Rà soát pháp luật phải bắt đầu từ tác động thực tế
Rà soát pháp luật là quá trình xem xét có hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật để phát hiện bất cập, mâu thuẫn, chồng chéo và khoảng trống, từ đó đề xuất sửa đổi nhằm bảo vệ quyền lợi và cải thiện khả năng thực thi. Chiều 27/10 tại Hà Nội, Ban Thường trực Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam phối hợp với VCCI tổ chức hội nghị tham vấn về kết quả tổng rà soát và giải pháp hoàn thiện hệ thống pháp luật.
Hội nghị diễn ra sau khi các bộ, ngành hoàn thành báo cáo rà soát theo nghị quyết của Ủy ban Thường vụ Quốc hội và kế hoạch của Ban Chỉ đạo. Đây là thời điểm cần kiểm chứng kết quả hành chính bằng trải nghiệm thực tế: quy định nào đang cản trở người dân thực hiện quyền lợi, quy định nào khiến doanh nghiệp mất thời gian tuân thủ, và những điểm nghẽn nào cần xử lý trước. Tham vấn pháp luật có giá trị khi tiếng nói của đối tượng chịu tác động được đưa vào đánh giá, thay vì chỉ dựa trên báo cáo của cơ quan quản lý.
Con số văn bản lớn chưa đồng nghĩa gánh nặng đã giảm
VCCI đối chiếu kết quả rà soát của các bộ, ngành với phản ánh định kỳ từ cộng đồng doanh nghiệp. Theo Phó Tổng thư ký VCCI Đậu Anh Tuấn, đã có đề xuất tích cực như bãi bỏ một số điều kiện kinh doanh, chứng chỉ và thủ tục hành chính. Tuy nhiên, số văn bản được đề nghị xử lý lớn trong khi phần tác động trực tiếp đến người dân, doanh nghiệp còn khiêm tốn.
Điểm đáng lưu ý là một số rà soát nghiêng về kỹ thuật, chẳng hạn cập nhật tên cơ quan hoặc căn cứ ban hành sau thay đổi tổ chức bộ máy, chứ chưa tập trung vào cải cách nội dung. Bộ Tài chính rà soát gần 1.400 văn bản, nhưng quy mô ấy tự nó không chứng minh gánh nặng tuân thủ đã giảm. Cần tách rõ chỉnh lý kỹ thuật với thay đổi tạo lợi ích thực chất; nếu không, thành tích về số lượng có thể che khuất những vướng mắc pháp lý vẫn đè lên hoạt động sản xuất kinh doanh.
Từ phản ánh đến giải pháp có người chịu trách nhiệm
Các đại biểu tập trung đánh giá chất lượng, tính thực chất và những vấn đề mang tính hệ thống, liên ngành; đồng thời nêu mâu thuẫn, chồng chéo và khoảng trống pháp lý ảnh hưởng đến quyền lợi người dân cũng như hoạt động của doanh nghiệp. Đây là hướng tiếp cận đúng: không dừng ở việc ghi nhận khó khăn, mà phải chỉ rõ quy định hoặc nhóm quy định cần sửa, cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, việc nào có thể làm ngay và việc nào cần đánh giá tác động thêm.
Hội nghị có 17 bản tham luận được gửi tới, cung cấp các góc nhìn và đề xuất cho những vấn đề trọng tâm. Nhưng độ dày ý kiến chỉ tạo ra giá trị khi kiến nghị được sàng lọc, xếp thứ tự ưu tiên và gắn với đầu mối thực hiện. Với người dân, kết quả cần thấy ở quyền lợi được bảo đảm và thủ tục bớt rườm rà; với doanh nghiệp, đó là quy định nhất quán, dễ dự đoán và không tạo thêm chi phí tuân thủ không cần thiết. Rà soát cần thực chất, chú trọng chất lượng và sớm chuyển thành giải pháp hoàn thiện pháp luật.
Bước tiếp theo là biến kiến nghị thành thay đổi
Phó Chủ tịch Ủy ban Trung ương MTTQ Việt Nam Cao Xuân Thạo cho biết cơ quan tham mưu của Ủy ban sẽ tổng hợp các góp ý, kiến nghị và gửi văn bản tới Quốc hội, Chính phủ cùng các cơ quan liên quan. Ông cũng mong muốn các diễn đàn pháp luật được duy trì, mở rộng và đi sâu vào từng nhóm vấn đề cụ thể để tiếp tục tìm giải pháp thiết thực.
Đây là khâu quyết định: kiến nghị phải dẫn tới sửa đổi có thời hạn và cơ quan chịu trách nhiệm, thay vì kết thúc trong biên bản tham vấn. Mục tiêu không phải làm đẹp số lượng văn bản đã rà soát, mà là gỡ đúng quy định đang gây cản trở và bảo đảm hệ thống đồng bộ, thống nhất, khả thi. Khi quyền lợi hợp pháp của người dân được bảo vệ tốt hơn và doanh nghiệp bớt vướng thủ tục, rà soát mới tạo được nền tảng cho sản xuất kinh doanh và phát triển kinh tế - xã hội.
