Kỳ vọng công dân toàn cầu, học phí hàng trăm triệu
Homeschooling là hình thức học tập ngoài trường học truyền thống, thường được gia đình tổ chức tại nhà hoặc thông qua chương trình trực tuyến và các đơn vị hỗ trợ. Vấn đề không nằm ở lựa chọn này tự thân, mà ở việc phụ huynh có thể trả giá cao cho dịch vụ thiếu minh bạch. Tại TP.HCM, nhiều gia đình rút con khỏi trường công vì quảng cáo bằng cấp quốc tế và lộ trình trở thành “công dân toàn cầu”. Một cơ sở tư vấn mức học phí trực tuyến khoảng 70-80 triệu đồng cho ba môn, gần 100 triệu đồng cho bốn môn; phí hỗ trợ tại học viện dao động 150-180 triệu đồng mỗi năm, chưa kể những khoản khác. Bà J.Ng. đưa ra mức 150-180 triệu đồng/năm cho dịch vụ chăm sóc và hỗ trợ tiếng Anh, bên cạnh học phí chương trình trực tuyến. Những con số ấy khiến câu hỏi về học tại nhà chi phí không thể bị gạt sang một bên: phụ huynh cần biết chính xác mình đang mua chương trình học, dịch vụ trông coi hay một lời hứa.
Hợp đồng đẩy phần lớn rủi ro về phía gia đình
Homeschooling rủi ro tài chính không chỉ vì học phí cao, mà còn vì khoản tiền đã đóng có thể khó lấy lại khi gia đình muốn dừng. Đầu tháng 10-2026, giám đốc một học viện cung cấp hợp đồng dịch vụ hỗ trợ học tập; phụ huynh được yêu cầu đóng 150 triệu đồng trong vòng ba ngày. Hợp đồng tính sẵn 15 triệu đồng tiền cọc ngoại khóa dù gia đình chưa có nhu cầu, và khoản này có thể không được hoàn nếu chấm dứt trước hạn. Nghỉ ngay trong tuần đầu, phụ huynh có thể mất 40% giá trị hợp đồng, tương đương 54 triệu đồng, chưa kể tiền cọc. Trong khi đó, hợp đồng không nêu mức phạt tương ứng nếu cơ sở không làm đúng cam kết; những lời hứa như “đảm bảo chất lượng” cũng thiếu tiêu chí đo lường và mức bồi hoàn cụ thể. Học phí chương trình trực tuyến và lệ phí thi còn phải trả riêng. Một hợp đồng học tại nhà như vậy không cân bằng trách nhiệm: trước khi ký, phụ huynh nên yêu cầu ghi rõ mọi khoản phí, điều kiện hủy và hoàn tiền.
Mác quốc tế không thay thế được giấy phép và chất lượng
Tên gọi quốc tế hay lời quảng bá theo khung Cambridge không tự chứng minh một cơ sở homeschooling chất lượng. Tháng 8-2026, bà J.Ng. tại một học viện ở phường Tân Mỹ tư vấn lộ trình cho gia đình có con dự định du học; khi được hỏi giấy phép, giám đốc nói đơn vị có đăng ký kinh doanh và giấy phép tư vấn du học nhưng không có giấy phép hoạt động giáo dục do cơ quan quản lý TP.HCM cấp. Hợp đồng còn ghi địa chỉ khác nơi học sinh thực tế học. Một trung tâm luyện chứng chỉ giới thiệu kế hoạch theo khung Cambridge, nhưng đối chiếu cho thấy đơn vị này không có thẩm quyền thiết kế hay vận hành chương trình phổ thông bám sát khung đó. Không gian tại đây chật, có khoảng chục trẻ ở nhiều độ tuổi, nhỏ nhất mới bốn tuổi. Đây không phải chi tiết phụ: khi đơn vị không chứng minh được thẩm quyền và cách dạy, phụ huynh khó đánh giá dịch vụ mình đang trả tiền để nhận.
Rủi ro lớn nhất là học bạ và cơ hội học tiếp của trẻ
Hậu quả có thể vượt xa khoản học phí. Một phụ huynh ở TP.HCM cho con theo học tại cơ sở tự phát gần hai năm vì tin lời hứa về bằng cấp Mỹ; khi trung tâm bất ngờ giải thể, gia đình phát hiện con không có tên trong hệ thống giáo dục như kỳ vọng. Phụ huynh ấy phải làm thủ tục khảo sát năng lực để tìm đường trở lại trường công. Pháp luật Việt Nam hiện chưa công nhận homeschooling như một hình thức giáo dục độc lập thay thế chương trình chính quy, nên học bạ và bằng cấp cần được xác minh trước khi rút hồ sơ. Với cụm tìm kiếm “bằng cấp homeschooling công nhân”, điều phụ huynh cần làm rõ là bằng do ai cấp và có được công nhận hay không. Một gia đình khác tự dạy con sau lớp 8; sau một năm, trẻ hổng kiến thức, ít nói và sợ đám đông, còn thủ tục trở lại trường không thuận lợi. Kết luận rất rõ: đừng ký vì lời hứa. Hãy kiểm tra giấy phép, tư cách cấp bằng, lộ trình học và điều khoản chấm dứt trước khi quyết định.
