Hạ tầng mới: “bản quy hoạch sống” của TP.HCM
Hạ tầng giao thông mới của TP.HCM là tập hợp các dự án metro, đường vành đai, tuyến kết nối liên vùng và các công trình hỗ trợ đô thị khác, tạo thành một mạng lưới di chuyển đồng bộ có khả năng định hình lại cấu trúc không gian, phân bổ dân cư và dòng vốn đầu tư trong nhiều thập niên tới. Theo ông Nguyễn Đỗ Dũng, quy hoạch chỉ là một phần của quá trình phát triển đô thị, trong thực tế, hạ tầng mới mới là yếu tố có khả năng dẫn dắt, tái định hình không gian đô thị và phân bổ lại giá trị bất động sản. Nói cách khác, bản vẽ trên giấy chỉ trở nên có ý nghĩa khi được “dịch” thành những tuyến metro TP.HCM, vành đai, nút giao và hạ tầng xã hội cụ thể. Thành phố đang đứng trước một bước chuyển khi 16 dự án hạ tầng lớn được triển khai đồng bộ, tạo ra một cấu trúc phát triển đô thị mới gắn với giao thông công cộng và kết nối vùng rộng hơn.
Metro TP.HCM: từ 10 km lên 200 km và cú hích thị trường lao động
Tham vọng lớn nhất trong bức tranh hạ tầng hiện nay là mạng lưới metro TP.HCM. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 nâng chiều dài mạng lưới từ hơn 10 km lên khoảng 200 km, một bước nhảy chưa từng có về năng lực giao thông khối lượng lớn. Ông Nguyễn Đỗ Dũng nhấn mạnh giá trị lớn nhất của metro không chỉ nằm ở việc rút ngắn thời gian đi lại mà còn ở khả năng mở rộng thị trường lao động, tăng khả năng tiếp cận việc làm và nhà ở. Điều này có nghĩa, khi tuyến Thủ Thiêm – Long Thành kết nối sân bay Long Thành và các khu vực cửa ngõ, người dân có thể sống xa hơn trung tâm nhưng vẫn tiếp cận cơ hội việc làm chất lượng. Kinh nghiệm Tokyo cho thấy, phải mất tới 63 năm để xây dựng khoảng 200 km metro nhưng sự phát triển đô thị liên tục lan tỏa từ lõi trung tâm theo các tuyến đường sắt, với mô hình phát triển định hướng giao thông TOD trở thành nền tảng quan trọng tạo giá trị bất động sản.
Vành đai, hành lang liên vùng và tương lai logistics của đô thị
Nếu metro mở rộng bán kính đi lại của người dân, thì vành đai 3, vành đai 4 cùng các hành lang liên kết vùng lại tái cấu trúc dòng hàng hóa của toàn thành phố. Hiện nay, sự phân bổ giữa khu vực sản xuất phía Bắc với cảng biển và sân bay ở phía Nam, Đông Nam khiến một lượng lớn hàng hóa phải đi qua lõi đô thị, gây áp lực ùn tắc lẫn chi phí logistics. Các dự án như Vành đai 4, Quốc lộ 1, Quốc lộ 13 và các tuyến liên vùng được kỳ vọng sẽ mở thêm các hành lang phát triển, tạo điều kiện thu hút cư dân, doanh nghiệp và dịch vụ ra khỏi khu trung tâm. Khi các cổng vào đô thị được mở rộng và kết nối với mạng lưới logistics, khu đô thị mới, hàng hóa sẽ có đường đi riêng, không còn “tranh đường” với người dân trong các khung giờ cao điểm. Đây là điều kiện tiên quyết để TP.HCM giảm ùn tắc giao thông, kéo theo giảm phát thải và cải thiện chất lượng sống.
Từ hạ tầng cứng đến đô thị đáng sống: TOD là “bài test” bản lĩnh quản lý
Điểm mấu chốt không nằm ở việc TP.HCM có thêm bao nhiêu km đường hay bao nhiêu tuyến metro, mà là cách thành phố tổ chức phát triển đô thị quanh những tuyến đó. Hạ tầng tốt hơn, kết nối thuận lợi hơn và hệ thống tiện ích đồng bộ đang tạo lợi thế rõ rệt cho các dự án đô thị mới so với khu cũ. Đây chính là đất diễn của mô hình phát triển định hướng giao thông TOD: tập trung mật độ dân cư, việc làm, dịch vụ quanh ga metro, ưu tiên đô thị gắn với giao thông công cộng thay vì cho phép phát triển tự phát dọc các tuyến mới. Theo chuyên gia, nếu được tổ chức tốt, các dự án metro, vành đai, tuyến liên vùng có thể trở thành nguồn lực để tái cấu trúc không gian đô thị trong nhiều thập niên. Khi đó, TP.HCM không chỉ là một đô thị lớn hơn, mà còn là một đô thị đáng sống hơn, nơi hạ tầng giao thông và hạ tầng xã hội cùng phục vụ lợi ích trực tiếp của người dân.
Tác động tới người dân: bớt kẹt xe, mở rộng không gian sống và việc làm
Ở góc nhìn người dân, những dự án hạ tầng giao thông mới chỉ có ý nghĩa khi giúp cuộc sống hàng ngày dễ chịu hơn. Ông Nguyễn Văn Minh (50 tuổi, phường Tam Bình) kỳ vọng các dự án giao thông, metro và hạ tầng sớm hoàn thành để giảm kẹt xe, rút ngắn thời gian di chuyển và mở rộng không gian phát triển của thành phố. Trên thực tế, khi metro TP.HCM vận hành cùng mạng lưới đường vành đai và các tuyến liên vùng, cư dân có thể lựa chọn sống ở khu vực chi phí thấp hơn nhưng vẫn tiếp cận hệ thống việc làm và dịch vụ chất lượng cao. Giao thông tạo năng lực kết nối, trong khi nhà ở xã hội, chỉnh trang đô thị và công trình môi trường quyết định người dân có thực sự hưởng lợi hay không. Kết luận quan trọng là: TP.HCM không chỉ cần phình to về diện tích hay dân số, mà phải trở thành một đô thị nơi chất lượng sống tăng lên nhờ hạ tầng được quy hoạch và quản lý thông minh.
