Cà phê không chỉ là caffeine
Cà phê mỗi ngày là thói quen uống cà phê đều đặn, có thể đưa caffeine và các hợp chất thực vật như polyphenol vào cơ thể, đồng thời tác động đến hệ tiêu hóa, sự tỉnh táo và cảm nhận tâm trạng. Mối quan tâm ngày càng tăng về sức khỏe đường ruột khiến các nhà nghiên cứu xem xét kỹ hơn những ảnh hưởng này, thay vì chỉ tập trung vào tác dụng giúp tỉnh ngủ.
Một nghiên cứu nhỏ tại Ireland theo dõi 62 người trưởng thành khỏe mạnh, gồm người thường uống và người không uống cà phê. Nhóm quen uống ba đến năm tách mỗi ngày ngừng uống trong hai tuần, rồi được chia để dùng cà phê có caffeine hoặc đã khử caffeine trong ba tuần. Khi bắt đầu uống lại, cả hai nhóm đều ghi nhận mức căng thẳng, trầm cảm và tính bốc đồng thấp hơn so với thời điểm ban đầu. Đây là tín hiệu đáng chú ý về cà phê và tâm trạng, nhưng quy mô nghiên cứu nhỏ nên chưa thể xem như lời khuyên rằng ai cũng sẽ có phản ứng tương tự.
Caffeine có thể giảm buồn ngủ và tăng tỉnh táo, còn những hợp chất khác trong cà phê cũng có thể góp phần tạo nên tác động. Vì vậy, quy toàn bộ ảnh hưởng cho caffeine là cách giải thích quá đơn giản.
Hệ vi sinh và tâm trạng: mối liên hệ chưa phải nhân quả
Sau khi người tham gia dùng lại cà phê, các nhà nghiên cứu ghi nhận thay đổi ở một số vi khuẩn đường ruột trong cả nhóm uống loại có caffeine lẫn loại đã khử caffeine. Điều này phù hợp với nhận định rằng cà phê là một hỗn hợp nhiều thành phần: polyphenol và các hợp chất thực vật có thể ảnh hưởng đến hệ vi sinh, trong khi caffeine tác động đến hệ thần kinh.
Một số nghiên cứu liên hệ cà phê với sự gia tăng của vi khuẩn có khả năng chuyển hóa axit quinic, đồng thời các hợp chất trong cà phê có thể hỗ trợ vi khuẩn có lợi. Cà phê cũng kích thích nhu động ruột ở một số người, dù phản ứng này khác nhau tùy cơ địa. Những phát hiện đó khiến giả thuyết về mối nối giữa đường ruột và tâm trạng đáng quan tâm, nhưng chưa chứng minh hệ vi sinh là nguyên nhân gây ra thay đổi tâm trạng hay chức năng nhận thức.
Kết luận hợp lý hiện nay là uống điều độ có thể hỗ trợ hệ vi sinh khỏe mạnh và đi cùng một số dấu hiệu tâm trạng tích cực, chứ không phải cà phê chữa căng thẳng hay trầm cảm. Người uống nên xem cảm nhận của chính mình là một phần quan trọng khi cân nhắc lượng dùng.
Đường thêm vào có thể làm thay đổi bức tranh
Trong nghiên cứu quan sát phân tích 46.222 người tham gia khảo sát sức khỏe tại Mỹ giai đoạn 1999–2018, cà phê đen hoặc cà phê với lượng đường bổ sung thấp có liên hệ với nguy cơ tử vong sớm thấp hơn. Nhóm dùng lượng đường thấp có nguy cơ thấp hơn khoảng 14%; ở người uống hai đến ba tách mỗi ngày, mức giảm được ghi nhận lên đến 17% so với nhóm đối chiếu.
Ngưỡng đường được phân tích là dưới 2,5 g mỗi tách, tương đương khoảng nửa thìa cà phê đường. Khi lượng đường vượt mức này, mối liên hệ có lợi không còn được ghi nhận rõ ràng. Đây không phải bằng chứng rằng nửa thìa đường kéo dài tuổi thọ: nghiên cứu quan sát cho biết các yếu tố đi cùng nhau, không chứng minh yếu tố này gây ra kết quả kia.
Dù vậy, lựa chọn cà phê với đường ít hoặc không đường là cách thực tế để hạn chế lượng đường bổ sung, nhất là khi thói quen thêm sữa đặc hay si rô có thể khiến lượng nạp vào tăng nhanh. Điều đáng chú ý không chỉ là số tách, mà còn là những gì được cho vào ly.
Cà phê và tim: nhìn vào lượng dùng, không chỉ một phản ứng
Caffeine có thể làm tăng tạm thời hoạt động của hệ thần kinh giao cảm, khiến một số người thấy tim đập nhanh, hồi hộp hoặc huyết áp tăng. Phản ứng còn tùy vào lượng uống, khả năng chuyển hóa caffeine và độ nhạy của từng người. Vì thế, một lần tim đập nhanh sau cà phê không tự động chứng minh rằng uống cà phê thường xuyên gây bệnh tim.
Các bằng chứng về cà phê và tim phần lớn là quan sát, nên chưa thể khẳng định cà phê trực tiếp ngăn ngừa bệnh tim. Một số nghiên cứu ghi nhận người uống khoảng hai đến bốn tách cà phê có caffeine mỗi ngày có nguy cơ mắc một số bệnh tim mạch thấp hơn; uống quá bốn tách lại có thể đi kèm nguy cơ suy tim cao hơn trong một số nghiên cứu. Với phần lớn người trưởng thành, mức caffeine không quá khoảng 400 mg mỗi ngày nhìn chung không làm tăng nguy cơ tim mạch; con số này tương đương khoảng ba đến năm tách pha thông thường, tùy độ đậm đặc.
Không có lý do để người không uống bắt đầu dùng cà phê nhằm phòng bệnh. Người dễ mất ngủ, hồi hộp hoặc trào ngược nên giảm lượng, tránh uống cuối ngày và điều chỉnh theo khả năng dung nạp; nếu triệu chứng tái diễn, nên trao đổi với bác sĩ. Tóm lại, cà phê có thể phù hợp với thói quen lành mạnh khi uống điều độ, ưu tiên ít đường và không bỏ qua phản ứng của cơ thể.
