Ba dự án nghìn tỷ: bước đi chiến lược của Khu kinh tế Vân Phong
Khu kinh tế Vân Phong là khu kinh tế tổng hợp ven biển với diện tích khoảng 150.000 ha, gồm 70.000 ha đất liền và đảo cùng 80.000 ha mặt nước, được định hướng trở thành cửa ngõ giao thương và trung tâm logistics đa ngành của khu vực duyên hải Nam Trung Bộ và Tây Nguyên. Việc Khánh Hòa công bố mời đầu tư ba dự án hạ tầng với tổng vốn tối thiểu 6.900 tỷ đồng không phải động thái kỹ thuật thuần túy, mà là tuyên bố tham vọng cạnh tranh trên bản đồ logistics khu vực. Ba dự án gồm cảng tổng hợp Nam Vân Phong, khu dịch vụ hậu cần cảng Nam Vân Phong và Cảng hàng không quốc tế Vân Phong, mỗi dự án có vốn dự kiến từ 2.300 tỷ đồng trở lên. Đây là các dự án nằm trong danh mục ưu tiên thu hút đầu tư, hướng đến bổ sung năng lực vận tải, logistics và kết nối giao thông cho phía Bắc Khánh Hòa. Nói cách khác, tỉnh đang đặt cược vào hạ tầng quy mô lớn như một đòn bẩy chiến lược, không chỉ cho Vân Phong mà cho cả hạ tầng logistics Việt Nam.
Cảng tổng hợp Khánh Hòa và khu hậu cần: hạt nhân chuỗi logistics Vân Phong
Nếu muốn cạnh tranh trong chuỗi cung ứng khu vực, Vân Phong không thể chỉ có cảng trung chuyển mang tính danh nghĩa, mà phải sở hữu năng lực bốc xếp, lưu trữ và phân phối hàng hóa ở quy mô công nghiệp. Cảng tổng hợp Nam Vân Phong, dự kiến là cảng biển loại I tại thôn Ninh Tịnh với diện tích khoảng 480 ha, được thiết kế để tiếp nhận hàng tổng hợp, hàng rời và container quốc tế. Cùng vị trí, khu dịch vụ hậu cần cảng Nam Vân Phong rộng khoảng 515 ha, định hướng phát triển các dịch vụ hậu cần cảng biển và logistics, hỗ trợ vận chuyển, lưu trữ và trung chuyển hàng hóa. Cặp dự án này nếu được triển khai đồng bộ sẽ tạo thành "hạt nhân logistics" ở cửa ngõ Nam Vân Phong: cảng đảm nhiệm tiếp nhận và vận chuyển hàng hóa, khu hậu cần chịu trách nhiệm lưu trữ, phân phối và tổ chức chuỗi logistics. Điểm đáng chú ý là cả hai đang ở hiện trạng đất mặt nước, đất lấn biển, đất rừng sản xuất và đất ở nông thôn, chưa giải phóng mặt bằng. Điều đó cho thấy dư địa điều chỉnh quy mô lớn, nhưng cũng đặt ra bài toán thực thi phức tạp về môi trường và xã hội mà nhà đầu tư không thể xem nhẹ.
Sân bay quốc tế Vân Phong: mắt xích kết nối còn thiếu của một trung tâm logistics
Trong cuộc cạnh tranh logistics khu vực, cảng biển mạnh là chưa đủ nếu thiếu hạ tầng hàng không để phục vụ hàng giá trị cao, dịch vụ và du lịch. Dự án Cảng hàng không quốc tế Vân Phong được dự kiến triển khai tại xã Vạn Thắng và Tu Bông trên diện tích khoảng 500 ha, với vốn đầu tư từ 2.300 tỷ đồng trở lên. Khác với hai dự án cảng biển, sân bay được đề xuất theo mô hình đối tác công tư (BOT), phản ánh nhận thức rằng đầu tư hạ tầng hàng không cần chia sẻ rủi ro và lợi ích giữa nhà nước và doanh nghiệp. Theo điều chỉnh quy hoạch chung Khu kinh tế Vân Phong đến năm 2040, tầm nhìn 2050, hạ tầng hàng không được xem là phương thức kết nối bổ sung, giúp khu kinh tế trở thành trung tâm dịch vụ, du lịch và vui chơi giải trí cạnh tranh quốc tế. Nếu sân bay quốc tế Vân Phong hình thành song song với cảng tổng hợp và khu hậu cần, khu vực Nam Vân Phong sẽ sở hữu cấu trúc "đa phương thức" hiếm thấy: đường biển, đường bộ (gắn với cao tốc Đông – Tây nối Buôn Ma Thuột – Khánh Hòa) và đường hàng không đều hội tụ. Đây là lợi thế mà không nhiều khu kinh tế trong nước đạt được.
Lợi thế cạnh tranh khu vực: Vân Phong có đủ sức trở thành cửa ngõ mới?
Câu hỏi lớn không phải là ba dự án có được triển khai hay không, mà là chúng sẽ định vị Vân Phong như thế nào trong bức tranh hạ tầng logistics Việt Nam. Khu kinh tế Vân Phong hiện rộng 150.000 ha với 19 phân khu chức năng, trong đó Nam Vân Phong tập trung tổ hợp công nghiệp, cảng trung chuyển container, cảng tổng hợp và hậu cần logistics. Nếu cảng, khu hậu cần và sân bay cùng đi vào hoạt động, Vân Phong có thể phục vụ vùng nguyên liệu Tây Nguyên như Đắk Lắk, Gia Lai, đồng thời trở thành cửa ngõ xuất khẩu mới thay vì phụ thuộc vào các cảng truyền thống. Tuy vậy, cả ba dự án hiện mới ở giai đoạn kêu gọi đầu tư, với diện tích và vốn có thể điều chỉnh theo đề xuất nhà đầu tư, các con số hiện tại chỉ là mốc tham chiếu chứ chưa là cam kết. Điều này vừa là lợi thế linh hoạt, vừa là rủi ro: nếu không chọn được nhà đầu tư có tầm và không kết nối tốt với mạng lưới giao thông nội địa, Vân Phong khó chuyển hóa lợi thế vị trí thành sức cạnh tranh thật sự trong chuỗi cung ứng khu vực.
Từ quy hoạch đến năng lực cạnh tranh: Vân Phong cần gì để không hụt hơi?
Định hướng đến năm 2040, Khu kinh tế Vân Phong được xác định là khu kinh tế tổng hợp đa ngành, trong đó kinh tế biển giữ vai trò nền tảng, với các trụ cột cảng trung chuyển container quốc tế, logistics, công nghiệp, đô thị, dịch vụ và du lịch. Việc ba dự án cảng tổng hợp Khánh Hòa, khu dịch vụ hậu cần và sân bay quốc tế Vân Phong được đưa vào danh mục ưu tiên thu hút đầu tư giai đoạn 2027–2030 là bước đi nhất quán với tầm nhìn đó. Tuy nhiên, quy hoạch tốt chỉ là điểm khởi đầu; lợi thế cạnh tranh sẽ đến từ khả năng phối hợp giữa hạ tầng cứng (cảng, sân bay, đường cao tốc) và hạ tầng mềm (thủ tục, dịch vụ logistics, nguồn nhân lực). Quan điểm đáng chú ý là: "Cả ba dự án dự kiến thu hút đầu tư trong giai đoạn 2027–2030, hoặc sớm hơn nếu có nhà đầu tư đề xuất", cho thấy tỉnh Khánh Hòa sẵn sàng tăng tốc khi thị trường phản hồi. Để không hụt hơi so với các trung tâm logistics khác trong khu vực, Vân Phong cần chọn nhà đầu tư chiến lược, bảo đảm triển khai đồng bộ cảng, hậu cần và sân bay, đồng thời gắn chặt với mạng lưới kết nối nội địa. Khi đó, 6.900 tỷ đồng khởi đầu sẽ không chỉ là con số, mà là nền móng cho một cực tăng trưởng mới của hạ tầng logistics Việt Nam.
