Từ mục tiêu 25 tỷ USD đến yêu cầu “tái cấu trúc” thương mại
Thương mại Việt Nam – Ấn Độ là tổng hòa các hoạt động xuất nhập khẩu, đầu tư, kết nối chuỗi cung ứng và hợp tác công nghệ giữa hai nền kinh tế có tính bổ trợ mạnh, được thúc đẩy bởi quan hệ chính trị – ngoại giao tin cậy và khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường. Hướng tới mục tiêu kim ngạch 25 tỷ USD, câu hỏi không còn là “có tăng hay không” mà là “tăng theo cách nào để mang lại giá trị cao nhất cho cả hai bên”. Động lực đã rõ: quan hệ chính trị được nâng tầm, cơ chế đối thoại dày đặc, và quyết tâm chung chuyển sang hợp tác kinh tế sâu hơn. Nếu chỉ tăng thêm vài tỷ USD kim ngạch mà không nâng được hàm lượng công nghệ, đầu tư và liên kết chuỗi thì mục tiêu 25 tỷ USD sẽ thiếu ý nghĩa chiến lược.
Nhân chuyến công tác của Thủ tướng Lê Minh Hưng tham dự Hội nghị Thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 và làm việc song phương tại Ấn Độ từ ngày 12–13/9, Tham tán thương mại Bùi Trung Thướng nhận định thương mại song phương đang bước vào giai đoạn phát triển rất tích cực. Ông nhấn mạnh hơn 70% hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Ấn Độ hiện là nhóm chế biến, chế tạo như điện tử, máy móc, thiết bị. Đây là nền tảng quan trọng nhưng vẫn chưa đủ để bảo đảm một bước nhảy chất lượng. Để mục tiêu kim ngạch 25 tỷ USD trở thành cột mốc của sự “tái cấu trúc” hợp tác, hai nước phải mạnh dạn chuyển hướng từ gia tăng số lượng giao dịch sang kết nối doanh nghiệp, dự án đầu tư và chuỗi cung ứng cụ thể.
Lợi thế bổ trợ và vai trò “cầu nối” trong hợp tác kinh tế ASEAN
Trọng tâm của thương mại Việt Nam Ấn Độ nằm ở tính bổ trợ rõ rệt: Việt Nam xuất khẩu hàng chế biến, chế tạo và nông – thủy sản, trong khi nhập khẩu từ Ấn Độ nguyên phụ liệu, dược phẩm, hóa chất, sắt thép và các đầu vào sản xuất. Mối quan hệ này đang dịch chuyển từ mua – bán đơn thuần sang cùng tham gia các chuỗi giá trị. Đây là điểm then chốt: nếu hai bên chỉ coi nhau là thị trường tiêu thụ, kim ngạch có thể tăng nhưng giá trị gia tăng sẽ thấp. Khi coi nhau là mắt xích sản xuất và đổi mới sáng tạo, mỗi hợp đồng xuất nhập khẩu sẽ kéo theo đầu tư, chuyển giao công nghệ và dịch vụ logistics.
Ở góc độ khu vực, Bộ trưởng Ngoại giao Ấn Độ Subrahmanyam Jaishankar nhấn mạnh Việt Nam là trụ cột quan trọng trong quan hệ ASEAN - Ấn Độ và trong chính sách Hành động hướng Đông, tầm nhìn Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương của Ấn Độ. Ấn Độ khẳng định ủng hộ vai trò trung tâm của ASEAN và mong muốn Việt Nam phối hợp thúc đẩy sớm hoàn tất rà soát Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN - Ấn Độ (AITIGA). Điều này đặt Việt Nam vào vị thế “cầu nối” giữa Ấn Độ và thị trường ASEAN, giúp doanh nghiệp hai nước không chỉ giao dịch song phương mà còn khai thác mạng lưới hợp tác kinh tế ASEAN rộng hơn. Nếu biết dùng lợi thế này, mục tiêu kim ngạch 25 tỷ USD sẽ trở thành bàn đạp để Việt Nam nâng vị thế trong chuỗi cung ứng khu vực.
Tháo gỡ nút thắt tiếp cận thị trường: Ưu tiên số một
Muốn đạt kim ngạch 25 tỷ USD, ưu tiên hàng đầu không phải là thêm hội chợ hay đoàn xúc tiến, mà là tháo gỡ các rào cản tiếp cận thị trường. Doanh nghiệp Việt Nam thường phản ánh khó khăn về tiêu chuẩn kỹ thuật, thủ tục kiểm dịch, quy định dán nhãn và hệ thống phân phối tại Ấn Độ; chiều ngược lại, doanh nghiệp Ấn Độ cũng vướng không ít thủ tục khi muốn tham gia sâu hơn vào thị trường Việt Nam. Khi các nút thắt này không được xử lý, mọi khẩu hiệu hợp tác đều dễ rơi vào hình thức. Thương mại Việt Nam Ấn Độ cần một chương trình “dọn đường” thực chất: số hóa quy trình, minh bạch yêu cầu kỹ thuật, tăng công nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn trong những ngành có tiềm năng.
Tín hiệu tích cực là tại Kỳ họp lần thứ 19 Ủy ban hỗn hợp Việt Nam – Ấn Độ về hợp tác kinh tế, thương mại, khoa học và công nghệ diễn ra ngày 14/9 tại New Delhi, hai bên đã nhất trí phối hợp chặt chẽ để kịp thời tháo gỡ vướng mắc, đưa các chương trình, dự án, hoạt động hợp tác đi vào triển khai với kết quả rõ rệt và tiến độ đảm bảo. Đây phải được coi là cam kết “cứng” chứ không chỉ là tuyên bố chung. Nếu mỗi năm không đo được số lượng quy định được đơn giản hóa, số thủ tục được rút gọn, thì doanh nghiệp khó có thể cảm nhận được thay đổi trong tiếp cận thị trường. Cải cách thể chế, vì thế, là phép thử của quyết tâm đạt mục tiêu kim ngạch 25 tỷ USD.
Những lĩnh vực còn dư địa lớn: Từ nông sản đến xe điện và AI
Điểm đáng chú ý là dư địa hợp tác giữa doanh nghiệp hai nước còn rất lớn. Tham tán Bùi Trung Thướng chỉ ra các lĩnh vực tiềm năng gồm nông sản – thực phẩm – thủy sản; dệt may – da giày; điện tử và công nghiệp hỗ trợ; dược phẩm; logistics; công nghệ thông tin và AI; năng lượng tái tạo; sản xuất xe điện và các ngành công nghiệp mới. Đây không chỉ là danh mục cơ hội, mà là bản đồ ưu tiên để Việt Nam chủ động định vị trong chuỗi cung ứng của Ấn Độ – một trong những trung tâm sản xuất và đổi mới sáng tạo quan trọng của thế giới. Thị trường hơn 1,47 tỷ dân với tầng lớp trung lưu đang mở rộng tạo ra nhu cầu lớn cho thực phẩm chế biến, đồ uống, thủy sản, hàng tiêu dùng và điện tử chất lượng cao.
Cơ hội không dừng ở xuất khẩu sản phẩm hoàn chỉnh. Nếu nắm bắt xu hướng Ấn Độ đẩy mạnh sản xuất trong nước ở các ngành điện tử, ô tô, dược phẩm, năng lượng và công nghệ cao, doanh nghiệp Việt Nam có thể tham gia chuỗi cung ứng với vai trò cung cấp linh kiện, nguyên phụ liệu, dịch vụ và giải pháp. Một hướng đi đặc biệt là kết nối tam giác Việt Nam – Ấn Độ – BRICS, khi Ấn Độ là Chủ tịch BRICS và Việt Nam là đối tác BRICS trong năm 2026. Điều này mở thêm cánh cửa để các dự án, liên doanh không chỉ nhắm đến hai thị trường nội địa mà còn vươn sang những nền kinh tế lớn khác trong hệ sinh thái BRICS, giúp đa dạng hóa rủi ro và nâng tầm chuỗi giá trị.
Kết luận: Muốn 25 tỷ USD có ý nghĩa, phải chơi ở “chiều sâu”
Mục tiêu kim ngạch 25 tỷ USD trong thương mại Việt Nam Ấn Độ có cơ sở, khi quan hệ chính trị đã được nâng lên Đối tác Chiến lược Toàn diện Tăng cường và hai bên cùng nhất trí cụ thể hóa các cam kết cấp cao. Nhưng con số này chỉ có ý nghĩa nếu đi kèm sự chuyển dịch từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu: hàng chế biến – chế tạo chiếm tỷ trọng ngày càng lớn, doanh nghiệp tham gia chuỗi cung ứng dài hạn, và hợp tác công nghệ, đầu tư được đặt ở trung tâm. Nếu thiếu những điều đó, 25 tỷ USD sẽ chỉ là một cột mốc thống kê, không phải bước nhảy chiến lược.
Trong bối cảnh hợp tác kinh tế ASEAN và quan hệ ASEAN - Ấn Độ tiếp tục được nhấn mạnh, Việt Nam có cơ hội hiếm có để trở thành mắt xích then chốt giữa Ấn Độ và khu vực. Con đường phía trước khá rõ: ưu tiên tháo gỡ rào cản tiếp cận thị trường, nâng vai trò của doanh nghiệp trong hoạch định chính sách, và tập trung nguồn lực vào những lĩnh vực còn nhiều dư địa như nông sản – thực phẩm, dược phẩm, logistics, công nghệ thông tin, năng lượng tái tạo và xe điện. Nếu làm được, mục tiêu 25 tỷ USD sẽ là điểm khởi đầu của một giai đoạn hợp tác mới, sâu hơn và bền vững hơn, chứ không phải là đích đến cuối cùng.
