Từ “thành tích” sang thực chất: chính sách nhắm vào điều gì?
Chính sách mới của Bộ GD&ĐT về chấm dứt nâng điểm học sinh và làm đẹp học bạ là chương trình hành động tăng cường kỷ cương, xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong giáo dục, đặt trọng tâm vào “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật” và chuyển hệ thống đánh giá từ chạy theo chỉ tiêu điểm số hình thức sang bảo đảm đánh giá học tập công bằng, phản ánh đúng năng lực, phẩm chất của người học. Điểm quan trọng nhất mà phụ huynh cần nhận ra: đây không phải một chiến dịch kiểm tra học bạ để “bắt lỗi” nhà trường, mà là cú chuyển hướng chính sách. Bộ yêu cầu mọi hoạt động dạy học, kiểm tra, thi cử, tuyển sinh và kiểm định chất lượng phải khách quan, trung thực, không đánh đổi chất lượng thực chất lấy các chỉ tiêu hình thức. Nói cách khác, cuộc đua tỷ lệ học sinh giỏi, đỗ tốt nghiệp cao bằng mọi giá phải dừng lại để trả lại ý nghĩa cho điểm số và học bạ.
Chấm dứt nâng điểm, làm đẹp học bạ: nhà trường sẽ phải thay đổi thế nào?
Trung tâm của chương trình là yêu cầu chấm dứt tình trạng nâng điểm học sinh, sửa kết quả và làm đẹp học bạ để chạy thành tích. Nhà trường phải phòng ngừa, phát hiện và xử lý nghiêm hành vi gian lận, làm sai lệch hoặc hợp thức hóa hồ sơ, dữ liệu, kết quả học tập của người học. Điều này phá vỡ “văn hóa ngầm” lâu nay: học bạ đẹp, điểm cao không phải vì năng lực mà vì hệ thống tự tô hồng. Chương trình đặt ra lộ trình rõ ràng: đến hết năm học 2026-2027, 100% cơ sở giáo dục phải quán triệt yêu cầu trung thực, liêm chính, trách nhiệm tới toàn bộ cán bộ quản lý, giáo viên, nhân sự hỗ trợ và người học. Ít nhất 95% cơ sở giáo dục phổ thông và 100% cơ sở giáo dục đại học, giáo dục nghề nghiệp phải ứng dụng công nghệ số trong quản lý hồ sơ, học bạ, điểm số và giám sát quá trình thi, kiểm tra, đánh giá. Đây vừa là hàng rào công nghệ chống nâng điểm, vừa là kênh ghi nhận và theo dõi quá trình học tập minh bạch hơn.
Không còn chỉ tiêu điểm số, giáo viên được giải phóng khỏi bệnh thành tích
Một thay đổi mang tính “giải phóng” là Bộ GD&ĐT yêu cầu cán bộ quản lý không được giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số, tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên. Khi chỉ tiêu điểm số bị gỡ bỏ, giáo viên không còn bị buộc phải nâng điểm học sinh để đạt tỷ lệ học sinh giỏi tưởng tượng, mà có thể đánh giá đúng vốn kiến thức và tiến bộ thực chất. Cùng lúc, Bộ yêu cầu rà soát toàn ngành các loại hồ sơ, sổ sách, báo cáo, kỳ thi, hội thi, hội thao, phong trào thi đua; tinh gọn hoặc bãi bỏ những hoạt động không thiết thực, gây áp lực thành tích. Các cơ sở giáo dục không được tự đặt thêm hồ sơ, sổ sách ngoài quy định và phải cắt giảm những cuộc họp, phong trào hình thức để giáo viên có thời gian tập trung nâng cao chất lượng giảng dạy và hỗ trợ học sinh. Người đứng đầu cơ sở giáo dục sẽ chịu trách nhiệm nếu vẫn để xảy ra tình trạng chạy theo thành tích hay ép giáo viên làm hồ sơ trái quy định.
Đánh giá học tập công bằng: từ điểm số sang năng lực thật
Tinh thần cốt lõi của chính sách mới là bảo đảm đánh giá học tập công bằng và khách quan. Các cơ sở giáo dục buộc phải tổ chức dạy học, kiểm tra, đánh giá, thi cử, tuyển sinh và kiểm định chất lượng phản ánh đúng năng lực, phẩm chất người học, không sử dụng đơn thuần điểm số, kết quả thi để xếp hạng hoặc đánh giá thi đua giữa các địa phương và nhà trường. Điều này chuyển trọng tâm từ những con số dễ làm đẹp sang năng lực học sinh có thể mang theo trong đời sống. Đáng chú ý, chương trình gắn yêu cầu liêm chính học thuật với bối cảnh AI ngày càng được sử dụng rộng rãi: các cơ sở giáo dục phải xây dựng quy định phòng chống đạo văn, làm thay, gian lận bằng công nghệ; hướng dẫn học sinh trích dẫn nguồn, tôn trọng bản quyền và sử dụng AI có trách nhiệm. Đến năm 2030, mục tiêu là 100% cơ quan quản lý, cơ sở giáo dục duy trì môi trường “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật”, và các tiêu chí liêm chính, trung thực được áp dụng thực chất trong đánh giá, bổ nhiệm, khen thưởng.
Phụ huynh nên làm gì trong thời kỳ “học thật, đánh giá thật”?
Với phụ huynh, thay đổi lớn nhất là phải cập nhật lại kỳ vọng: học bạ không còn là tấm giấy để "đẹp" bằng mọi giá, mà là bản ghi chân thực về hành trình học tập. Các cơ sở giáo dục sẽ công khai hoạt động thu – chi tài chính, tuyển sinh, đánh giá, thi đua, khen thưởng để người học, cha mẹ người học và xã hội giám sát. Điều này mở ra cơ hội để phụ huynh tham gia giám sát, đặt câu hỏi và yêu cầu sự minh bạch. Ngay trong tháng 9/2026, các đơn vị, sở giáo dục và cơ sở giáo dục phải xây dựng kế hoạch triển khai, rà soát và loại bỏ những cuộc thi, kỳ thi, phong trào hình thức gây áp lực thành tích. Phụ huynh nên đòi hỏi thông tin về kế hoạch này tại trường của con, đồng thời chuyển cách hỗ trợ từ thúc con “được điểm cao” sang giúp con học chắc, trung thực trong kiểm tra, thi cử. Khi gia đình chấp nhận điểm số như phản ánh thật, áp lực nâng điểm học sinh sẽ giảm và hệ thống có động lực bám sát chất lượng thay vì số liệu.
