Từ “thu hút vốn” sang “chọn lọc nhà đầu tư”: bước ngoặt FDI của Hà Nội
Chiến lược thu hút FDI mới của Hà Nội là định hướng chuyển từ chạy theo số lượng dự án và quy mô vốn sang chọn lọc dòng vốn công nghệ cao, xanh và gắn kết sâu với doanh nghiệp trong nước, nhằm tạo tăng trưởng bền vững, nâng cao chất lượng sống và không đánh đổi môi trường, văn hóa hay an sinh xã hội để lấy tăng trưởng ngắn hạn.
Điểm ngoặt này không xuất hiện trong khoảng trống chính sách. Trên nền tảng các nghị quyết về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài và xây dựng Thủ đô trong kỷ nguyên mới, Ban Thường vụ Thành ủy đã ban hành Kế hoạch hành động số 119-KH/TU, coi kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài là một bộ phận quan trọng, không chỉ bổ sung vốn mà còn mang theo công nghệ, quản trị và chuẩn mực quốc tế. Nói cách khác, Hà Nội không còn coi FDI là “tiền rẻ”, mà là “gói giải pháp tổng hợp” cho chuyển đổi mô hình tăng trưởng.
Lũy kế hơn ba thập kỷ, Hà Nội đã nằm trong nhóm dẫn đầu cả nước về vốn đầu tư nước ngoài, với hàng nghìn dự án và đóng góp đáng kể cho GRDP, việc làm và thu ngân sách. Nhưng chính thành công về lượng lại phơi bày giới hạn về chất: cơ cấu FDI lệch về bất động sản, bán buôn, bán lẻ và công nghiệp chế biến, chế tạo; các lĩnh vực Hà Nội cần để bứt phá như công nghệ cao, R&D, trí tuệ nhân tạo, công nghiệp văn hóa, y tế, giáo dục lại chưa thu hút được nhiều dự án. Nếu tiếp tục đi theo lối cũ, Thủ đô sẽ bỏ lỡ cơ hội trở thành trung tâm FDI thế hệ mới trong khu vực.
Mục tiêu 25 tỷ USD: tham vọng lớn nhưng không còn là “cuộc đua số lượng”
Kế hoạch hành động 119-KH/TU đặt ra mục tiêu thu hút 25 tỷ USD vốn FDI đăng ký trong giai đoạn 2026–2030, kèm theo khoảng 16 tỷ USD vốn thực hiện. Đây là con số tham vọng, nhưng điều đáng chú ý hơn là “chất” của dòng vốn: khoảng 80% dự kiến đến từ các nền kinh tế phát triển có ưu thế về công nghệ, vốn và quản trị hiện đại. Thành phố không muốn thêm nhiều dự án, mà muốn những dự án đủ sức kéo cả hệ sinh thái doanh nghiệp nội địa đi lên.
Theo kế hoạch, Hà Nội hướng tới trở thành trung tâm thu hút và điều phối dòng vốn đầu tư nước ngoài thế hệ mới vào các ngành công nghệ cao, công nghệ số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học, y sinh, tài chính, logistics, công nghiệp văn hóa, công nghiệp xanh và dịch vụ giá trị gia tăng cao. Đây là lựa chọn chiến lược: nếu không chiếm lĩnh được “sân chơi” FDI công nghệ cao, Hà Nội sẽ bị các trung tâm trong khu vực vượt qua trong chuỗi giá trị toàn cầu.
Thành phố còn đặt mục tiêu thu hút ít nhất 10 tập đoàn đa quốc gia đặt trụ sở, trung tâm R&D, đổi mới sáng tạo hoặc trung tâm dịch vụ khu vực, trong đó có ít nhất một tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới. Cùng với đó, vốn FDI mới trong các ngành công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, R&D và công nghiệp xanh phải chiếm 50% tổng vốn FDI thu hút mới; tỷ lệ nội địa hóa trung bình trong các ngành công nghiệp chủ lực đạt 45%; khoảng 350 doanh nghiệp trên địa bàn tham gia chuỗi giá trị của doanh nghiệp FDI, trong đó có khoảng 30 nhà cung ứng cấp I. Những chỉ tiêu này cho thấy Hà Nội đang dùng FDI để tái cấu trúc nền kinh tế, chứ không chỉ để lấp khoảng trống vốn.
Áp lực cạnh tranh khu vực và những điểm nghẽn nội tại
Trong khi Hà Nội điều chỉnh chiến lược, cuộc đua giành dòng vốn chất lượng cao trong khu vực đang nóng lên từng ngày. Cạnh tranh quốc tế đối với FDI công nghệ cao ngày càng gay gắt, và ngay trong nước, các địa phương lân cận như Hải Phòng, Bắc Ninh, Quảng Ninh đang cạnh tranh quyết liệt về quỹ đất công nghiệp và logistics. Nếu Hà Nội không cải thiện nhanh môi trường đầu tư, lợi thế “Thủ đô” sẽ bị bào mòn.
Những điểm nghẽn nội tại không ít: chất lượng và cơ cấu FDI chưa tương xứng với lợi thế “mật độ tri thức” của Thủ đô; kết quả thu hút vốn chưa ổn định, liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, doanh nghiệp nhà nước, viện nghiên cứu và trường đại học còn hạn chế; chuyển giao công nghệ chưa đạt kỳ vọng, nhiều doanh nghiệp dùng công nghệ sẵn có, ít nâng cấp, cam kết nội địa hóa và đào tạo chưa thực hiện đầy đủ. Nhiều dự án vẫn tập trung vào công đoạn đơn giản, sử dụng nhiều lao động phổ thông, vận hành khép kín nên hiệu ứng lan tỏa yếu.
Hạ tầng cũng là “nút thắt cứng”: quỹ đất sạch và hạ tầng sẵn sàng tiếp nhận dự án còn thiếu; tiến độ đầu tư một số khu công nghiệp, khu công nghệ cao và cụm công nghiệp còn chậm; số khu công nghiệp xanh, thông minh, sinh thái đạt chuẩn quốc tế còn rất ít. Thủ tục hành chính vẫn phức tạp, chồng chéo; quản lý vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài còn hạn chế. Các hạn chế này cộng hưởng với việc hệ thống pháp luật chuyên ngành thay đổi, chưa luôn đồng bộ, trong khi nhân lực kỹ thuật cao và doanh nghiệp hỗ trợ chưa phát triển kịp yêu cầu. Nếu không xử lý, mục tiêu 25 tỷ USD sẽ dễ biến thành “mục tiêu trên giấy”.
Đặt con người, môi trường và liên kết chuỗi giá trị vào trung tâm
Điểm đáng khen trong chiến lược mới là Hà Nội không chấp nhận đánh đổi môi trường và chất lượng sống để lấy tăng trưởng. Kế hoạch hành động 119-KH/TU khẳng định thu hút FDI phải phục vụ mục tiêu xây dựng Thủ đô “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, lấy con người, văn hóa, tri thức, công nghệ và chất lượng sống làm nền tảng; không đánh đổi môi trường, tài nguyên, bản sắc văn hóa, an ninh và an sinh xã hội để chạy theo tăng trưởng đơn thuần. Đây là thông điệp chính trị rõ ràng gửi tới nhà đầu tư: ai muốn đến Hà Nội phải cùng chia sẻ chuẩn mực phát triển bền vững.
Theo đó, thành phố ưu tiên dự án có công nghệ lõi, công nghệ chuyên biệt, khả năng chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực và phát triển nhà cung ứng trong nước; hạn chế các dự án thâm dụng đất đai, năng lượng, sử dụng lao động giản đơn, tiềm ẩn nguy cơ ô nhiễm hoặc có đóng góp thấp trên một đơn vị đất. Đồng thời, Hà Nội xây dựng hệ thống cảnh báo sớm đối với dự án chậm triển khai, sử dụng tài nguyên kém hiệu quả hoặc có dấu hiệu vi phạm; tăng cường quản lý vốn đầu tư gián tiếp nước ngoài, giám sát ngoại hối, phòng chống rửa tiền và kiểm soát rủi ro đối với an ninh kinh tế, hệ thống tài chính.
Ở chiều tác động xã hội, khu vực FDI đã và sẽ tiếp tục tạo việc làm cho hàng trăm nghìn lao động và đóng góp đáng kể cho ngân sách. Nhưng nếu chỉ dừng ở việc làm và thu ngân sách, Hà Nội sẽ bỏ lỡ giá trị lớn hơn: nâng trình độ lao động, kéo doanh nghiệp nội địa vào chuỗi cung ứng toàn cầu, và tạo nền tảng cho kinh tế số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn trở thành động lực tăng trưởng mới. Mục tiêu tỷ lệ lao động qua đào tạo đạt 80–85% và tỷ lệ khu công nghiệp sinh thái khoảng 40% cho thấy thành phố đang gắn FDI với nâng cấp chất lượng nguồn nhân lực và không gian sản xuất xanh.
Từ kế hoạch đến thực thi: Hà Nội cần làm gì để không lỡ “làn sóng FDI thế hệ mới”?
Chiến lược thu hút FDI mới của Hà Nội có nhiều điểm đúng: ưu tiên Hà Nội FDI công nghệ cao, gắn với phát triển bền vững đầu tư, đặt con người và môi trường lên trên tăng trưởng ngắn hạn, và chuyển tư duy từ “thu hút vốn” sang “phát triển hệ sinh thái đầu tư chiến lược”. Nhưng điểm quyết định nằm ở thực thi: nếu bộ máy không thay đổi cách làm, chiến lược sẽ khó đi vào đời sống doanh nghiệp.
Thành phố đã bắt đầu bằng việc xây dựng kế hoạch triển khai của UBND, thành lập Tổ công tác liên ngành về kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, xây dựng danh mục dự án FDI chiến lược giai đoạn 2026–2030 và hoàn thiện Bản đồ đầu tư Hà Nội. Hoạt động xúc tiến đầu tư được định hướng chuyển từ đại trà sang tiếp cận có trọng tâm theo thị trường, ngành, nhà đầu tư và danh mục dự án cụ thể; duy trì cơ chế đối thoại, hỗ trợ nhà đầu tư xuyên suốt từ tiếp cận, cấp phép đến triển khai và mở rộng dự án. Đây là những bước đi đúng, nhưng cần được đo lường bằng các chỉ số cụ thể về thời gian xử lý thủ tục, chất lượng hạ tầng và mức độ hài lòng của nhà đầu tư.
Về dài hạn, Hà Nội chỉ có thể giữ được lợi thế trong cuộc cạnh tranh thu hút vốn đầu tư nước ngoài Hà Nội nếu dám “tự làm khó mình”: kiên quyết loại bỏ dự án không đáp ứng tiêu chí công nghệ và môi trường, nâng cao trách nhiệm hậu kiểm, và buộc FDI phải gắn với chuyển giao công nghệ, đào tạo nhân lực, phát triển nhà cung ứng nội địa. Khi đó, chiến lược thu hút FDI của Thủ đô mới thực sự trở thành động lực cho một nền kinh tế xanh, số và có khả năng cạnh tranh trong khu vực ASEAN, thay vì chỉ là cuộc đua về con số đăng ký vốn.
