Khai giảng đặc biệt và ý nghĩa thật sự của 108 trường mới
Việc đồng loạt đưa vào sử dụng 108 trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới đất liền là bước ngoặt nâng chuẩn cơ sở hạ tầng giáo dục và mở rộng cơ hội tiếp cận học tập bình đẳng cho học sinh vùng sâu, vùng xa, thay đổi tận gốc cách trẻ em vùng biên được đến trường và được hưởng thụ các dịch vụ giáo dục cơ bản.
Ngày 5/9/2026, cùng với lễ khai giảng trên cả nước, học sinh ở vùng biên cương đón một ngày khai trường rất khác: ngày hơn 100 trường học vùng biên nội trú liên cấp giai đoạn 1 được khánh thành, bàn giao và đưa vào sử dụng. Đây không phải một nghi thức cắt băng mang tính hình thức, mà là thời khắc đánh dấu việc một quyết sách đã “hóa thân” thành những khối bê tông, phòng học, ký túc xá, sân bóng nằm ngay trên đường biên. Dự án được khởi công đồng loạt ngày 9/11/2025, hoàn thành chỉ sau 9 tháng – tốc độ “thần tốc” hiếm thấy đối với các công trình công, nói lên mức độ ưu tiên chính trị lẫn xã hội dành cho giáo dục vùng biên.
Cơ sở hạ tầng giáo dục hiện đại: từ giấc mơ đến chuẩn mới ở vùng biên
Điều đáng nói nhất ở những trường học vùng biên thế hệ mới không chỉ là số lượng, mà là chất lượng của cơ sở hạ tầng giáo dục. Thay cho các phòng học tạm, tranh tre nứa lá, giờ đây là những ngôi trường quy mô cả nghìn học sinh, có phòng học, phòng chức năng, khu nội trú, nhà bếp, nhà ăn, bể bơi, sân bóng, khu thể dục thể thao và trang thiết bị đồng bộ, hiện đại. Nói cách khác, chuẩn hạ tầng của một trường nội trú vùng biên đang tiến rất gần chuẩn của nhiều trường thành thị. "Kể từ sau khi đồng loạt khởi công ngày 9/11/2025, 108 trường thuộc giai đoạn 1 được đưa vào sử dụng từ năm học 2026-2027, bổ sung 4.396 phòng học, 102 thư viện, bảo đảm điều kiện học tập cho gần 113.000 học sinh vùng biên giới."
Sự thay đổi này đảo chiều logic quen thuộc lâu nay: không còn chuyện học sinh vùng sâu phải chấp nhận những điểm trường tạm, thiếu nước sạch, thiếu nhà vệ sinh hay phòng ở chật chội 15-20 em mỗi phòng như trước. Khi tỷ lệ phòng học kiên cố hóa toàn vùng biên đã đạt 89,6%, tỷ lệ mù chữ xuống dưới 1%, việc nâng chuẩn thành các tổ hợp trường nội trú liên cấp là bước tiếp theo hợp lý – và cần thiết – để không “kẹt lại” ở mức phổ cập tối thiểu mà tiến lên chất lượng cao hơn.
Cơ hội học tập ngang bằng cho học sinh vùng sâu, vùng xa
Trọng tâm của dự án này không phải là những con số thành tích, mà là việc học sinh vùng sâu, vùng xa được tiếp cận giáo dục ở mức gần tương đương học sinh thành thị. Thay vì các lớp học nhỏ lẻ rải rác theo thôn bản, mô hình trường nội trú liên cấp tập trung cho phép các em được học trong môi trường có giáo viên đủ bộ môn, thư viện, khu thể thao, ký túc xá đảm bảo, được lo ăn, ở, học tập để phát triển toàn diện. Đó mới là nội dung cụ thể của giáo dục bình đẳng: không để nơi sinh ra quyết định chất lượng tri thức mà một đứa trẻ có thể nhận được.
Chính phủ xác định việc xây dựng các trường nội trú này là nhiệm vụ chính trị cấp bách, nhằm bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục và thu hẹp khoảng cách vùng miền. Về phía người dân, điều này đồng nghĩa mỗi gia đình vùng biên có thể yên tâm cho con đến trường mà không phải gửi xuống huyện xa, không phải chấp nhận cảnh đường xa, ký túc tạm bợ hay nỗi lo bỏ học giữa chừng. Mỗi giáo viên có điều kiện tốt hơn để gắn bó lâu dài với địa bàn khó khăn, thay vì xem đây là nơi “tạm trú” trong vài năm công tác.
Từ quyết sách chiến lược đến thay đổi đời sống vùng biên
Nền tảng của bước nhảy vọt này nằm ở tầm nhìn chính sách rất rõ ràng: Thông báo 81 và các nghị quyết về phát triển giáo dục coi việc đầu tư trường học cho các xã biên giới đất liền là nhiệm vụ trọng tâm trong phát triển kinh tế – xã hội, nâng cao dân trí, chất lượng nhân lực, tạo nguồn cán bộ tại chỗ và củng cố quốc phòng, an ninh. Nói thẳng, hệ thống trường nội trú liên cấp không chỉ đào tạo học sinh, mà còn đào tạo những công dân hiểu biết, gắn bó và có khả năng lãnh đạo ngay trên tuyến đầu Tổ quốc.
Từ góc nhìn đời sống, tác động lan tỏa là rất rõ: trường học khang trang kéo theo hạ tầng điện, đường, dịch vụ xã hội phát triển nhanh hơn; giáo dục tốt hơn khiến người trẻ ít bị hút khỏi bản làng, giúp cộng đồng ổn định và năng động hơn. Việc Bộ Chính trị yêu cầu hoàn thành mạng lưới trường phổ thông nội trú tại vùng dân tộc thiểu số, vùng khó khăn và biên giới trước năm 2030 cho thấy giáo dục đang được đặt ở vị trí trung tâm trong chiến lược giữ vững phên dậu quốc gia bằng con người, chứ không chỉ bằng lực lượng chuyên trách.
Trang sử mới đã mở, thách thức là giữ cho cánh cửa không khép lại
Với 108 trường giai đoạn 1 đã vào năm học 2026-2027 và 121 trường giai đoạn 2 đang gấp rút thi công để kịp phục vụ năm học 2027-2028, giáo dục vùng biên rõ ràng đã bước sang một trang sử mới. Tuy vậy, nếu chỉ dừng ở những lễ khánh thành đẹp đẽ, trang sử này có nguy cơ bị lật qua nhanh chóng. Bài toán tiếp theo là vận hành và duy trì chất lượng: tuyển và giữ được đội ngũ giáo viên giỏi, thiết kế chương trình phù hợp học sinh đa dân tộc, đảm bảo chi phí vận hành ký túc, bếp ăn, thư viện luôn ở mức đáp ứng được nhu cầu thực tế.
Những ngôi trường này cần được coi là cam kết lâu dài về giáo dục bình đẳng, chứ không là phong trào. Khi các công trình tiếp tục được hoàn thiện, mở rộng và nhân lên, mục tiêu không nên dừng ở “đủ phòng học” mà phải là “học sinh vùng biên có điều kiện học tập ngang bằng về chất lượng với học sinh thành thị”. Nếu làm được điều đó, dự án 108 trường đầu tiên sẽ được nhớ như cột mốc đánh dấu lần đầu tiên biên giới không chỉ là nơi canh giữ lãnh thổ, mà còn là nơi lan tỏa tri thức.
