Từ ký kết hợp tác đến kết quả thực chất
Liên kết viện trường là sự phối hợp giữa cơ sở nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp để cùng xác định nhu cầu, phát triển công nghệ và đưa kết quả nghiên cứu vào ứng dụng sản xuất, kinh doanh. Thước đo của liên kết ấy không nên là số biên bản được ký, mà là công nghệ được chuyển giao, sản phẩm được thương mại hóa và giá trị mới tạo ra cho nền kinh tế. Hội nghị cấp quốc gia do Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng chủ trì ngày 23/10 tập trung tháo gỡ các vướng mắc trong hợp tác giữa viện nghiên cứu, trường đại học và cộng đồng doanh nghiệp, đồng thời thúc đẩy thương mại hóa nghiên cứu và phát triển sản phẩm công nghệ Việt Nam. Đây là lựa chọn đúng trọng tâm: khi nghiên cứu dừng ở báo cáo nghiệm thu, xã hội chưa nhận được lợi ích tương xứng với nguồn lực đã bỏ ra.
Doanh nghiệp phải định hình bài toán nghiên cứu
Muốn nghiên cứu đi tới sản xuất, doanh nghiệp cần tham gia từ đầu: nêu vấn đề kỹ thuật, đặt hàng nhiệm vụ, góp vốn, thử nghiệm và tiếp nhận công nghệ. Hội nghị đưa các nội dung này vào trọng tâm thảo luận, cùng với cơ chế Nhà nước và doanh nghiệp đồng đầu tư, chia sẻ rủi ro, cũng như cách xử lý quyền sở hữu trí tuệ và lợi ích giữa các bên. Vai trò trung tâm của doanh nghiệp không có nghĩa là trường, viện chỉ làm theo đơn đặt hàng; đó là cách buộc câu hỏi nghiên cứu gắn với nhu cầu thị trường, trong khi giới khoa học đóng góp chuyên môn, nhân lực và thiết bị. Phó giáo sư, tiến sĩ Đặng Xuân Cường cũng đề xuất xem xét cơ chế đồng đầu tư giữa Nhà nước và doanh nghiệp cho nhiệm vụ do doanh nghiệp đặt hàng. Cách tiếp cận ấy giúp giảm nguy cơ tạo ra công nghệ khó ứng dụng.
Gỡ nút thắt để nghiên cứu đến được thị trường
Khoảng cách giữa nhịp độ nghiên cứu và yêu cầu kinh doanh là một nút thắt thực tế: doanh nghiệp quan tâm thời hạn, chi phí và khả năng giao sản phẩm, còn nghiên cứu cần kiểm chứng và có thể cho kết quả ngoài dự kiến. Cần thống nhất ngay từ đầu về đầu ra, tiến độ, nguồn lực và cách chia sẻ rủi ro; nếu không, hợp tác dễ dừng ở những kỳ vọng khác nhau. Quy mô doanh nghiệp cũng khiến phối hợp càng cần thiết: hơn 97% doanh nghiệp Việt Nam thuộc nhóm nhỏ và vừa, nên nhiều đơn vị khó tự duy trì bộ phận nghiên cứu và phát triển cùng đội ngũ chuyên gia công nghệ. Hội nghị dự kiến xác định nhiệm vụ, giải pháp và lộ trình triển khai để hoạt động nghiên cứu gắn chặt hơn với nhu cầu sản xuất, kinh doanh và thị trường. Với người lao động và người tiêu dùng, nghiên cứu ứng dụng tốt hơn có thể góp phần thu hẹp khoảng cách giữa kiến thức học ở trường với yêu cầu công việc, đồng thời tạo ra sản phẩm đáp ứng nhu cầu thực tế.
Đổi mới sáng tạo cần bắt đầu từ nhu cầu thật
Một cuộc hội thảo tại Thành phố Hồ Chí Minh ngày 28/10 tiếp tục nhấn mạnh vai trò doanh nghiệp trong định hướng nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đưa kết quả khoa học vào thực tiễn. Chương trình do Sở Khoa học và Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp với Đại học Nguyễn Tất Thành, Đại học Công Thương Thành phố Hồ Chí Minh và Hiệp hội Thiết bị y tế Thành phố Hồ Chí Minh tổ chức. Tín hiệu đáng chú ý không nằm ở số cuộc gặp hay thỏa thuận được công bố, mà ở việc doanh nghiệp đổi mới sáng tạo có sẵn sàng chia sẻ bài toán, nguồn lực và rủi ro với đối tác nghiên cứu hay không. Nhà nước có thể tháo gỡ cơ chế, trường viện có thể cung cấp tri thức, nhưng thị trường mới kiểm nghiệm công nghệ có giải quyết được vấn đề và tạo ra sản phẩm hay không. Vì vậy, thương mại hóa nghiên cứu phải được tính đến từ lúc chọn đề tài, chứ không phải chờ đến khi hoàn tất báo cáo.
Kết luận nên rõ ràng: liên kết chỉ thành công khi tri thức rời phòng thí nghiệm, được doanh nghiệp tiếp nhận và tạo ra sản phẩm có ích. Số thỏa thuận hợp tác có thể cho thấy thiện chí, nhưng công nghệ chuyển giao, sản phẩm thương mại hóa và giá trị tạo ra mới chứng minh hiệu quả. Đặt doanh nghiệp vào trung tâm của quá trình đổi mới không làm suy yếu nghiên cứu; đó là điều kiện để nghiên cứu tìm được đường tới sản xuất và thị trường.
