Khu công nghệ cao Cần Thơ: Trục đổi mới mới của Đồng bằng
Khu công nghệ cao Cần Thơ là dự án khu công nghệ cao quy mô 200 ha tại phường Ô Môn, có tổng mức đầu tư hơn 5.000 tỷ đồng, được thiết kế như hạt nhân nghiên cứu, ứng dụng, sản xuất và cung ứng sản phẩm, dịch vụ công nghệ cao, nhằm thu hút lao động chất lượng cao và dẫn dắt đổi mới sáng tạo cho toàn vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Lập khu công nghệ cao Cần Thơ không chỉ là thêm một khu công nghiệp; đây là tuyên bố chiến lược: ĐBSCL không chấp nhận mãi làm “vựa lúa, vựa cá” giá trị thấp. UBND TP Cần Thơ đã quyết định thành lập khu công nghệ cao trực thuộc thành phố, đặt tại phường Ô Môn với diện tích 200 ha. Trong bối cảnh các ngành chủ lực và công nghiệp chế biến tăng trưởng chậm, chuyển sang trục phát triển dựa trên khoa học – công nghệ là lựa chọn gần như bắt buộc, nếu vùng muốn thoát bẫy tăng trưởng theo chiều rộng.
Điểm đáng nói là dự án này đi thẳng vào mục tiêu đổi mới sáng tạo, với kỳ vọng trở thành hạt nhân thúc đẩy khoa học, công nghệ cho ĐBSCL chứ không chỉ giải bài toán đất đai hay thu ngân sách ngắn hạn.
Cấu trúc đầu tư 5.000 tỷ đồng: Thành phố “đặt cọc” cho tương lai
Theo đề án, khu công nghệ cao Cần Thơ có tổng mức đầu tư hơn 5.051 tỷ đồng, trong đó chi phí bồi thường, hỗ trợ và tái định cư chiếm hơn 2.600 tỷ đồng. Ngân sách địa phương dự kiến bố trí khoảng 1.437 tỷ đồng, tương đương 28,46%, chủ yếu cho giải phóng mặt bằng và tái định cư. Phần vốn còn lại được thiết kế để huy động từ ODA, FDI và nguồn xã hội hóa từ doanh nghiệp.
Nói cách khác, thành phố đang dùng hơn 1.400 tỷ đồng ngân sách như một khoản “đặt cọc” chính trị và tài chính để kéo vốn tư nhân cùng vốn quốc tế vào một dự án có tính chất nền tảng. Đây là lựa chọn can đảm: chi lớn cho hạ tầng và mặt bằng trước, chấp nhận giai đoạn hoàn vốn dài để đổi lấy khả năng hình thành một hệ sinh thái công nghệ cao. Cách chia sẻ rủi ro này nếu được quản trị minh bạch sẽ giúp Cần Thơ tránh hai cái bẫy quen thuộc: hoặc phụ thuộc hoàn toàn ngân sách, hoặc trao quá nhiều quyền cho một nhà đầu tư độc tôn.
Một phát biểu có thể trích dẫn là: “Ngân sách địa phương dự kiến khoảng 1.437 tỷ đồng, chiếm 28,46%, chủ yếu phục vụ công tác bồi thường, thu hồi đất và tái định cư.”
Mô hình tổ chức: Từ đơn vị sự nghiệp đến doanh nghiệp hạ tầng
Về mô hình vận hành, khu công nghệ cao Cần Thơ được thiết kế theo lộ trình “công – tư hóa” từng bước. Giai đoạn đầu, khu hoạt động như một đơn vị sự nghiệp có thu. Khi đạt đủ độ chín, mô hình sẽ chuyển sang Công ty TNHH một thành viên phụ trách quản lý, kinh doanh hạ tầng và sau đó cổ phần hóa khi điều kiện cho phép.
Cách tiếp cận này có một điểm hợp lý: giai đoạn đầu cần sự chủ động của nhà nước để định hình quy hoạch, tiêu chuẩn công nghệ, cơ chế ưu đãi; nhưng về dài hạn, khu công nghệ cao cần tư duy doanh nghiệp để phản ứng nhanh với thị trường. Nếu Cần Thơ kiên định lộ trình cổ phần hóa, tránh biến khu này thành “đơn vị sự nghiệp mở rộng”, dự án có cơ hội trở thành một doanh nghiệp hạ tầng công nghệ cao năng động, biết cạnh tranh thu hút nhà đầu tư, chứ không chỉ chờ phân bổ ngân sách.
Sở Khoa học và Công nghệ được giao làm đầu mối tham mưu triển khai và xây dựng cơ chế, chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo để thu hút tổ chức khoa học, doanh nghiệp công nghệ cao và startup tham gia khu công nghệ cao Cần Thơ. Đây là phép thử lớn cho năng lực điều phối của cơ quan này.
Tác động kinh tế vùng: Từ sau thu hoạch đến năng lượng sạch
Khu công nghệ cao Cần Thơ được định hướng tập trung vào 5 lĩnh vực: công nghệ sinh học, tự động hóa, vật liệu mới, năng lượng và công nghệ sau thu hoạch. Nếu triển khai đúng, đây là chọn lựa sát sườn với cấu trúc kinh tế ĐBSCL. Công nghệ sinh học và sau thu hoạch có thể nâng giá trị nông – thủy sản; tự động hóa hỗ trợ chế tạo máy nông nghiệp; năng lượng và vật liệu mới mở đường cho công nghiệp sạch.
Về địa lý, khu quy hoạch cách trung tâm thành phố khoảng 18 km, gần các trung tâm nghiên cứu – đào tạo lớn và có cao độ đất ít nguy cơ ngập lụt, thuận lợi thoát nước ra hệ thống kênh, mương và sông Hậu. Đáng chú ý, khu vực nằm sát ranh giới phía Bắc trung tâm khí từ dự án đường ống dẫn khí Lô B phục vụ Trung tâm Điện lực Ô Môn, tạo lợi thế về nguồn năng lượng cho công nghiệp sử dụng khí.
Thành phố kỳ vọng khu công nghệ cao sẽ cung cấp máy móc, thiết bị thế hệ mới và dịch vụ công nghệ cao cho chế tạo máy nông nghiệp, chế biến nông – thủy sản và phát triển năng lượng tái tạo, đồng thời trở thành hạt nhân liên kết vùng về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, thúc đẩy kinh tế ĐBSCL phát triển theo chiều sâu và bền vững.
Nhân lực chất lượng cao và lộ trình triển khai: Cơ hội hay phép thử?
Dự án đặt mục tiêu thu hút khoảng 15.000 lao động chất lượng cao, đồng thời khơi dậy nguồn lực tri thức từ mạng lưới trí thức kiều bào, các trường đại học và viện nghiên cứu lớn trong vùng, với Đại học Cần Thơ là một trong những trung tâm quan trọng. Đây là tham vọng cần thiết, vì không có nhân lực, mọi hạ tầng công nghệ cao sẽ chỉ là những khu đất được san lấp đẹp đẽ.
Lộ trình triển khai cũng cho thấy tầm nhìn dài hạn: giai đoạn 2026-2028 tập trung chuẩn bị đầu tư, quy hoạch, lựa chọn nhà đầu tư hạ tầng, giải phóng mặt bằng; giai đoạn 2028-2030 tiếp tục giải phóng mặt bằng và xây dựng hạ tầng; sau năm 2030 mới bước vào vận hành và thu hút đầu tư. Nghĩa là Cần Thơ chấp nhận ít nhất 5 năm “âm thầm chuẩn bị” trước khi có kết quả rõ rệt.
Nếu thành phố song hành đầu tư hạ tầng với đào tạo nhân lực, xây dựng cơ chế ưu đãi đủ hấp dẫn để nhà đầu tư công nghệ cao và startup dám đến Ô Môn, khu công nghệ cao Cần Thơ có thể trở thành trục mới của đổi mới sáng tạo và phát triển ĐBSCL. Ngược lại, nếu thiếu quyết liệt, dự án 5.000 tỷ đồng này có nguy cơ chỉ dừng ở mức biểu tượng trên giấy.
