Giáo dục STEM là gì và thông điệp lớn nhất của quy định mới
Giáo dục STEM trong trường phổ thông là cách tổ chức dạy học tích hợp khoa học, công nghệ, kĩ thuật và toán học vào các môn hiện có, giúp học sinh phát triển năng lực khoa học, công nghệ, tin học, năng lực số và biết vận dụng kiến thức liên môn để giải quyết vấn đề thực tiễn, mà không hình thành thêm môn học, đầu điểm hay thời lượng riêng. Bộ GD-ĐT hiện đang lấy ý kiến cho dự thảo Thông tư quy định về tổ chức hoạt động giáo dục STEM trong giáo dục phổ thông nhằm cụ thể hóa Luật Giáo dục và chính sách dạy học 2 buổi/ngày. Điều quan trọng nhất của quy định STEM mới là khẳng định giáo dục STEM miễn phí, không tính phí STEM, không làm phát sinh môn học mới và STEM không áp lực học sinh. Nói cách khác, lợi ích tăng lên nhưng “gánh nặng” không tăng.
Không tạo môn học mới, không đổi thời khóa biểu, không thêm sổ sách
Một lo lắng rất phổ biến của phụ huynh là giáo dục STEM sẽ “đẻ thêm môn” và làm con quá tải. Dự thảo Thông tư đi thẳng vào nỗi lo này: STEM không tạo môn học mới, không làm tăng thời lượng dạy học, đầu điểm hoặc hồ sơ, sổ sách riêng ngoài quy định hiện hành. Nói cách khác, thời khóa biểu chính khóa vẫn giữ nguyên, hệ thống đánh giá và học bạ không tách riêng phần STEM, mà gắn với các môn đã có. Bộ GD-ĐT nhấn mạnh nguyên tắc xuyên suốt là không gây áp lực hoặc quá tải cho học sinh, giáo viên – đây là “cam kết chính trị” quan trọng để yên lòng nhà trường và cha mẹ. Theo quy định STEM mới, kết quả sẽ được nhìn ở góc độ phát triển năng lực, không tạo thêm một hệ thống điểm số hay học bạ song song chỉ dành cho STEM.
Giáo dục STEM miễn phí: phụ huynh không bắt buộc đóng góp
Thời gian qua, nhiều phụ huynh lo ngại STEM sẽ kéo theo các khoản thu mới: mua bộ kit, đóng tiền câu lạc bộ, phí thi nghiên cứu khoa học… Dự thảo đã nói rõ: giáo dục STEM miễn phí ở mức bắt buộc, nghĩa là không phát sinh nghĩa vụ đóng góp bắt buộc đối với học sinh, cha mẹ học sinh. Các nguồn thu nếu có phải ở dạng tự nguyện, không gắn với điều kiện tham gia chương trình chính khóa. Theo nội dung dự thảo, phụ huynh không bị yêu cầu phải đóng góp tài chính khi trường tổ chức hoạt động STEM, không tính phí STEM và không có khoản thu riêng nào gắn mác “STEM” dành cho toàn bộ học sinh. Điều này là điểm tiến bộ: chính sách mới tách bạch rõ phần nghĩa vụ bắt buộc với những lựa chọn mở rộng, hạn chế tình trạng “xã hội hóa” nấp bóng STEM rồi gây áp lực tài chính lên gia đình.
STEM được tích hợp thế nào vào chương trình hiện hành?
Điểm đáng chú ý là quy định STEM mới không yêu cầu lớp học, môn học hay khung chương trình tách biệt, mà tích hợp ngay trong các môn hiện có. Theo dự thảo, hình thức thứ nhất là bài học STEM, được thiết kế trong quá trình dạy học các môn theo hướng tích hợp liên môn hoặc nội môn. Đây là cách đưa các nội dung như lập trình, điều khiển, robot, dữ liệu, trí tuệ nhân tạo, Internet vạn vật vào bài Toán, Lý, Tin… trên nền thời lượng sẵn có. Hình thức thứ hai là hoạt động trải nghiệm STEM theo câu lạc bộ hoặc trải nghiệm thực tế, hoàn toàn tự nguyện, không bắt buộc đại trà. Thứ ba là hoạt động nghiên cứu khoa học, kĩ thuật cho học sinh có năng lực, sở thích, được giáo viên hoặc nhà khoa học hướng dẫn. Như vậy, STEM không áp lực học sinh đại trà: ai hợp và thích thì tham gia sâu, ai chỉ học theo chương trình chung vẫn đủ quyền lợi.
Phụ huynh và nhà trường nên kỳ vọng gì từ STEM không áp lực?
Dự thảo Thông tư không chỉ trấn an về “không phí, không thêm môn”, mà còn đặt ra tham vọng về một hệ sinh thái giáo dục STEM thúc đẩy đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong nhà trường. Mục tiêu là phát hiện, khuyến khích học sinh có năng lực, sở thích, năng khiếu về khoa học, kỹ thuật và công nghệ, tăng cường định hướng nghề nghiệp, kết nối trường phổ thông với đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp. Theo Bộ GD-ĐT, một quy định STEM mới chỉ có ý nghĩa khi học sinh vùng khó khăn, học sinh khuyết tật, học sinh dân tộc thiểu số cũng có cơ hội tiếp cận công bằng, chứ không thành “sân chơi riêng” của vài trường lớn. Phụ huynh vì thế nên nhìn giáo dục STEM miễn phí như cơ hội mở rộng năng lực cho con trong chính lớp học quen thuộc, không phải một cuộc chạy đua trang bị thêm gánh nặng tài chính hay học thêm ngoài giờ.
