Mối liên hệ đáng chú ý, chưa phải lời khuyên điều trị
Cà phê là thức uống chứa caffeine và nhiều hợp chất thực vật, có thể tác động đồng thời đến sự tỉnh táo, hệ vi sinh đường ruột và một số chỉ dấu tâm trạng, nhưng các mối liên hệ này chưa chứng minh tác dụng điều trị bệnh. Đó là cách thận trọng nhất để hiểu nghiên cứu về cà phê và tâm trạng đang được chú ý: một tách cà phê có thể gắn với thay đổi trong cơ thể, nhưng không phải thuốc chống trầm cảm.
Một nghiên cứu quy mô nhỏ của các nhà khoa học tại Đại học Cork, Ireland, theo dõi 62 người trưởng thành khỏe mạnh: 31 người thường uống cà phê và 31 người không uống. Nhóm có thói quen dùng ba đến năm tách mỗi ngày ngừng uống trong hai tuần, sau đó được chia để dùng cà phê có caffeine hoặc cà phê khử caffeine trong ba tuần. Khi uống lại, cả hai nhóm đều ghi nhận mức căng thẳng, trầm cảm và tính bốc đồng thấp hơn so với thời điểm bắt đầu. Kết quả gợi ra một tín hiệu đáng nghiên cứu, chứ chưa xác định cà phê là nguyên nhân tạo nên thay đổi.
Cả hai loại cà phê đều gắn với thay đổi ở đường ruột
Điểm đáng lưu ý là thay đổi hệ vi sinh đường ruột xuất hiện ở cả nhóm dùng cà phê có caffeine lẫn nhóm dùng cà phê khử caffeine. Điều này phù hợp với nhận định rằng cà phê không chỉ là caffeine: polyphenol và các hợp chất thực vật khác cũng có thể ảnh hưởng đến thành phần vi khuẩn trong ruột. Vì vậy, nếu có lợi ích cà phê đối với tiêu hóa hay tâm trạng, không thể mặc định mọi tác động đều đến từ chất kích thích.
Một giả thuyết được quan tâm là trục ruột–não, tức những tương tác giữa tiêu hóa và chức năng tâm thần. Mối liên hệ giữa sức khỏe đường ruột và tinh thần ngày càng được chú ý, nhưng nghiên cứu hiện có chưa chứng minh hệ vi sinh là nguyên nhân khiến tâm trạng hay chức năng nhận thức thay đổi. Nói cách khác, vi khuẩn đường ruột có thể là một phần của bức tranh, song chưa thể xem chúng như lời giải duy nhất cho phản ứng sau khi uống cà phê.
Lợi ích tiềm năng đi cùng giới hạn và khác biệt cá nhân
Các dữ liệu khác mở rộng bức tranh nhưng cũng cần được đọc đúng mức. Một phân tích khoảng 498.150 người từ 37 đến 73 tuổi trong cơ sở dữ liệu UK Biobank, công bố trên BMC Medicine năm 2022, ghi nhận nhóm uống khoảng một tách mỗi ngày có nguy cơ tử vong thấp nhất; nhóm uống dưới một đến hai tách mỗi ngày có nguy cơ tử vong do mọi nguyên nhân thấp hơn khoảng 9% so với người không uống. Đây là liên hệ quan sát, không chứng minh cà phê kéo dài tuổi thọ. Một số nghiên cứu quan sát cũng ghi nhận người uống cà phê có nguy cơ mắc tiểu đường type 2 và một số bệnh gan thấp hơn, nhưng cà phê không thay thế thuốc hay biện pháp phòng bệnh.
Caffeine có thể tăng tỉnh táo, nhưng lượng quá nhiều có thể gây bồn chồn, lo lắng, tim đập nhanh và làm giấc ngủ kém, từ đó tác động ngược đến tâm trạng. Mức tối đa khoảng 400 mg caffeine mỗi ngày, tương đương khoảng bốn tách cà phê, được nêu như ngưỡng có thể đem lại lợi ích; khả năng dung nạp vẫn khác nhau ở mỗi người. Người dễ mất ngủ, hồi hộp, nhạy cảm với caffeine hoặc bị trào ngược nên hạn chế, ưu tiên cà phê ít đường và tránh uống cuối ngày. Kết luận hợp lý không phải uống cà phê để trị trầm cảm, mà là xem đây như một lựa chọn có thể phù hợp với một số người, trong giới hạn cơ thể chịu được.
