Bước ngoặt: Gia công lùi lại, đồng sáng tạo Deep Tech tiến lên
Quan hệ hợp tác Việt Nhật công nghệ đang bước vào giai đoạn mới, chuyển từ mô hình gia công phần mềm truyền thống sang đồng sáng tạo Deep Tech và AI, nơi doanh nghiệp hai nước cùng phát hiện vấn đề, cùng thiết kế giải pháp, đồng sở hữu tài sản trí tuệ, và cùng đưa sản phẩm ra thị trường toàn cầu, thay vì chỉ “Nhật Bản đặt bài – Việt Nam làm hộ” như trước đây. Quy tụ hơn 250 lãnh đạo cấp cao tại Tokyo ngày 2/10, Diễn đàn Công nghệ số Việt Nam – Nhật Bản đã được tổ chức bởi các cơ quan, hiệp hội hai nước và khẳng định rõ định hướng: từ hợp tác gia công sang mô hình đồng sáng tạo toàn diện dựa trên trí tuệ nhân tạo và công nghệ chuyên sâu. Đây không phải là một khẩu hiệu ngoại giao; nó là lời mời doanh nghiệp Việt bước vào tầng giá trị cao nhất của chuỗi công nghệ.
Áp lực “Vách đá số” buộc Nhật Bản phải thay đổi cách hợp tác
Điểm kích hoạt cho sự dịch chuyển này đến từ khủng hoảng “Vách đá số 2025” của Nhật Bản: 60% hệ thống công nghệ thông tin cốt lõi đã có tuổi đời trên 20 năm, trong khi quốc gia này đối mặt nguy cơ thiếu hụt 800.000 kỹ sư vào năm 2030. Điều đó khiến quá trình chuyển đổi số không chỉ chậm mà còn có thể đứt gãy. Trong bối cảnh ấy, hợp tác Việt Nhật công nghệ nếu vẫn dừng ở gia công giá rẻ là tự giới hạn mình. Nhật Bản cần đối tác đủ năng lực hiện đại hóa hệ thống lõi, tái thiết kiến trúc số, tích hợp AI với hệ thống cũ, chứ không chỉ code theo yêu cầu. Diễn đàn lần này đặt bài toán rất thẳng: doanh nghiệp Việt có chấp nhận trở thành đồng kiến trúc sư của hạ tầng số Nhật, hay tiếp tục hài lòng với vai trò “nhà thầu phụ”.
Doanh nghiệp Việt: Từ viết mã sang thiết kế giải pháp AI và hệ thống lõi
Sự trưởng thành của doanh nghiệp Việt tại thị trường Nhật cho thấy câu trả lời đã nghiêng về phía đồng sáng tạo. Một tập đoàn Việt hiện có 5.000 nhân sự và doanh thu dịch vụ công nghệ thông tin đạt 15.452 tỷ đồng tại Nhật Bản, được xem là nền tảng để hai bên tiến sâu hơn vào chuỗi giá trị công nghệ cao. Bộ trưởng phía Việt Nam chỉ ra bốn định hướng: hiện đại hóa hệ thống lõi để nâng cao năng suất; cùng nghiên cứu, thiết kế và thử nghiệm công nghệ chuyên sâu như AI, Robot, UAV; đào tạo kỹ sư AI gắn với nhu cầu doanh nghiệp; và đưa sản phẩm đồng phát triển vào thị trường, chuỗi cung ứng toàn cầu. Đồng sáng tạo Deep Tech vì thế không còn là khái niệm sách vở; nó là yêu cầu chiến lược, buộc doanh nghiệp Việt dịch chuyển từ năng lực gia công sang năng lực thiết kế giải pháp, làm chủ kiến trúc kỹ thuật, quy trình R&D và sản phẩm.
Cộng hưởng số trong kỷ nguyên AI: Cơ hội nhưng không tự động đến
Luồng hợp tác mới được hiện thực hóa bằng những mô hình cụ thể. Chuyên gia từ phía Việt Nam kêu gọi từ bỏ tư duy “Nhật Bản định nghĩa, Việt Nam phát triển” để chuyển sang “cùng phát hiện, cùng thiết kế và cùng xây dựng”, bảo đảm năng lực nâng cấp hệ thống liên tục. Ngay trong hoạt động vận hành, việc áp dụng các luồng công việc AI tự trị đã giúp một doanh nghiệp tự động hóa 40% chi phí vận hành và tăng 20% doanh thu trong các dịch vụ hiện hữu, với nguyên tắc “AI xử lý việc bình thường, con người ra quyết định ngoại lệ”. Hệ thống phiên dịch AI Cabin tự động xóa rào cản ngôn ngữ cho hơn 300 đại biểu với phụ đề và dịch song ngữ độ trễ thấp, cho thấy năng lực AI Việt Nam Nhật Bản có thể đi vào bài toán thực tế, không dừng ở trình diễn. Chủ đề “Cộng hưởng số Việt – Nhật” hàm ý rõ: khi “thể xác” công nghiệp Nhật kết hợp “bộ não số” Việt, giá trị tạo ra sẽ vượt xa biên giới hai nước.
Từ MoU đến cuộc chơi dài hạn: Doanh nghiệp Việt cần chuẩn bị gì?
Lễ ký kết loạt biên bản ghi nhớ chiến lược – như giữa Miichisoft với Taisei Oncho, VTI Japan với NEC – cùng hơn 100 cuộc gặp gỡ giao thương về Smart Factory, robot tự hành UAV và vi mạch bán dẫn cho thấy dòng dự án đồng sáng tạo Deep Tech đã bắt đầu chảy. Nhưng cơ hội này không tự động biến doanh nghiệp Việt thành đối tác ngang hàng. Nếu chỉ mang tâm thế nhà gia công, doanh nghiệp sẽ bị gạt ra khỏi khâu thiết kế, nghiên cứu và sở hữu trí tuệ. Muốn bước vào kỷ nguyên đồng sáng tạo, doanh nghiệp Việt cần: đầu tư năng lực R&D, xây đội ngũ kỹ sư AI gắn chặt với bài toán ngành; tham gia các sandbox, chuẩn hóa quy trình bảo mật và pháp lý theo yêu cầu Nhật; và quan trọng nhất là dám nhận trách nhiệm cùng chia sẻ rủi ro sản phẩm. Kỷ nguyên cộng hưởng số chỉ đến với những ai đủ dày năng lực để đứng ở vai “đồng chủ sở hữu” thay vì “nhà cung cấp dịch vụ”.
