Đợt khởi công quý IV: bước ngoặt hay phép thử cho giao thông TP.HCM?
Đợt khởi công 5 tuyến metro TP.HCM cùng 9 dự án hạ tầng giao thông đô thị trong quý IV được hiểu là một chương trình đầu tư công quy mô lớn, triển khai đồng thời đường sắt đô thị và các trục đường, cầu, nút giao, dự án thoát nước nhằm cải thiện kết nối giao thông thành phố, giảm ùn tắc và nâng cấp năng lực vận tải công cộng trong trung và dài hạn.
Thành phố không chỉ khởi công mà còn đặt mục tiêu hoàn thành khoảng 10 dự án trọng điểm ngay trong cùng giai đoạn, biến quý IV thành thời điểm bản lề của hạ tầng giao thông đô thị. Đây không phải là một kế hoạch mang tính biểu tượng, mà là nỗ lực dồn lực để thay đổi cấu trúc di chuyển trong và ngoài đô thị. Khi 9 dự án hạ tầng trọng điểm và 5 tuyến metro cùng được khởi công, TP.HCM đang tự đặt mình vào một phép thử: hoặc tạo ra bước nhảy vọt về kết nối, hoặc đối mặt với nguy cơ dàn trải, chậm tiến độ nếu khâu tổ chức không đủ mạnh. Câu hỏi không còn là “có làm hay không”, mà là “có làm đến nơi đến chốn hay không”.
5 tuyến metro: trục xương sống mới cho kết nối vùng và sân bay Long Thành
Nhìn vào nhóm 5 dự án metro, có thể thấy TP.HCM đang xây dựng xương sống mới cho hệ thống kết nối giao thông thành phố, chứ không chỉ thêm một phương tiện công cộng. Hai tuyến theo phương thức PPP gồm metro số 2 đoạn Tham Lương – An Hạ và tuyến Thủ Thiêm – Long Thành, ba dự án đầu tư công là metro số 1, metro số 2 trên địa bàn Bình Dương và giai đoạn 1 metro số 6 đoạn Tân Sơn Nhất – Phú Hữu.
Các tuyến này tạo ra mạng lưới kết nối đa tâm: metro số 1 nối thành phố mới Bình Dương với ga Suối Tiên; metro số 2 tại Bình Dương nối Thủ Dầu Một với trung tâm TP.HCM; metro số 6 kết nối khu vực Tân Sơn Nhất – Phú Hữu và liên thông với tuyến Thủ Thiêm – Long Thành. Đặc biệt, tuyến Thủ Thiêm – Long Thành dài gần 47km, trong đó khoảng 11,5km đi qua TP.HCM và gần 36km qua Đồng Nai, giai đoạn 1 dự kiến hoàn thành năm 2030, giữ vai trò kết nối trung tâm thành phố với sân bay quốc tế Long Thành. Nếu được triển khai đúng tiến độ, đây sẽ là trục di chuyển chiến lược, thay đổi hoàn toàn cách người dân tiếp cận sân bay và vùng đô thị mở rộng.
9 dự án hạ tầng trọng điểm: mở rộng cửa ngõ, nút giao và không gian đô thị
Song song với tuyến metro TP.HCM, 9 dự án khởi công quý IV cho thấy thành phố đang xử lý đồng thời cả các điểm nghẽn trên mặt đất. Danh mục này gồm nâng cấp, mở rộng đường trục Bắc – Nam (đoạn từ Nguyễn Văn Linh đến cao tốc Bến Lức – Long Thành), Quốc lộ 22, đường liên cảng Cát Lái – Phú Hữu kết nối Vành đai 3, hoàn chỉnh nút giao Gò Công và nhánh nối từ Xa lộ Hà Nội đến nút giao này trên Vành đai 3.
Thành phố cũng dự kiến xây dựng cầu Thủ Thiêm 4, cầu Cần Giờ, cầu Phú Mỹ 2 cùng các dự án nạo vét, cải tạo môi trường, thoát nước và chỉnh trang đô thị tại rạch Văn Thánh, rạch Ông Bé, rạch Bà Lớn. Đây là cách tiếp cận đáng ủng hộ: không chỉ tập trung vào đường và cầu, mà còn xử lý hệ thống thoát nước và không gian ven kênh rạch – những yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng sống và khả năng lưu thông trong mùa mưa. Việc dự kiến hoàn thành các công trình như Vành đai 3, nút giao An Phú, nâng cấp Quốc lộ 50 và cầu đi bộ qua sông Sài Gòn ngay trong quý IV càng cho thấy tham vọng “mở khóa” các điểm tắc nghẽn lâu năm.
Giải ngân vốn đầu tư công: động lực thực sự phía sau cuộc tăng tốc hạ tầng
Đằng sau bức tranh khởi công dồn dập là áp lực giải ngân vốn đầu tư công đang được đẩy nhanh. Năm 2026, TP.HCM được giao kế hoạch vốn đầu tư công hơn 147.000 tỷ đồng, chiếm 14,6% tổng kế hoạch vốn đầu tư công cả nước, và đến hết ngày 30/9 đã giải ngân hơn 111.000 tỷ đồng, đạt 75,5% kế hoạch. Để đạt mục tiêu giải ngân 100%, thành phố phải giải ngân thêm khoảng 36.000 tỷ đồng trong quý IV. Đây là con số cho thấy vì sao các dự án vốn lớn được thúc đẩy mạnh mẽ trong giai đoạn này.
Thành phố đang tích cực tháo gỡ vướng mắc và đẩy nhanh tiến độ giải ngân tại các dự án thành phần về bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, di dời hạ tầng kỹ thuật và nạo vét, cải tạo môi trường. Nhiều dự án đã đạt tỷ lệ giải ngân từ 98,5% đến 100%, cho thấy quyết tâm không để vốn nằm chờ trên giấy. Tuy nhiên, tốc độ giải ngân cao chỉ là điều kiện cần; điều kiện đủ là chất lượng thi công và khả năng hoàn thành đúng hạn các dự án khởi công quý IV. Nếu giải ngân nhanh nhưng thi công chậm hoặc thiếu đồng bộ, người dân sẽ không cảm nhận được lợi ích thực tế của khoản đầu tư khổng lồ này.
Kết luận: cơ hội tái thiết kết nối giao thông thành phố, nhưng không có chỗ cho sự nửa vời
Việc TP.HCM đồng thời khởi công 5 tuyến metro và 9 dự án hạ tầng trọng điểm, cùng mục tiêu hoàn thành khoảng 10 dự án trong quý IV, là một bước đi táo bạo nhằm tái thiết kết nối giao thông thành phố. Nếu các tuyến metro, đường trục, cầu và nút giao được triển khai đúng tiến độ, thành phố sẽ có cơ hội giảm phụ thuộc vào xe cá nhân, mở rộng không gian phát triển đô thị và tăng sức cạnh tranh vùng.
Tuy vậy, quy mô lớn luôn đi kèm rủi ro: chậm tiến độ, đội vốn, thi công manh mún, ảnh hưởng đến đời sống người dân trong thời gian dài. Đợt khởi công quý IV vì thế là phép thử cho năng lực quản trị dự án và phối hợp giữa các bên liên quan. TP.HCM đã có kế hoạch vốn, đã tăng tốc giải ngân; điều còn thiếu là sự kiên quyết trong tổ chức thực hiện, giám sát và minh bạch thông tin. Nếu vượt qua được phép thử này, thành phố sẽ tiến gần hơn tới một hệ thống hạ tầng giao thông đô thị hiện đại, nơi metro, đường và cầu cùng tạo nên mạng lưới kết nối thông suốt thay vì những mảnh ghép rời rạc.
