Đổi mới công nghệ phải bắt đầu từ bài toán của doanh nghiệp
Đổi mới công nghệ trong chế biến là quá trình doanh nghiệp xác định điểm nghẽn sản xuất, lựa chọn giải pháp phù hợp và tiếp nhận, làm chủ công nghệ để tăng năng suất, chất lượng và giá trị sản phẩm. Đây không phải cuộc chạy đua mua thiết bị, mà là cách biến nhu cầu thực tế thành cải tiến có thể vận hành lâu dài.
Ngày 10/11/2026, Cục Đổi mới sáng tạo thuộc Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp với Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Vĩnh Long tổ chức hội thảo về nâng cao trình độ, năng lực công nghệ và đổi mới sáng tạo của doanh nghiệp chế biến, chế tạo tại miền Nam. Hội thảo tập trung đánh giá hiện trạng, xây dựng lộ trình đổi mới và kết nối doanh nghiệp với viện nghiên cứu, trường đại học. Hướng đi này đáng chú ý vì đổi mới chỉ tạo ra sức cạnh tranh khi giải quyết đúng vấn đề trong dây chuyền, từ hao hụt nguyên liệu đến chất lượng đầu ra.
Áp lực thị trường khiến năng lực công nghệ tác động trực tiếp đến năng suất, chất lượng, hiệu quả sử dụng nguyên liệu và khả năng tham gia chuỗi giá trị. Với Vĩnh Long, nguồn nguyên liệu dừa, trái cây, sầu riêng, khoai lang và thủy sản tạo nền tảng tốt cho chế biến nông sản, nhưng lợi thế đó không tự chuyển thành giá trị nếu doanh nghiệp chưa đổi mới thiết bị, quy trình và phương thức bảo quản.
Từ vỏ dừa đến sầu riêng: công nghệ phải gắn với nguyên liệu địa phương
Các ví dụ tại hội thảo cho thấy đổi mới công nghệ có thể bắt đầu từ những phần việc rất cụ thể. Công ty TNHH Chế biến dừa Lương Quới đề xuất nghiên cứu sử dụng vỏ dừa làm nhiên liệu sinh khối cho lò hơi công nghiệp, qua đó mở hướng khai thác phụ phẩm và giảm phần nguyên liệu bị bỏ phí. Giá trị của cách làm này không chỉ nằm ở một công đoạn sản xuất: nó còn gắn chế biến với kinh tế tuần hoàn.
Với sầu riêng, yêu cầu đặt ra là ứng dụng công nghệ để nâng chất lượng hàng xuất khẩu, đồng thời nghiên cứu chế biến phụ phẩm như vỏ sầu riêng. Kiểm soát chất lượng và truy xuất nguồn gốc có thể giúp doanh nghiệp đáp ứng yêu cầu thị trường rõ ràng hơn; còn với khoai lang, hoàn thiện quy trình chế biến có thể tạo thêm đầu ra và nâng giá trị ngành hàng. Những ứng dụng như tự động hóa, công nghệ số và quản lý chất lượng vì thế cần được chọn theo đúng khâu đang hạn chế sản xuất, thay vì triển khai theo phong trào.
Đây cũng là vấn đề thiết thực với người trồng trọt và người tiêu dùng: nông sản được bảo quản, chế biến tốt hơn có cơ hội giảm thất thoát, ổn định chất lượng và mở rộng đầu ra. Nhưng để biến cơ hội thành kết quả, doanh nghiệp chế biến cần đánh giá năng lực công nghệ hiện có và xác định rõ khâu ưu tiên trước khi đầu tư.
Viện, trường giúp rút ngắn khoảng cách từ nghiên cứu đến sản xuất
Kết nối doanh nghiệp với viện nghiên cứu và trường đại học có ý nghĩa khi mỗi bên đảm nhận đúng vai trò: doanh nghiệp nêu bài toán và điều kiện vận hành, nhà khoa học tư vấn giải pháp, còn cơ quan quản lý hỗ trợ kết nối chuyên gia, thông tin và nguồn lực. Hội thảo đặt trọng tâm vào việc xác định nhu cầu công nghệ rồi ghép với tư vấn, chuyển giao về bảo quản, chế biến sâu, tự động hóa, quản lý chất lượng, truy xuất nguồn gốc và khai thác phụ phẩm.
Mô hình phối hợp này có thể hạn chế tình trạng nghiên cứu không đi vào sản xuất hoặc doanh nghiệp tiếp nhận thiết bị nhưng thiếu năng lực vận hành. Tuy vậy, kết nối chỉ có tác dụng nếu bắt đầu bằng nhu cầu cụ thể, có thử nghiệm phù hợp và lộ trình để doanh nghiệp làm chủ giải pháp. Các doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn thường gặp khó khăn khi tiếp cận thông tin, chuyên gia, vốn và chuyển giao công nghệ, cần được hỗ trợ theo năng lực tiếp nhận thay vì một khuôn mẫu chung.
Vĩnh Long đã ký chương trình phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ giai đoạn 2026–2030, hướng đến gắn khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo với chuỗi giá trị ngành hàng chủ lực. Tỉnh cũng đang khảo sát trình độ và năng lực công nghệ của doanh nghiệp chế biến, chế tạo; dự kiến hoàn thành trước ngày 15/12/2026 và gửi kết quả trước ngày 20/12/2026. Đây là bước cần thiết để hỗ trợ sát thực tế, nhưng hiệu quả cuối cùng phải được đo bằng công nghệ được ứng dụng và năng suất, chất lượng được cải thiện.
Kết nối chỉ thành công khi doanh nghiệp làm chủ được công nghệ
Hội thảo tại Vĩnh Long mở ra một hướng tiếp cận hợp lý: lấy bài toán sản xuất làm điểm xuất phát, dùng tri thức của viện trường để phát triển giải pháp và để cơ quan quản lý hỗ trợ việc triển khai. Tuy nhiên, một cuộc gặp hay một chương trình phối hợp chưa đủ tạo ra năng lực công nghệ. Điều quan trọng là duy trì hỗ trợ sau tư vấn, thử nghiệm và chuyển giao, nhất là với doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh dự kiến tiếp tục làm đầu mối tiếp nhận nhu cầu, kết nối chuyên gia, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để thúc đẩy chuyển giao, ứng dụng công nghệ. Nếu quá trình này gắn với đánh giá năng lực, lộ trình phù hợp và kết quả sản xuất cụ thể, nguyên liệu địa phương mới có thể chuyển thành sản phẩm có giá trị cao hơn. Đó mới là thước đo thuyết phục cho nỗ lực đổi mới công nghệ ở Vĩnh Long.
