Xuống cấp nhanh bất thường: khi đường sá trở thành cái bẫy
Hiện tượng cầu xuống cấp Việt Nam và đường bộ hư hỏng nhanh chóng là tình trạng các công trình giao thông vừa hoặc mới đưa vào khai thác đã xuất hiện nứt gãy, bong tróc, sạt lở nền móng, tạo nên những khoảng rỗng nguy hiểm dưới mặt đường, buộc người dân phải tự dựng cảnh báo và sửa chữa tạm thời, làm suy giảm niềm tin vào chất lượng đầu tư và bảo trì hạ tầng, đồng thời đe dọa trực tiếp an toàn giao thông hằng ngày. Những vụ việc ở Cà Mau và Huế cho thấy đây không còn là sự cố đơn lẻ mà là dấu hiệu của một hệ thống hạ tầng chịu tải quá sức, thiết kế chưa thích ứng khí hậu cực đoan, trong khi công tác kiểm định, giám sát và sửa chữa vẫn chạy theo sau thay vì đi trước.
Cầu treo Rạch Ráng: thu phí dài hạn nhưng chất lượng ngắn hạn
Cầu treo Rạch Ráng ở Cà Mau là ví dụ điển hình cho nghịch lý: công trình dân sinh thu phí dài hạn nhưng lại sớm bộc lộ dấu hiệu xuống cấp. Cầu dài hơn 100m, rộng 3,5m, tải trọng thiết kế 3,5 tấn, vốn đầu tư 15 tỉ đồng và là tuyến kết nối trung tâm huyện với quốc lộ. Thế nhưng người dân phải quay video đưa lên mạng xã hội vì nhiều trụ cầu bong tróc, lộ cốt thép, gây lo ngại về an toàn giao thông. Đáng nói hơn, cây cầu từng bị hư hỏng khi xe tải hơn 30 tấn chạy qua, vượt xa tải trọng cho phép. Việc chính quyền địa phương phải đề nghị cơ quan chuyên môn kiểm tra lại khả năng chịu lực của hệ thống trụ và móng cho thấy công tác bảo trì hạ tầng đã bị bỏ xa tốc độ khai thác, trong khi ý thức tuân thủ tải trọng từ phía chủ phương tiện vẫn quá lỏng lẻo.
Vành đai 2 Cà Mau: người dân tự thành “kỹ sư an toàn”
Tuyến Vành đai 2 dài hơn 3km qua phường An Xuyên là đường tránh duy nhất cho xe tải trọng lớn vào khu công nghiệp và nhà máy khí – điện – đạm. Nhưng sau những trận mưa, mặt đường liên tiếp xuất hiện ổ gà, ổ voi, biến cả tuyến thành “cái bẫy” đối với người đi đường. Thay vì được bảo vệ bởi hệ thống biển báo chuẩn, người dân phải tự cắm thân cây chuối, cành cây và biển cảnh báo ngay giữa đường, thậm chí vác bao cát lấp tạm hố sâu. Đây là minh chứng rõ ràng rằng bảo trì hạ tầng đang bị động: địa phương “nhiều lần báo cáo” tình trạng xuống cấp lên cơ quan chuyên môn nhưng mới chỉ được hứa sửa chữa, dặm đá tạm trong mùa mưa bão. Khi người dân phải làm thay việc của đơn vị quản lý đường, chúng ta không thể nói hệ thống đang bảo đảm an toàn giao thông mà chỉ đang chống chế trước nguy cơ tai nạn.
Đường ven biển Huế ‘rỗng ruột’: cảnh báo về thiết kế thích ứng khí hậu
Tuyến đường bê tông ven biển nối bãi tắm Thuận An với Phú Thuận, mới đưa vào sử dụng khoảng một tháng, đã bất ngờ bị sạt lở nghiêm trọng. Sóng biển liên tục đánh vào chân đường, cuốn trôi lớp cát dưới nền móng, tạo ra các khoảng rỗng lớn nằm dưới mặt bê tông, thậm chí xuất hiện những đoạn “hở hàm ếch” dễ sụt lún, đứt gãy. Địa phương phải dùng bao cát gia cố tạm để giảm xâm thực, bảo vệ tuyến đường phục vụ du lịch và dân sinh, đồng thời giữ an toàn cho người dân, du khách. Việc đoạn đường dài khoảng 300m bị “rỗng ruột” ngay giữa mùa nắng nóng đặt ra câu hỏi: thiết kế nền đường và kè biển đã tính đủ đến bối cảnh khí hậu và sóng lớn cực đoan hay chưa. Khi chính cơ quan khí tượng thủy lợi khẳng định không có áp thấp nhiệt đới tác động trực tiếp gần đây, thì không thể tiếp tục đổ lỗi cho thời tiết mà phải nhìn nhận vấn đề chất lượng thiết kế và đánh giá rủi ro ven biển.
Giải pháp cấp bách: không thể tiếp tục vá víu
Những sự cố từ cầu treo đến đường ven biển cho thấy bảo trì hạ tầng hiện nay bị đặt ở chế độ “chữa cháy”, còn an toàn giao thông thì phó thác cho may rủi. Các địa phương đều phải triển khai biện pháp gia cố tạm như khắc phục phần bong tróc bảo vệ cốt thép ở cầu Rạch Ráng, dặm đá trên Vành đai 2, dùng bao cát giữ nền đường ven biển. Nhưng vá víu không thể thay thế kiểm định độc lập, kế hoạch bảo trì định kỳ và kỷ luật tải trọng nghiêm khắc. Cần bắt buộc công khai kết quả kiểm tra kỹ thuật đối với những công trình có dấu hiệu bất thường, siết trách nhiệm nhà đầu tư, đơn vị thi công và quản lý khai thác, đồng thời đầu tư đúng mức cho hạ tầng chống chịu khí hậu, đặc biệt ở vùng ven biển xung yếu. Nếu không coi những vụ việc này là lời cảnh báo cuối cùng, chúng ta sẽ phải trả giá bằng những tai nạn đắt đỏ hơn nhiều lần so với chi phí bảo trì đúng chuẩn.
