Dự án đường 52.000 tỷ: cao tốc Quảng Ngãi bước vào thời điểm bản lề
Dự án cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum, đoạn Quảng Ngãi – Đăk Hà, là tuyến đường bộ cao tốc dài 136 km với tổng mức đầu tư hơn 52.000 tỷ đồng, được thiết kế quy mô 4 làn xe, tốc độ từ 80 đến 100 km/giờ, đi qua 14 xã, phường của Quảng Ngãi, dự kiến khởi công quý 3/2027 và hoàn thành khai thác vào năm 2030, giữ vai trò là công trình trọng điểm quốc gia gắn với chiến lược phát triển hạ tầng giao thông và kinh tế khu vực. Điểm đáng nói không phải ở con số 52.000 tỷ, mà ở cách Quảng Ngãi đang dùng dự án đường 52000 tỷ này như một tuyên ngôn phát triển. Ngày 4/9, Tỉnh ủy tổ chức hội nghị để bàn chủ trương đầu tư cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum, khẳng định đây không chỉ là một đoạn đường, mà là trục phát triển mới của tỉnh. Lãnh đạo tỉnh coi cao tốc Quảng Ngãi là dự án mở rộng không gian phát triển và tăng liên kết Đông – Tây, tức là đặt hạ tầng giao thông Quảng Ngãi vào bản đồ chiến lược khu vực chứ không chỉ phục vụ nhu cầu đi lại nội tỉnh.
Từ những điểm nghẽn hiện tại đến tham vọng kết nối khu vực
Muốn hiểu vì sao Quảng Ngãi đặt nhiều kỳ vọng vào cao tốc, phải nhìn xuống những tuyến đường đang vật lộn với giải phóng mặt bằng và năng lực kết nối hạn chế. Tuyến đường nối cầu Thạch Bích – KCN Tịnh Phong dài khoảng 6,11 km, tổng mức 694,057 tỷ đồng, đến nay mới giải phóng được 4,82 km, đạt 72,3%, khối lượng thực hiện đạt 220/408,9 tỷ đồng, tương đương 54% giá trị hợp đồng. Những con số này cho thấy cách một dự án trung bình cũng bị kéo chậm bởi các vướng mắc đất đai. Theo chủ đầu tư, nút thắt lớn nhất của tuyến nối cầu Thạch Bích – Tịnh Phong là bồi thường giải phóng mặt bằng, liên quan 47 hộ với 50 thửa đất, gắn với sai phạm quản lý đất đai theo kết luận thanh tra của UBND tỉnh. Chính vì vậy, việc tỉnh buộc các sở, ngành phải hoàn thành hồ sơ cao tốc trước ngày 5/9 để trình Chính phủ thành lập Hội đồng kiểm định quốc gia cho thấy một bài học rút ra: nếu không xử lý sớm điểm nghẽn thể chế và đất đai, dự án lớn như cao tốc Quảng Ngãi sẽ khó giữ tiến độ khởi công quý 3/2027.
Cao tốc 136 km: trục giao thông mới và cú hích công nghiệp địa phương
Khi hoàn thành, tuyến cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum được kỳ vọng tạo thêm một trục giao thông hiện đại, rút ngắn thời gian di chuyển, giảm chi phí vận tải và nâng cao khả năng kết nối giữa các vùng, các trung tâm kinh tế. Đây là lợi ích trực tiếp cho người dân và doanh nghiệp: hàng hóa từ khu công nghiệp, khu kinh tế ven biển có thể đi thẳng ra các tuyến Bắc – Nam phía Đông và phía Tây, thay vì phụ thuộc vào quốc lộ dễ quá tải. Theo tờ trình dự án, cao tốc được đầu tư hoàn chỉnh 4 làn xe, trong đó đoạn đầu từ Km0 đến Km37+500 có mặt cắt ngang 24,75 m, tốc độ thiết kế 100 km/giờ; đoạn còn lại đến Km136+179 rộng 22 m, tốc độ 80 km/giờ. Đây không chỉ là chuyện kỹ thuật, mà là tuyên bố rằng Quảng Ngãi muốn tham gia sâu vào mạng lưới vận tải khu vực, thay đổi thế “nút cổ chai” vốn làm giảm sức cạnh tranh của công nghiệp địa phương. Hạ tầng hiện đại là điều kiện tiên quyết để thu hút nhà máy, trung tâm logistics, dịch vụ hỗ trợ.
Liên kết Đông – Tây và cửa ngõ ra Lào, Campuchia, Thái Lan
Tuyến cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum được thiết kế như một trục mở thêm kết nối Đông – Tây: đầu tuyến nối cao tốc Bắc – Nam phía Đông tại xã Nguyễn Nghiêm, cuối tuyến kết nối cao tốc Bắc – Nam phía Tây tại xã Đăk Hà. Về chiến lược, đây là cách Quảng Ngãi kéo mình khỏi vai trò một tỉnh ven biển “đứng ngoài” luồng giao thương Tây Nguyên – Đông Dương, để trở thành điểm giao của hàng hóa đi Lào, Campuchia, Thái Lan. Một câu nói mang tính định hướng từ lãnh đạo tỉnh là: tuyến cao tốc này được kỳ vọng “tạo thêm dư địa để phát triển công nghiệp, dịch vụ, du lịch và đô thị”, khai thác tốt hơn các tiềm năng, lợi thế của Quảng Ngãi. Nhưng để lời hứa đó thành hiện thực, quy hoạch nút giao, các lối ra vào đang tiếp tục được rà soát, điều chỉnh cho phù hợp với mạng lưới hiện hữu. Nếu nút giao chỉ phục vụ xe qua lại mà không được gắn với khu công nghiệp, khu đô thị, thì cao tốc sẽ chỉ là đường tránh, không phải trục phát triển kinh tế khu vực.
Thách thức giải phóng mặt bằng và điều kiện để cao tốc trở thành "động cơ tăng trưởng"
Kinh nghiệm từ tuyến cầu Thạch Bích – Tịnh Phong cho thấy, thiếu chuẩn bị về quỹ đất tái định cư và xử lý sai phạm đất đai sẽ kéo lùi mọi kế hoạch hạ tầng giao thông Quảng Ngãi. Ở dự án này, đến năm 2026, vốn được giao 110 tỷ đồng thì đã giải ngân 99,6 tỷ, đạt 90,5% kế hoạch, nhưng mặt bằng vẫn vướng 78 hộ đã phê duyệt phương án mà chưa nhận tiền vì kiến nghị tái định cư và giá bồi thường. Nếu kịch bản này lặp lại trên tuyến cao tốc dài 136 km, mọi mốc trình Quốc hội tháng 11/2026, khởi công năm 2027, khai thác năm 2030 sẽ là thách thức thực sự. Mặt tích cực là tỉnh đã yêu cầu các địa phương có tuyến cao tốc đi qua chủ động chuẩn bị giải phóng mặt bằng, quỹ đất tái định cư và điều kiện cần thiết để triển khai dự án ngay khi đủ điều kiện. Nếu Quảng Ngãi biến được những chỉ đạo này thành hành động cụ thể, cao tốc Quảng Ngãi sẽ không chỉ xóa điểm nghẽn giao thông hiện tại, mà còn trở thành động cơ thúc đẩy phát triển kinh tế khu vực theo đúng kỳ vọng: công nghiệp nhiều hơn, dịch vụ và du lịch phong phú hơn, không gian đô thị mở rộng theo các nút giao mới.
