An toàn số phải là kỹ năng thực hành
An toàn số học sinh là tập hợp kiến thức và kỹ năng giúp các em nhận biết rủi ro trên Internet, bảo vệ tài khoản, dữ liệu cá nhân và tìm người hỗ trợ khi gặp tình huống nguy hiểm. Đây không nên chỉ là bài giảng cảnh báo: học sinh cần được tập đưa ra quyết định trước những tình huống gần với đời sống trực tuyến của mình. Trong tháng 11, nhiều hoạt động tại trường đã tập trung vào mục tiêu ấy. Ở Điện Biên, Công an xã Núa Ngam phối hợp với Trường Phổ thông nội trú Tiểu học và THCS Núa Ngam tổ chức buổi tuyên truyền hưởng ứng chiến dịch “Không một mình”, thu hút 1.025 học sinh cùng 75 cán bộ, giáo viên, nhân viên. Tại Phú Thọ, chương trình của Quỹ Vì Tầm Vóc Việt dành cho 80 học sinh tiểu học và 160 học sinh THCS. Quy mô lớn giúp thông điệp tiếp cận rộng, nhưng hiệu quả sẽ phụ thuộc vào việc các em có được luyện cách xử lý, thay vì chỉ nghe liệt kê hiểm họa.
Nhận diện chiêu trò trước khi bấm hoặc trả lời
Các tình huống được đưa ra không xa lạ: lời mời kết bạn từ người lạ, tin nhắn báo trúng thưởng, tài khoản giả danh người quen hỏi vay tiền, đường dẫn giả mạo gửi từ tài khoản quen biết và tin nhắn đe dọa nhằm khiến người nhận hành động vội. Học sinh được hướng dẫn kiểm tra dấu hiệu bất thường, xác minh thông tin và cảnh giác với hành vi dụ dỗ, thao túng tâm lý, bắt cóc trực tuyến hay xâm hại trẻ em. Quy tắc “3 KHÔNG” tại hoạt động ở Phú Thọ đáng nhớ vì biến lời khuyên thành hành động cụ thể: không bấm đường link lạ, không cung cấp mật khẩu, mã xác thực hay thông tin cá nhân, và không chuyển tiền hoặc nạp tiền theo yêu cầu đáng ngờ. Đó là nền tảng thiết thực để phòng lừa đảo trên mạng. Học sinh cũng được nhắc không tùy tiện kết bạn, gửi hình ảnh nhạy cảm hay chia sẻ dữ liệu với người không quen.
Bắt nạt mạng cần phản ứng có kế hoạch
Bảo vệ thông tin cá nhân là một phần của an toàn, nhưng không đủ nếu học sinh không biết phải làm gì khi bị quấy rối, đe dọa hoặc bắt nạt trực tuyến. Các em cần được tập từ chối yêu cầu không an toàn, lưu lại bằng chứng, chặn và báo cáo tài khoản vi phạm, rồi tìm người lớn đáng tin cậy để hỗ trợ. Khi gặp tình huống bất thường, nguyên tắc quan trọng là không tự xoay xở một mình. Chương trình tại Phú Thọ còn giới thiệu các kênh trợ giúp như Tổng đài Quốc gia bảo vệ trẻ em 111 và số 113. Ở Điện Biên, học sinh được khuyến cáo báo ngay cho cha mẹ, thầy cô hoặc Công an nếu bị đe dọa, dụ dỗ. Những hướng dẫn này nên được nhắc lại thường xuyên: trẻ cần biết trước mình có thể tìm ai, thay vì phải tự nhớ các bước giữa lúc hoảng sợ. Ứng phó bắt nạt trực tuyến vì vậy vừa là kỹ năng số, vừa là kỹ năng tìm kiếm sự giúp đỡ.
Một cách dạy không thể áp dụng cho mọi học sinh
Nội dung an toàn số cần vừa sức và gắn với độ tuổi. Chương trình ở Phú Thọ thiết kế tình huống riêng cho học sinh tiểu học và THCS, xoay quanh học tập, giao tiếp và giải trí trên mạng. Với học sinh THCS sắp lên THPT, kỹ năng tự bảo vệ càng cần thiết khi các em có thể đi học xa nhà, tự lập hơn và ít được cha mẹ, thầy cô theo sát. Cách tiếp cận cũng phải tính đến nhu cầu tiếp nhận và giao tiếp khác nhau. Ngày 10/11, hơn 250 học sinh khuyết tật tại Trường PTCS Xã Đàn, Hà Nội tham gia hoạt động có tình huống thực tế, tương tác và thực hành ngôn ngữ ký hiệu. Học sinh điếc và khiếm thính hóa thân thành “thám tử số”, quan sát manh mối rồi lựa chọn cách xử lý; hoạt động trực quan còn giúp các em bình tĩnh trước tin nhắn gây áp lực. Đây là hướng đi đúng: học sinh khuyết tật cần được tham gia chủ động, không chỉ tiếp nhận bài học được thiết kế cho số đông.
Từ buổi truyền thông đến thói quen an toàn
Một buổi học có thể mở đầu cho nhận thức, nhưng không thể thay thế sự đồng hành lâu dài của nhà trường và gia đình. Nội dung cần được lồng ghép vào sinh hoạt dưới cờ, hoạt động ngoại khóa và trao đổi thường xuyên ở nhà, để học sinh nhớ rằng báo với người lớn là lựa chọn an toàn chứ không phải điều đáng xấu hổ. Teen Safety School Tour dự kiến tiếp tục đến Thành phố Hồ Chí Minh, Quảng Trị và Đà Nẵng trước khi tổng kết tại Hà Nội ngày 9/12/2026. Trong khi đó, chiến dịch “Kiến tạo tương lai số - She Codes the Future” triển khai từ ngày 20/10 đến 20/11/2026; nhà trường tại Phú Thọ cho biết sẽ tiếp tục lồng ghép nội dung và phối hợp với gia đình. Thước đo đáng quan tâm không chỉ là số học sinh tham dự, mà là các em có nhận ra dấu hiệu nguy hiểm, biết bảo vệ thông tin cá nhân và tìm trợ giúp đúng lúc hay không. Dạy kỹ năng cụ thể, phù hợp từng nhóm và lặp lại thường xuyên mới giúp an toàn trực tuyến thành thói quen.
