Từ bãi chế tạo Việt Nam đến biển Baltic: bước ngoặt xuất khẩu điện gió ngoài khơi
Việc Petrovietnam chế tạo và xuất khẩu bốn trạm biến áp ngoài khơi cho dự án điện gió ngoài khơi Baltica 2 tại Ba Lan là cột mốc cho thấy Việt Nam đã bước vào chuỗi cung ứng năng lượng tái tạo toàn cầu, khi sản phẩm kỹ thuật cao chế tạo trong nước trực tiếp phục vụ quá trình chuyển đổi năng lượng tại châu Âu, mở ra một hướng xuất khẩu năng lượng tái tạo mới bên cạnh dầu khí truyền thống. Bản chất của câu chuyện không chỉ là giao một gói thầu, mà là lần đầu tiên sản phẩm điện gió ngoài khơi do Việt Nam chế tạo được đưa sang châu Âu.
Ngày 12-9-2026, tại Trung tâm Năng lượng và Logistics PTSC ở TP.HCM, lễ hoàn thành bốc xếp bốn trạm biến áp ngoài khơi của dự án Baltica 2 lên sà lan và đưa ra khỏi cảng đã diễn ra, đánh dấu mốc Petrovietnam chính thức đưa công trình ra biển Ba Lan. Baltica 2 là dự án điện gió ngoài khơi do Ørsted và PGE phát triển trên biển Baltic, tổng công suất khoảng 1,5 GW với 107 tua bin gió và bốn trạm biến áp ngoài khơi, mỗi trạm công suất 375 MW đảm nhiệm việc gom và truyền tải điện vào bờ. Đây là lần đầu sản phẩm điện gió ngoài khơi chế tạo tại Việt Nam được xuất khẩu sang châu Âu, biến cụm từ “Petrovietnam châu Âu” từ khẩu hiệu thành thực tế.
Baltica 2 và tham vọng năng lượng xanh của Ba Lan
Baltica 2 không phải một dự án đơn lẻ, mà là mảnh ghép quan trọng trong chiến lược năng lượng xanh Ba Lan và bức tranh chuyển đổi năng lượng của châu Âu. Với công suất khoảng 1,5 GW và 107 tua bin gió, cùng bốn trạm biến áp ngoài khơi chịu trách nhiệm tiếp nhận và truyền tải điện vào bờ, dự án được thiết kế như một nhà máy điện gió quy mô siêu lớn trên biển Baltic. Theo kế hoạch, từ quý 4-2027, Baltica 2 sẽ cung cấp điện cho khoảng 2,4 triệu hộ gia đình Ba Lan, góp phần bổ sung nguồn điện tái tạo quy mô lớn cho nước này và thúc đẩy quá trình chuyển dịch năng lượng tại châu Âu.
Trong bức tranh đó, trạm biến áp ngoài khơi do Việt Nam chế tạo trở thành phần lõi của hạ tầng điện gió ngoài khơi Ba Lan. Bốn trạm cùng bốn khung đỡ mô đun có tổng khối lượng khoảng 16.000 tấn, là “núi thép” mang theo kỳ vọng giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch và tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo. Đây là minh chứng cụ thể cho việc xuất khẩu năng lượng tái tạo không chỉ nằm ở dòng điện xuyên biên giới, mà còn ở chuỗi thiết bị, dịch vụ kỹ thuật và tri thức được đóng gói trong từng trạm biến áp ngoài khơi. Năng lượng xanh Ba Lan, vì thế, đang mang cả dấu ấn công nghiệp của Việt Nam.
PTSC M&C: từ dầu khí châu Á đến chuỗi cung ứng điện gió châu Âu
Đằng sau thành công của Petrovietnam tại Baltica 2 là dấu ấn tổ chức sản xuất của PTSC M&C. Liên danh Semco Maritime – PTSC M&C đã nhận hợp đồng EPC bốn trạm biến áp ngoài khơi, bao trùm từ thiết kế, mua sắm, thi công đến chạy thử. Kinh nghiệm triển khai các dự án ngoài khơi dầu khí và điện gió ở thị trường châu Á, cùng cơ sở vật chất và đội ngũ chế tạo, là nền tảng để PTSC M&C vượt qua quá trình đánh giá năng lực với các yêu cầu khắt khe về kỹ thuật, chất lượng, an toàn và tiến độ.
Thực tế, PTSC M&C triển khai đồng thời bốn trạm biến áp ngoài khơi trong bối cảnh bãi chế tạo phải gánh thêm bảy dự án quy mô lớn khác. Điều này buộc doanh nghiệp Việt Nam tổ chức lại hạ tầng sản xuất, tối ưu bố trí khu nâng hạ, sơn, lắp ráp, và điều phối hơn 2.000 kỹ sư, công nhân, nhà thầu phụ trong giai đoạn cao điểm. Thử thách lớn nhất là bảo vệ kết cấu trong điều kiện khí hậu nhiệt đới gió mùa nhưng phải đáp ứng tiêu chuẩn chịu băng giá, ăn mòn cao của biển Baltic trong nhiều thập niên; khoảng 120.000 m² bề mặt được thi công sơn bảo vệ dưới hệ thống kiểm soát môi trường chặt chẽ và giải pháp che chắn khoa học để vượt qua hai mùa mưa bão. Đây không còn là câu chuyện gia công đơn giản, mà là bài kiểm tra công nghệ và quản trị tiệm cận chuẩn châu Âu.
Xuất khẩu năng lượng tái tạo: chiến lược mới của Petrovietnam
Sự kiện bốn trạm biến áp ngoài khơi từ Việt Nam tiến vào biển Baltic báo hiệu một chuyển dịch chiến lược: Petrovietnam không chỉ là tập đoàn dầu khí, mà đang từng bước trở thành nhà cung cấp dịch vụ kỹ thuật cho chuỗi điện gió ngoài khơi quốc tế. Việc chế tạo, lắp đặt hoàn thiện và chạy thử trạm biến áp trên bờ tại Việt Nam trước khi đưa sang Ba Lan thể hiện năng lực kiểm soát chất lượng đến mức độ hệ thống điện cao áp, điều khiển, bảo vệ và viễn thông tích hợp trong không gian hạn chế. Theo nguồn tin, “the success of the Baltica 2 Project contributes to enhancing PTSC's capacity to provide offshore wind power engineering services, while expanding PTSC and Petrovietnam's presence in the international energy engineering services market”.
Từ một bãi chế tạo trong nước, kỹ sư và người lao động Petrovietnam đang góp phần mở rộng cơ hội xuất khẩu sản phẩm và dịch vụ kỹ thuật năng lượng, trực tiếp tham gia chuỗi cung ứng điện gió ngoài khơi quốc tế. Điều này cho thấy xuất khẩu năng lượng tái tạo của Việt Nam có thể đi lên từ những “cục sắt” rất cụ thể, chứ không chỉ là các cam kết trên diễn đàn ngoại giao. Khi dòng hàng hóa kỹ thuật cao mang thương hiệu Việt Nam gắn vào những dự án then chốt như Baltica 2, khái niệm “Petrovietnam châu Âu” được xây trên năng lực thực, chứ không phải trên kỳ vọng.
Cơ hội hợp tác dài hạn Việt Nam – châu Âu trong điện gió ngoài khơi
Từ góc độ địa chính trị năng lượng, việc Việt Nam tham gia dự án Baltica 2 phản ánh một cam kết cụ thể với quá trình chuyển đổi năng lượng của châu Âu: góp phần cung cấp điện tái tạo quy mô lớn cho khoảng 2,4 triệu hộ gia đình Ba Lan từ quý 4-2027, qua đó tăng độ an ninh năng lượng và giảm phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch. Đồng thời, nó cho thấy mô thức hợp tác mới: châu Âu mang công nghệ, tiêu chuẩn; Việt Nam đóng góp công suất chế tạo và nhân lực, cùng hướng tới mục tiêu năng lượng xanh Ba Lan và cả khu vực.
Thành công tại Baltica 2 mở ra khả năng các hợp đồng trạm biến áp ngoài khơi, kết cấu biển, dịch vụ EPC cho những dự án điện gió ngoài khơi khác của châu Âu. Từ nền tảng này, Việt Nam có thể dần định vị mình như một “xưởng chế tạo” cho các dự án điện gió ngoài khơi toàn cầu, thay vì chỉ đóng vai trò nhà nhập khẩu công nghệ. Xuất khẩu năng lượng tái tạo vì vậy không chỉ là câu chuyện bán điện, mà là chiến lược dài hạn: xuất khẩu tri thức, dịch vụ kỹ thuật và chuỗi giá trị công nghiệp xanh. Kết luận hợp lý nhất lúc này là Việt Nam không nên dừng lại ở Baltica 2; đây mới chỉ là bước khởi đầu để xây dựng một quan hệ hợp tác năng lượng tái tạo dài hạn, hai bên cùng có lợi giữa Việt Nam và các quốc gia châu Âu.
