Khu công nghệ cao Cần Thơ là gì và vì sao đây là bước ngoặt của Đồng bằng
Khu công nghệ cao Cần Thơ là một khu kinh tế – kỹ thuật đa chức năng quy mô 200ha tại phường Ô Môn, được đầu tư hơn 5.000 tỷ đồng nhằm nghiên cứu, sản xuất và cung ứng các sản phẩm, dịch vụ công nghệ cao cho toàn vùng Đồng bằng Sông Cửu Long, đồng thời trở thành hạt nhân liên kết khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của khu vực. Đây không chỉ là một dự án hạ tầng; đó là tuyên bố chiến lược rằng Cần Thơ muốn chuyển từ “vựa nông sản” sang “trung tâm công nghệ Mekong”. UBND TP Cần Thơ đã ra quyết định thành lập khu này, trực thuộc UBND thành phố, với mô hình ban đầu là đơn vị sự nghiệp có thu trước khi chuyển thành công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên và cổ phần hóa khi đủ điều kiện. Cách thiết kế mô hình ngay từ đầu cho thấy địa phương không muốn khu công nghệ cao trở thành một khu công nghiệp kiểu cũ, mà là một cấu trúc linh hoạt, hướng tới thị trường và gắn chặt với doanh nghiệp công nghệ cao.
Dự án 5.000 tỷ đồng: Cấu trúc vốn và thông điệp về đầu tư công nghệ Mekong
Điểm táo bạo của dự án 5.000 tỷ đồng này nằm ở cách Cần Thơ phối hợp giữa ngân sách và vốn xã hội hóa để tạo một trụ cột mới cho đầu tư công nghệ Mekong. Khu công nghệ cao Cần Thơ có tổng mức đầu tư hơn 5.051 tỷ đồng, trong đó ngân sách thành phố dự kiến bố trí khoảng 1.437 tỷ đồng, chiếm hơn 28% và tập trung cho bồi thường, thu hồi đất, tái định cư, giải phóng mặt bằng. Phần còn lại – hơn 70% – được kỳ vọng đến từ FDI, ODA và các nhà đầu tư hạ tầng, thứ cấp. Một câu nói then chốt có thể trích dẫn là: “Ngân sách TP. Cần Thơ dự kiến bố trí 1.437,668 tỷ đồng, chiếm 28,46% tổng mức đầu tư, phần còn lại huy động từ nguồn ngoài ngân sách”. Đây là lựa chọn khôn ngoan: ngân sách công đóng vai trò vốn mồi, giảm rủi ro cho nhà đầu tư tư nhân, đồng thời buộc dự án phải gắn với nhu cầu thực sự của thị trường chứ không phải chỉ là công trình hành chính đắt đỏ.
Từ nông nghiệp sang công nghệ: Cách khu công nghệ cao tái định nghĩa phát triển Đồng bằng Sông Cửu Long
Đồng bằng Sông Cửu Long nhiều năm qua bị mắc kẹt trong vòng xoáy xuất khẩu thô nông – thủy sản, giá trị gia tăng thấp và phụ thuộc thời tiết. Khu công nghệ cao Cần Thơ được thiết kế để cắt đứt vòng xoáy đó. Thành phố xác định đây là khu kinh tế – kỹ thuật đa chức năng, phát triển đa ngành, đóng vai trò hạt nhân liên kết nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ chiến lược, ươm tạo doanh nghiệp, đào tạo nhân lực chất lượng cao và sản xuất sản phẩm giá trị gia tăng lớn. Năm lĩnh vực ưu tiên – công nghệ sinh học, tự động hóa, vật liệu mới, năng lượng và công nghệ sau thu hoạch – đều gắn trực tiếp với tái cơ cấu công nghiệp và nông nghiệp vùng ĐBSCL, đặc biệt là chế biến sâu nông – thủy sản, chế tạo máy nông nghiệp thế hệ mới, phát triển năng lượng tái tạo và cung cấp giải pháp công nghệ thích ứng biến đổi khí hậu. Nói cách khác, khu công nghệ cao không tách rời nông nghiệp mà nâng cấp chuỗi giá trị nông nghiệp bằng tri thức.
Việc làm chất lượng cao và chuỗi đổi mới sáng tạo: Ai sẽ hưởng lợi?
Nếu chỉ dừng lại ở hạ tầng, dự án này sẽ thất bại. Giá trị lớn nhất nằm ở con người và chuỗi đổi mới sáng tạo mà nó có thể tạo ra. Khu công nghệ cao Cần Thơ đặt mục tiêu thu hút khoảng 15.000 lao động chất lượng cao, đồng thời phát huy nguồn lực tri thức từ mạng lưới trí thức kiều bào, các trường đại học và viện nghiên cứu lớn trong vùng. Đây là thông điệp rõ ràng: Cần Thơ muốn giữ chân kỹ sư, nhà nghiên cứu, startup công nghệ ngay tại vùng đất vốn bị xem là “điểm đến của nông dân” hơn là “thủ đô của kỹ sư”. Khu này có chức năng nghiên cứu, ứng dụng, phát triển công nghệ cao; sản xuất sản phẩm công nghệ chiến lược; cung ứng dịch vụ công nghệ cao; hỗ trợ ươm tạo, đào tạo, chuyển giao công nghệ. Nếu làm đúng, các doanh nghiệp chế biến nông – thủy sản, chế tạo máy, năng lượng tái tạo trong vùng sẽ có một “trạm dịch vụ công nghệ” ngay cạnh, thay vì phụ thuộc nhà cung cấp ở các đô thị lớn.
Lộ trình 2026–sau 2030: Tham vọng lớn nhưng rủi ro không nhỏ
Tham vọng biến Cần Thơ thành trung tâm đổi mới công nghệ Mekong sẽ được kiểm nghiệm qua lộ trình nhiều giai đoạn của dự án. Giai đoạn 2026–2028 tập trung chuẩn bị đầu tư: lập, thẩm định và phê duyệt quy hoạch chung, quy hoạch phân khu, quy hoạch chi tiết; lựa chọn nhà đầu tư hạ tầng, rà phá bom mìn, giải phóng mặt bằng và tái định cư. Giai đoạn 2028–2030, thành phố huy động vốn xã hội hóa để xây dựng hạ tầng kỹ thuật, san lấp, giao thông, điện, thông tin liên lạc và công trình xử lý môi trường. Sau năm 2030 mới bước vào vận hành và thu hút đầu tư dự án, nhà máy. Lợi thế vị trí gần Quốc lộ 91, cách trung tâm thành phố khoảng 18km, nền cao ít ngập, tiếp cận nguồn khí từ Trung tâm Điện lực Ô Môn sẽ giúp giảm chi phí vận hành cho doanh nghiệp. Tuy vậy, rủi ro chậm giải phóng mặt bằng, thiếu nhà đầu tư hạ tầng đủ tầm và phân mảnh trong điều hành vẫn là bài toán phải giải nếu không muốn khu công nghệ cao trở thành “dự án treo sang trọng”.
