Khu Công nghệ cao Cần Thơ: bước ngoặt chiến lược cho Mekong
Khu Công nghệ cao Cần Thơ là một khu công nghệ cao trực thuộc UBND TP Cần Thơ, có diện tích 200 ha tại phường Ô Môn, được quy hoạch để thực hiện nghiên cứu, ứng dụng, phát triển, sản xuất và cung ứng các sản phẩm, dịch vụ công nghệ cao, đồng thời hỗ trợ ươm tạo, đào tạo và chuyển giao công nghệ cho doanh nghiệp và tổ chức trong vùng Đồng bằng sông Cửu Long. Việc UBND TP Cần Thơ ban hành Quyết định thành lập Khu Công nghệ cao Cần Thơ không chỉ là thêm một dự án phát triển khu công nghiệp, mà là tuyên bố tham vọng đưa Mekong trở thành cực tăng trưởng công nghệ mới. Tổng vốn đầu tư dự kiến hơn 5.051 tỷ đồng, chủ yếu huy động từ nguồn vốn ngoài ngân sách thông qua các doanh nghiệp hạ tầng được lựa chọn. Với cấu trúc này, khu không chỉ tiêu ngân sách, mà được thiết kế như một “bàn đạp” để thu hút đầu tư công nghệ Mekong, giảm lệ thuộc vào các trung tâm lớn như TP Hồ Chí Minh.
Thiết kế thể chế: mô hình đơn vị sự nghiệp rồi công ty, liệu có đủ linh hoạt?
Điểm thú vị – và gây tranh luận – nằm ở cách thiết kế mô hình vận hành. Giai đoạn đầu, Khu Công nghệ cao Cần Thơ hoạt động như đơn vị sự nghiệp có thu, sau đó chuyển thành Công ty TNHH Một thành viên quản lý, kinh doanh hạ tầng công nghệ cao và tiến tới cổ phần hóa khi điều kiện cho phép. Đây là lộ trình hiếm thấy trong phát triển hạ tầng công nghệ cao ở địa phương. Cách tiếp cận này có ưu điểm: giai đoạn đầu, nhà nước nắm tay chủ động, đảm bảo hạ tầng công nghệ cao được xây dựng bài bản; về sau, yếu tố thị trường được đưa vào để nâng hiệu quả sử dụng vốn và thu hút thêm nhà đầu tư chiến lược. Tuy nhiên, nó cũng đặt ra rủi ro: nếu giai đoạn chuyển đổi chậm hoặc thiếu minh bạch, khu dễ rơi vào tình trạng nửa hành chính, nửa doanh nghiệp – vốn không phù hợp với nhịp phát triển nhanh của hệ sinh thái startup Việt Nam. Vấn đề then chốt sẽ nằm ở chất lượng thiết kế cơ chế, không chỉ ở bản lộ trình trên giấy.
Hạ tầng công nghệ cao và vai trò của các sở, ngành: nền tảng hay rào cản?
Về hạ tầng, thành phố đặt mục tiêu hệ thống kỹ thuật phải đồng bộ, hiện đại và kết nối trơn tru với hạ tầng chung của Cần Thơ. Sở Xây dựng được giao lập, thẩm định, trình phê duyệt các quy hoạch phân khu, chi tiết và liên quan, trong khi Sở Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm thủ tục đất đai, giải phóng mặt bằng, bồi thường, tái định cư và giám sát môi trường, tài nguyên nước, xử lý chất thải. Trên giấy, sự phân công này tạo nên một “bộ máy điều phối” khá đầy đủ để phát triển hạ tầng công nghệ cao. Nhưng thực tế doanh nghiệp công nghệ thường vấp ở chính các điểm này: chậm quy hoạch, kéo dài giải phóng mặt bằng, quy định môi trường thiếu rõ ràng cho mô hình sản xuất mới. Khu Công nghệ cao Cần Thơ sẽ chỉ trở thành điểm đến đầu tư công nghệ Mekong nếu các sở, ngành thực sự đồng hành như đối tác, thay vì giữ vai trò quản lý hành chính thuần túy. Hạ tầng công nghệ cao không chỉ là đường, điện, nước, mà là tốc độ và sự chắc chắn trong thủ tục.
Lộ trình phát triển và kỳ vọng hệ sinh thái khởi nghiệp công nghệ vùng
Theo đề án, lộ trình xây dựng được chia thành ba chặng rõ ràng: giai đoạn 2026–2028 tập trung chuẩn bị đầu tư, lập và phê duyệt các loại quy hoạch, lựa chọn nhà đầu tư hạ tầng và triển khai giải phóng mặt bằng. Giai đoạn 2028–2030 tiếp tục giải phóng mặt bằng và xây dựng hạ tầng; từ sau năm 2030, khu bắt đầu vận hành và thu hút đầu tư. Đây là thời gian đủ dài để thiết kế một hệ sinh thái, nhưng cũng đủ lâu để các địa phương khác đi trước nếu Cần Thơ chậm tay. Sở Khoa học và Công nghệ được giao làm đầu mối tham mưu cơ chế, chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo nhằm thu hút tổ chức khoa học, doanh nghiệp công nghệ cao, doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo và nhà đầu tư vào Khu Công nghệ cao Cần Thơ. Nếu làm tốt, khu này có thể trở thành “trạm trung chuyển” tri thức cho toàn vùng, nơi startup nông nghiệp công nghệ cao, chuyển đổi số và logistics tìm thấy hạ tầng, chính sách và mạng lưới phù hợp để bứt phá.
Kết luận: cơ hội lớn, nhưng cần dám ưu tiên doanh nghiệp công nghệ vùng
Việc thành lập Khu Công nghệ cao Cần Thơ với quy mô 200 ha tại phường Ô Môn và tổng vốn dự kiến hơn 5.051 tỷ đồng là thông điệp rõ ràng: Đồng bằng sông Cửu Long không muốn mãi đứng ngoài cuộc chơi công nghệ. Nhưng cơ hội chỉ trở thành giá trị khi doanh nghiệp công nghệ vùng cảm thấy khu này thực sự sinh ra cho họ, chứ không chỉ để đón những nhà đầu tư từ nơi khác. Muốn vậy, Cần Thơ cần chủ động thiết kế những gói hỗ trợ ươm tạo, đào tạo, chuyển giao công nghệ và cơ chế đất đai, hạ tầng phù hợp với doanh nghiệp vừa và nhỏ trong lĩnh vực công nghệ cao – đúng với chức năng đã được giao cho khu. Nếu khu được xây dựng như một hệ sinh thái mở, ưu tiên doanh nghiệp và startup địa phương, nó có thể trở thành nền tảng tái cấu trúc kinh tế Mekong theo hướng dựa trên tri thức, không chỉ dựa vào tài nguyên.
