Máy khử rung tim tự động và cấp cứu viên không chuyên: Tuyến đầu mới của phản ứng khẩn cấp cộng đồng
Đào tạo cấp cứu viên không chuyên gắn với việc lắp đặt máy khử rung tim tự động (AED) tại các không gian công cộng là mô hình xây dựng một tuyến phản ứng khẩn cấp cộng đồng mới, nơi người dân bình thường – từ nhân viên cứu hộ bãi biển đến bảo vệ, tình nguyện viên – có thể chủ động sử dụng AED và kỹ năng hồi sinh tim phổi cơ bản để cứu người trong những phút vàng khi xảy ra ngưng tim đột ngột trước khi lực lượng y tế chuyên nghiệp tiếp cận hiện trường. Điểm cốt lõi của câu chuyện ở Khánh Hòa không nằm ở chiếc máy AED đặt dọc công viên bờ biển Nha Trang hay nhà ga, sân bay, mà ở việc biến những người "ngoài ngành y" thành mắt xích đầu tiên trong chuỗi cấp cứu liên tục. Các cơ quan chức năng đang triển khai lắp đặt AED tại các khu vực đông người như bãi biển, ga tàu, siêu thị, sân bay, trường học, quảng trường. Cùng lúc, Trung tâm Cấp cứu 115 Khánh Hòa tổ chức các khóa huấn luyện cấp cứu viên không chuyên cho lực lượng làm việc dọc tuyến đường Trần Phú, nơi dự kiến bố trí hệ thống AED. Đây là bước chuyển quan trọng: cấp cứu tim mạch không còn là đặc quyền của bệnh viện, mà trở thành năng lực chung của cộng đồng.
Từ bờ biển Nha Trang đến không gian công cộng: Mở rộng mạng lưới AED và trách nhiệm của người tại chỗ
Khánh Hòa đang chọn một hướng đi rõ ràng: mở rộng độ phủ thiết bị y tế khẩn cấp tới những nơi nguy cơ cao nhưng lâu nay bị bỏ trống. Dọc tuyến công viên bờ biển Nha Trang – nơi người dân và du khách tập trung đông mỗi ngày – địa phương dự kiến ưu tiên bố trí 25 máy khử rung tim tự động. Phần thiết bị còn lại sẽ được phân bổ tới ga tàu, cảng hàng không quốc tế, trường học và các khu công nghiệp. Đây không phải hành động mang tính trang trí; đó là lời thừa nhận rằng ngưng tim đột ngột có thể xảy ra ở bất kỳ đâu, đặc biệt tại vùng biển với nhiều người cao tuổi và người chơi thể thao dưới nước. Theo đánh giá của lãnh đạo ngành y tế tỉnh, thiết bị chỉ phát huy hiệu quả khi có người biết sử dụng đúng. Vì vậy, mỗi điểm lắp máy AED được thiết kế như một "trạm cấp cứu ban đầu" với con người là trung tâm: người làm việc tại khu vực đó có trách nhiệm nhận biết tình trạng ngừng tuần hoàn, kích hoạt hệ thống cấp cứu, tiến hành ép tim ngoài lồng ngực, hỗ trợ hô hấp và sử dụng AED trong lúc chờ xe cấp cứu tiếp cận. Mạng lưới AED vì thế không chỉ là hệ thống hộp máy trên tường, mà là mạng lưới các cặp "máy + người" sẵn sàng phản ứng.
Huấn luyện cơ bản AED: Biến cứu hộ, bảo vệ, tình nguyện viên thành cấp cứu viên không chuyên
Nếu chỉ lắp máy mà không đào tạo người, mô hình AED ngoài bệnh viện sẽ thất bại. Khánh Hòa dường như hiểu rất rõ điều này. Sáng 26/08, tại buổi huấn luyện thực tế trên tuyến biển Nha Trang, các nhân viên cứu hộ, lực lượng bảo vệ, nhân viên giữ xe và thanh niên xung kích đã được y bác sĩ trực tiếp hướng dẫn quy trình chuẩn xử trí ngưng tuần hoàn, ngưng hô hấp. Ngày 29/08, Trung tâm Cấp cứu 115 tiếp tục mở khóa huấn luyện cấp cứu viên không chuyên cho 20 học viên là lực lượng có khả năng tiếp cận nhanh tại các điểm dự kiến bố trí AED dọc đường Trần Phú. Các khóa huấn luyện không dừng ở lý thuyết. Học viên được trang bị kiến thức về hồi sinh tim phổi cơ bản (CPR), nhận biết ngừng tuần hoàn, kích hoạt hệ thống cấp cứu, đồng thời được hướng dẫn sử dụng máy khử rung tim tự động, thực hành trên mô hình mô phỏng và được đánh giá kết quả qua phần mềm tích hợp với máy AED ZOLL. Đây là huấn luyện cơ bản AED nhưng đi đến tận thao tác nhỏ: nghe hướng dẫn của máy, đặt điện cực đúng vị trí, tuân thủ nguyên tắc an toàn không chạm vào nạn nhân khi máy phân tích và sốc điện. Mỗi cứu hộ bãi biển, bảo vệ, thanh niên xung kích sau khóa học không chỉ có thêm kỹ năng, mà còn mang thêm một trách nhiệm xã hội: trở thành "cấp cứu viên không chuyên" cho cộng đồng.
Chuỗi cấp cứu liên tục: Khi cộng đồng không đứng ngoài cuộc ngưng tim đột ngột
Điểm đáng chú ý nhất trong chiến lược của Khánh Hòa là tư duy xây dựng "chuỗi cấp cứu liên tục" thay vì những khóa học lẻ tẻ. Trong năm nay, ngành Y tế tỉnh dự kiến tổ chức gần 100 lớp huấn luyện lực lượng cấp cứu không chuyên. Riêng từ nay đến cuối tháng 10, Trung tâm Cấp cứu 115 sẽ tổ chức 16 khóa tương tự, mỗi khóa 20–25 học viên là nhân sự đang làm việc tại các điểm chuẩn bị lắp AED. Trung tâm này được giao làm lực lượng nòng cốt, trực tiếp đào tạo, hướng dẫn nghiệp vụ và giám sát chất lượng thực hành. Đây là chuỗi nỗ lực liên tục chứ không phải phong trào ngắn hạn. Cách làm này xuất phát từ thực tế: trong năm qua, Trung tâm 115 nhận nhiều cuộc gọi cấp cứu liên quan đến ngừng tim. Chính những phút chờ xe cấp cứu đã cho thấy khoảng trống chết người nếu cộng đồng chỉ biết đứng nhìn. Khi máy AED được đặt gần hiện trường và người tại chỗ có kỹ năng CPR, kết hợp sử dụng thiết bị, cơ hội sống của nạn nhân tăng lên rõ rệt. Đây là phản ứng khẩn cấp cộng đồng đúng nghĩa: thay vì chuyển hết trách nhiệm cho hệ thống y tế, chương trình yêu cầu cộng đồng bước vào chuỗi cấp cứu với vai trò rõ ràng, được chuẩn bị bài bản.
Từ mô hình Khánh Hòa đến bài học chung: Không gian công cộng an toàn hơn khi mọi người biết cứu nhau
Nhìn từ bên ngoài, việc lắp thêm vài chục máy khử rung tim tự động dọc bãi biển và nhà ga có thể bị xem là chi tiết kỹ thuật. Nhưng nếu đặt trong bối cảnh trưởng thành của một cộng đồng, đây là bước đi mang tính thay đổi văn hóa. Thường trực Tỉnh ủy Khánh Hòa đã huy động nguồn lực ngoài ngân sách, hỗ trợ ngành y tế 600 triệu đồng để triển khai chương trình đào tạo sơ cứu cộng đồng và máy AED. Sự đầu tư này gửi một thông điệp rõ ràng: sức khỏe cộng đồng không thể chỉ giao cho bệnh viện và xe cấp cứu. Mục tiêu lớn hơn của chương trình là từng bước hình thành mạng lưới các điểm AED dễ tiếp cận, có người được đào tạo và sẵn sàng sử dụng. Nếu mô hình này được duy trì, những bãi biển, quảng trường, sân bay, trường học sẽ trở thành không gian công cộng an toàn hơn, nơi du khách và người dân không bị bỏ mặc khi ngưng tim đột ngột xảy ra. Bài học ở đây khá thẳng thắn: địa phương nào không coi trọng đào tạo cấp cứu viên không chuyên tại chính nơi người dân sống, làm việc, vui chơi thì đang chấp nhận để ngưng tim trở thành án tử chỉ vì thiếu vài phút can thiệp.
