào những không gian học thuật vốn tưởng rất xa.
Công việc tại MSU đưa ông vào môi trường vừa giảng dạy vừa nghiên cứu chuyên sâu về hàng không vũ trụ. Trong giảng dạy, ông kết hợp kiến thức nền tảng với kết quả nghiên cứu mới, gắn nội dung học tập với các vấn đề thực tiễn của ngành hàng không và hàng không vũ trụ. Chính cách tiếp cận này khiến mỗi ngày lên giảng đường không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà là hành động kết nối tri thức giữa Nga và Việt Nam, giữa những thế hệ sinh viên và thế giới nghiên cứu chuyên sâu.
Mở đường cho hợp tác khoa học Việt–Nga và thế hệ sinh viên mới
Câu chuyện giảng dạy đại học Nga của Ngô Quang Tuyên không dừng ở biên giới cá nhân. Sau nhiều năm học tập, nghiên cứu và giảng dạy tại Nga, ông vẫn duy trì các hoạt động kết nối với Việt Nam, chủ động liên hệ với một số trường đại học trong nước như Đại học Quốc gia Hà Nội và các cơ sở đào tạo liên quan đến hàng không vũ trụ để tìm kiếm cơ hội hợp tác. Đây là bước đi quan trọng: thay vì để chất xám Việt chỉ “ở lại nước ngoài”, ông chọn đưa tri thức trở về trong hình thức hợp tác khoa học Việt Nga.
Theo thông tin từ các chương trình hợp tác, hoạt động đang được định hướng theo hướng giao lưu sinh viên, trao đổi học thuật và đào tạo, nhằm mở thêm cơ hội để sinh viên Việt Nam tiếp cận môi trường học thuật quốc tế, đồng thời thúc đẩy nghiên cứu trong các lĩnh vực như khí động học, hàng không và hàng không vũ trụ. Trong bối cảnh ngành hàng không vũ trụ phát triển với tốc độ “vũ bão”, chính Tuyên cũng khẳng định: “Nếu chỉ sử dụng kiến thức cũ thì rất khó theo kịp sự phát triển vũ bão của ngành hàng không và công nghệ”. Câu nói ấy là lời nhắc cho cả hệ thống: muốn thế hệ mới không bị tụt lại, Việt Nam phải khuyến khích và hỗ trợ nhiều hơn nữa những hành trình như của ông.
