Từ gia công sang đồng sáng tạo: Khoảnh khắc đổi vai chiến lược
Diễn đàn công nghệ số Việt Nam – Nhật Bản là sự kiện quy tụ lãnh đạo và doanh nghiệp hai nước nhằm chuyển quan hệ hợp tác công nghệ từ gia công phần mềm đơn thuần sang cùng thiết kế, cùng sở hữu và cùng triển khai các giải pháp trí tuệ nhân tạo, công nghệ Deep Tech và hạ tầng số, để giải quyết các bài toán chuyển đổi số đang trở nên cấp bách tại Nhật Bản và mở ra không gian sáng tạo mới cho doanh nghiệp Việt Nam. Đây không phải một hội thảo chia sẻ thông tin, mà là khoảnh khắc đổi vai chiến lược: từ "bên nhận việc" sang "bên cùng nghĩ, cùng làm". Ngày 2/10 tại Tokyo, hơn 250 lãnh đạo cấp cao của các tập đoàn Nhật Bản và các doanh nghiệp công nghệ số nòng cốt của Việt Nam cùng ngồi lại, bàn về cách bước vào kỷ nguyên AI bằng mô hình đồng sáng tạo toàn diện, thay vì tiếp tục mô hình cung – cầu cũ. Chính sự thay đổi tư thế này mới là thông điệp quan trọng nhất của diễn đàn công nghệ số năm nay.
“Vách đá số 2025” và cơ hội để Việt Nam trở thành đối tác Deep Tech
Nhật Bản đang đứng trước “Vách đá số 2025”: 60% hệ thống CNTT cốt lõi đã có tuổi đời trên 20 năm và dự kiến thiếu 800.000 kỹ sư vào năm 2030, khiến chuyển đổi số đối mặt rủi ro sinh tử. Theo một tham luận tại diễn đàn, 98% doanh nghiệp Nhật đã thử nghiệm AI nhưng chưa tới 25% triển khai thành công trên toàn công ty do vướng tích hợp với hệ thống cũ. Đây không chỉ là vấn đề kỹ thuật, mà là khủng hoảng mô hình: nếu vẫn giữ cách làm "Nhật Bản định nghĩa, Việt Nam phát triển", sẽ rất khó tháo gỡ các nút thắt sâu trong lõi hệ thống. Khi doanh nghiệp Việt Nam chính thức đề xuất chuyển sang mô hình "cùng phát hiện, cùng thiết kế xây dựng và cùng mở rộng quy mô", họ đặt mình vào vai trò đồng tác giả của công nghệ Deep Tech, chứ không phải nhà thầu phụ. Bài toán của Nhật Bản vì thế trở thành cú hích để Việt Nam bước lên nấc thang mới trong hợp tác Việt Nhật.
Bốn trụ cột hợp tác mới: Đồng sáng tạo AI, hiện đại hóa lõi, nhân lực và thị trường
Điểm đáng chú ý là diễn đàn công nghệ số này không dừng ở lời kêu gọi chung chung, mà đưa ra bốn trụ cột hợp tác rất cụ thể. Thứ nhất, hiện đại hóa hệ thống lõi để nâng năng suất – đây là tầng "giải phóng" cho AI, vì nếu lõi còn cũ, mọi thử nghiệm AI chỉ dừng ở demo. Thứ hai, cùng nghiên cứu, thiết kế, thử nghiệm các công nghệ Deep Tech như AI, robot, UAV – nghĩa là ngay từ khâu ý tưởng, hai bên đã đồng sáng tạo AI thay vì đặt hàng – thực hiện. Thứ ba, đào tạo kỹ sư AI gắn trực tiếp với nhu cầu doanh nghiệp, tránh tình trạng bằng cấp không đi kèm năng lực triển khai. Thứ tư, đưa sản phẩm đồng phát triển vào thị trường và chuỗi cung ứng toàn cầu, để tài sản trí tuệ chung được kiểm chứng bởi thị trường thay vì nằm trong slide. Nếu bốn trụ cột này được đi đến cùng, hợp tác Việt Nhật sẽ chuyển từ "hợp đồng" sang "cùng xây hệ sinh thái".
Vietnam Post: Minh chứng sống cho logistics thông minh và Deep Tech ứng dụng
Trong bức tranh đồng sáng tạo AI, Vietnam Post xuất hiện như một minh chứng sống cho cách biến câu chuyện Deep Tech thành hệ thống logistics thông minh phục vụ đời sống hàng ngày. Tại các diễn đàn, đơn vị này trưng bày năm giải pháp chiến lược: mạng lưới logistics thông minh ứng dụng AI, giao nhận chặng cuối thông minh với mô hình PUDO 2.0, đồng kiến tạo kinh tế tầm thấp bằng UAV, số hóa tài liệu và chữ viết tay bằng AI, cùng trợ lý ảo chatbot – callbot phục vụ khách hàng. Ở diễn đàn công nghệ số Việt Nam – Nhật Bản, tham luận của Vietnam Post về chuyển đổi mạng lưới bưu chính – logistics theo hướng tự động hóa, tích hợp dữ liệu và logistics thông minh cho thấy một điều: hợp tác Việt Nhật trong Deep Tech không phải chuyện xa vời phòng lab, mà có thể bắt đầu từ những bài toán rất cụ thể như tối ưu tuyến phát, rút ngắn thời gian giao hàng, hay đưa UAV vào khu vực giao thông khó khăn. Đó là kiểu đồng sáng tạo có khả năng kiểm chứng và lan tỏa.
Tương lai hợp tác Việt Nhật: Liên minh đồng sáng tạo trong kỷ nguyên AI
Khi bộ trưởng hai nước công khai ủng hộ việc xây dựng sandbox và hành lang pháp lý linh hoạt cho R&D chung về hạ tầng số và AI, thông điệp rất rõ: Việt Nam không còn chỉ là nguồn nhân lực chi phí cạnh tranh, mà là đối tác đồng sáng tạo trong kỷ nguyên AI. Diễn đàn công nghệ số lần này đã đặt nền móng cho một liên minh mới: liên minh đồng sáng tạo AI và Deep Tech giữa doanh nghiệp hai nước, nơi các sản phẩm không chỉ "Make in Viet Nam" mà còn "Think with Japan". Tất nhiên, rủi ro vẫn hiện hữu: nếu hệ thống lõi của Nhật Bản không được cải tổ kịp, hoặc doanh nghiệp Việt Nam không nâng cấp năng lực nghiên cứu, hợp tác sẽ dễ trượt về gia công. Nhưng với những cam kết cùng phát hiện vấn đề, cùng thiết kế giải pháp và cùng mở rộng quy mô, diễn đàn này xứng đáng được nhìn nhận như bước ngoặt chiến lược, nơi hợp tác Việt Nhật bước ra khỏi vùng an toàn gia công để đi vào vùng thách thức nhưng nhiều giá trị hơn của đồng sáng tạo Deep Tech.
