Giáo dục pháp luật phải bắt đầu từ tình huống đời thường
Pháp luật học đường là hoạt động giúp học sinh hiểu quy định pháp luật, nhận biết rủi ro và thực hành cách ứng xử an toàn trong lớp học, đời sống và không gian mạng. Giá trị của hoạt động này không nằm ở số điều luật được đọc lên, mà ở việc các em biết làm gì khi gặp mâu thuẫn, bị dụ dỗ hoặc chứng kiến hành vi gây hại.
Cách tiếp cận ấy thể hiện trong chương trình sáng 27/10 tại Trường THCS Bến Tre, do Cục Cảnh sát hình sự phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, công an tỉnh, Sở Giáo dục và Đào tạo cùng nhà trường tổ chức. Có 1.226 học sinh khối 8, 9 tham dự; chương trình dự kiến diễn ra ngày 27 và 28/10 tại hai điểm trường là THCS Bến Tre và THCS Tiểu Cần. Quy mô đông cho thấy nhu cầu lớn, nhưng hiệu quả chỉ đến khi bài học đủ gần gũi để học sinh nhớ và vận dụng.
Thông điệp của lực lượng chức năng cũng đặt trách nhiệm phòng ngừa nơi chính mỗi học sinh: tự giác chấp hành pháp luật, sống có trách nhiệm, giải quyết bất đồng không dùng bạo lực và thận trọng khi chia sẻ thông tin cá nhân trên mạng. Khi tình huống vượt quá khả năng xử lý, các em cần báo cho gia đình, thầy cô hoặc cơ quan chức năng.
Từ bạo lực học đường đến an toàn trên mạng
Nội dung tuyên truyền bao quát những rủi ro học sinh có thể gặp, thay vì thu hẹp pháp luật vào nội quy trường lớp. Tại chương trình ở THCS Bến Tre, năm chuyên đề gồm phòng, chống bạo lực học đường, xâm hại trẻ em, mua bán người, vi phạm pháp luật và lừa đảo trực tuyến, cùng an toàn thoát nạn và tái hòa nhập cộng đồng.
Bạo lực học đường cần được nhìn nhận rộng hơn những xô xát thể chất: lời miệt thị, cô lập hay hành vi làm tổn thương nhau trên mạng cũng đòi hỏi học sinh nhận diện và tìm người hỗ trợ. Một buổi tuyên truyền tại Hà Tĩnh có 36 giáo viên và 551 học sinh tham gia, với nội dung về giao thông, phòng cháy chữa cháy, vũ khí, tệ nạn xã hội, bạo lực học đường, mua bán người và xuất nhập cảnh trái phép. Chương trình còn nhấn mạnh chiến dịch “Không một mình – Cùng nhau an toàn trực tuyến”.
Đây là hướng đi đúng: kỹ năng cho học sinh phải bao gồm nhận biết dấu hiệu nguy hiểm, ứng xử phù hợp và chủ động nhờ trợ giúp. Nếu chỉ cảnh báo chung chung hoặc yêu cầu các em ghi nhớ quy định, bài học khó chuyển thành phản ứng hữu ích khi sự việc xảy ra.
Tương tác giúp kiến thức rời khỏi hội trường
Học sinh tiếp thu tốt hơn khi được tham gia thay vì chỉ ngồi nghe. Ở THCS Bến Tre, báo cáo viên dùng tình huống thực tế và hỏi đáp tương tác để các em luyện nhận diện nguy cơ, chọn cách ứng xử và tìm hỗ trợ; năm gian hàng theo chủ đề tạo cơ hội vận dụng kiến thức. Một chương trình khác cũng dùng tình huống gần gũi, trắc nghiệm và hoạt động trải nghiệm để giúp học sinh hiểu hậu quả của hành vi vi phạm, giải quyết mâu thuẫn và sử dụng mạng xã hội an toàn.
Các hình thức này phù hợp với học sinh THCS, lứa tuổi cần ví dụ cụ thể và cơ hội thử cách xử lý trước khi đối mặt tình huống thật. Với học sinh THPT, việc duy trì cùng cách tiếp cận nhưng điều chỉnh tình huống theo mức độ tự chủ, quan hệ xã hội và hoạt động trực tuyến của các em sẽ thiết thực hơn. Đây là định hướng đáng lưu ý, không phải khẳng định rằng mọi địa phương đã triển khai đồng đều.
Một buổi tuyên truyền cũng có thể tạo điểm chạm hỗ trợ ngoài nội dung pháp lý. Tại chương trình ở THCS Bến Tre, ban tổ chức trao 10 suất học bổng cho học sinh có hoàn cảnh khó khăn. Sự kết hợp giữa kiến thức, trải nghiệm và quan tâm đến học sinh khiến thông điệp an toàn bớt xa cách.
Mô hình đồng hành cần được duy trì thường xuyên
Tuyên truyền theo đợt có thể khơi gợi chú ý, nhưng khó thay thế sự phối hợp liên tục giữa công an, nhà trường và gia đình. Tại phường Hoa Lư, mô hình “Pháp luật cùng em đến trường” được xây dựng sau khảo sát tình hình, nhằm xác định nguy cơ an ninh trật tự và những vấn đề pháp luật cần phòng ngừa trong lứa tuổi học sinh. Kế hoạch nhấn mạnh cách truyền đạt thiết thực, gần gũi, phù hợp tâm lý lứa tuổi; hội nghị cũng công bố ban chỉ đạo và tổ giúp việc để phân công trách nhiệm, duy trì hoạt động.
Điểm đáng giá của mô hình không chỉ là đưa cán bộ công an đến trường, mà là tạo đầu mối phối hợp giữa lực lượng chức năng, chính quyền địa phương, giáo viên và cha mẹ học sinh. Khi có dấu hiệu vi phạm, học sinh cần biết tìm ai; người lớn cần lắng nghe và hỗ trợ kịp thời, thay vì để các em tự xoay xở.
Muốn chuyển từ tuyên truyền sang đồng hành, nhà trường cần lặp lại bài học qua sinh hoạt và tình huống thực tế, đồng thời duy trì kênh để học sinh báo tin an toàn. Mô hình chỉ có ý nghĩa khi trách nhiệm được thực hiện thường xuyên, không dừng ở lễ ra mắt. Đó mới là nền tảng để pháp luật học đường trở thành năng lực tự bảo vệ, chứ không chỉ là một buổi ngoại khóa.
