Quốc lộ 22 mở rộng: Đổi cảnh phố thành đại lộ
Dự án quốc lộ 22 mở rộng là kế hoạch nâng cấp tuyến cửa ngõ Tây Bắc TP.HCM từ đoạn nút giao An Sương đến Vành đai 3, biến trục đường vốn thường xuyên ùn tắc thành đại lộ quy mô 10 làn xe với chiều rộng 60 m, đi kèm hệ thống cầu vượt và giải tỏa hàng trăm căn nhà mặt tiền để bàn giao mặt bằng cho công trình giao thông được xem là huyết mạch nối TP.HCM với Tây Ninh và khu vực biên giới. Thông điệp cốt lõi của dự án rõ ràng: ưu tiên cho dòng xe, chấp nhận xáo trộn đời sống cư dân hai bên lộ giới. Những ngày đầu tháng 8, dọc tuyến đường Lê Quang Đạo, nhiều căn nhà mặt tiền được người dân và lực lượng thi công khẩn trương tháo dỡ, tường bị đập, kết cấu bê tông phá bỏ, sắt thép được thu gom. Một dãy nhà gần nút giao An Sương sẽ bị giải tỏa hoàn toàn để "xóa nút thắt" giao thông lâu năm tại khu vực này. Đây không chỉ là thay đổi về hạ tầng, mà là sự thay da đổi thịt về không gian sống.
Quy mô dự án 8,7 km: con số đẹp, cái giá không nhỏ
Theo quy hoạch, đoạn quốc lộ 22 từ nút giao An Sương đến đường Vành đai 3 dài 8,7 km sẽ được mở rộng lên 60 m với quy mô đường 10 làn xe. Về lý thuyết, đó là bước nâng cấp cần thiết cho một trục quốc gia dài khoảng 60 km, kết nối TP.HCM với cửa khẩu quốc tế Mộc Bài (Tây Ninh) và đóng vai trò then chốt trong giao thương giữa Việt Nam và các nước ASEAN bằng đường bộ. Nhưng phía sau những con số kỹ thuật là quy mô thu hồi đất và di dời dân cư chưa từng nhỏ: dự án thu hồi khoảng 16,6 ha đất, ảnh hưởng 1.362 hộ dân, trong đó 392 trường hợp phải giải tỏa toàn bộ. Thành phố dự kiến chi khoảng 6.227 tỷ đồng cho công tác bồi thường, hỗ trợ và tái định cư. Một câu nói có thể trích dẫn là: "Dự án thu hồi khoảng 16,6 ha đất, ảnh hưởng 1.362 hộ dân, trong đó 392 trường hợp phải giải tỏa toàn bộ". Quy mô ấy đủ để biến cả một dải đô thị ven quốc lộ thành công trường, với tiếng máy cẩu, tiếng búa đập tường thay cho nhịp sống phố xá.
Những căn nhà bị tháo dỡ: câu chuyện đời sống sau hàng rào công trường
Hình ảnh tháo dỡ nhà ở TP.HCM dọc quốc lộ 22 không còn là vài trường hợp rời rạc mà là một chiến dịch di dời đồng loạt. Trên Lê Quang Đạo, nhóm công nhân đập tường, phá các kết cấu bê tông, thu gom sắt thép, trong khi người dân gấp rút dọn tài sản. Một dãy nhà gần nút giao An Sương được thông báo sẽ bị giải tỏa hoàn toàn. Cửa hàng, quán ăn, nhà ở… lần lượt biến mất, nhường chỗ cho mặt cắt đường 10 làn xe. Trong bức tranh ấy vẫn có những tiếng nói lạc quan. Bà Hạnh, 65 tuổi, ở xã Bà Điểm, đã bàn giao gần 140 m² đất và nhận khoảng 2 tỷ đồng tiền bồi thường, chia sẻ mong dự án sớm hoàn thành để "người dân đi lại thuận tiện hơn, việc buôn bán cũng phát triển". Ông Tâm ở xã Xuân Thới Sơn đang xây nhà mới sau khi giao đất và thừa nhận quốc lộ 22 nhiều năm qua thường xuyên ùn tắc, nên người dân chờ đợi việc mở rộng. Tuy vậy, không phải ai cũng sẵn sàng: tại xã Bà Điểm, dự án ảnh hưởng 264 trường hợp nhưng còn 44 trường hợp chưa bàn giao mặt bằng. Sự chần chừ đó phản ánh nỗi lo về sinh kế, về bài toán tái lập cộng đồng sau di dời.
Từ nút thắt giao thông đến mạng lưới vùng: lợi ích có đủ lớn?
Quốc lộ 22 từ lâu là nỗi ám ảnh của người đi lại: mật độ xe tải lớn, giao cắt phức tạp, ùn tắc kéo dài vào giờ cao điểm. Việc nâng cấp quốc lộ 22 mở rộng lên 10 làn xe, cùng với xây dựng 7 cầu vượt tại các nút giao Nguyễn Ảnh Thủ, Nguyễn Thị Sóc – Nhà Vuông, Lê Thị Hà, Trần Văn Mười – Bà Triệu, Lý Thường Kiệt – Nguyễn Văn Bứa, Nguyễn Thị Nuôi và Dương Công Khi – Lê Lợi, nhằm tăng năng lực thông hành và giảm ùn tắc tại cửa ngõ Tây Bắc TP.HCM. Khi hoàn thành, đoạn nâng cấp này được kỳ vọng đồng bộ với các dự án Vành đai 3, Vành đai 4 và cao tốc TP.HCM – Mộc Bài, hình thành mạng lưới giao thông liên vùng, góp phần phát triển kinh tế – xã hội khu vực Đông Nam Bộ. Sau khi nâng cấp, quốc lộ 22 cùng các dự án trọng điểm nói trên sẽ tạo mạng lưới giao thông đồng bộ tại cửa ngõ Tây Bắc, tăng cường kết nối vùng Đông Nam Bộ và khu vực biên giới Tây Ninh, mở ra không gian phát triển mới. Vấn đề là: lợi ích vùng ấy sẽ được chia lại thế nào cho những cộng đồng đang gánh phần hi sinh hiện tại?
Tiến độ đến 10/8/2026 và câu hỏi công bằng phát triển
Theo UBND xã Bà Điểm, địa phương đã thông báo đề nghị các hộ dân khẩn trương di dời tài sản, hoàn trả mặt bằng trước ngày 10/8/2026 để bảo đảm tiến độ công trình. Điều này cho thấy áp lực thời gian đang đặt lên cả chính quyền và người dân, bởi dự án hạ tầng lớn không thể mãi trì hoãn, còn mỗi ngày chậm bàn giao là mỗi ngày cửa ngõ Tây Bắc tiếp tục chịu cảnh tắc nghẽn. Việc triển khai theo hình thức BOT, với số tiền bồi thường, hỗ trợ và tái định cư dự kiến lên tới 6.227 tỷ đồng, cho thấy Nhà nước đã dành nguồn lực đáng kể cho khâu an sinh. Tuy nhiên, công bằng phát triển không chỉ đo bằng khoản bồi thường, mà bằng khả năng người dân tái thiết cuộc sống và tái lập không gian kinh doanh sau di dời. Nếu quốc lộ 22 mở rộng mang lại mạng lưới giao thông liên vùng và lợi ích kinh tế cho cả Đông Nam Bộ, thì chính sách phải đảm bảo những người nhường đất, mất nhà ở mặt tiền sẽ không bị bỏ lại phía sau khi dòng xe bắt đầu trôi êm trên đường 10 làn xe mới.
