Hợp tác xuyên biên giới Đông Dương: từ khái niệm đến trụ cột chiến lược
Hợp tác xuyên biên giới Đông Dương là quá trình Việt Nam, Lào và Campuchia phối hợp chính sách, kết nối hạ tầng, thúc đẩy thương mại, đầu tư, giao lưu nhân dân và bảo đảm an ninh biên giới nhằm tạo một không gian phát triển chung gắn kết chặt với các mạng lưới liên kết Đông Nam Á và Tiểu vùng Mekong. Hôm nay, hợp tác này không còn là lựa chọn mang tính biểu tượng mà đã trở thành một trụ cột quan trọng của liên kết Đông Dương và liên kết tiểu vùng. Ở ngã ba Đông Dương, ba nước đồng thời phải đối mặt và tận dụng làn sóng cạnh tranh chiến lược khu vực giữa các nước lớn, nơi mỗi sáng kiến về hạ tầng, năng lượng, thương mại hay chuyển đổi số đều đi kèm bài toán lợi ích đan xen và áp lực giữ vững tính tự chủ chiến lược.
Từ Da Nang tới ngã ba Đông Dương: kết nối hạ tầng đang vẽ lại bản đồ kinh tế
Cuộc họp giữa kỳ của Ủy ban Hợp tác Việt Nam - Lào tại Đà Nẵng ngày 27/8 đánh dấu một bước tăng tốc rõ rệt trong hợp tác kinh tế và hạ tầng giữa hai nước. Hai bên thống nhất thúc đẩy hợp tác trong giao thông, năng lượng, thương mại, đầu tư và cùng xử lý khó khăn của doanh nghiệp, đồng thời kêu gọi huy động nguồn lực tài chính cho các dự án kết nối hạ tầng và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Quan trọng hơn, các dự án kết nối hạ tầng như đường cao tốc Hà Nội - Viêng Chăn, hệ thống đường ống dẫn dầu và tuyến đường sắt xuyên biên giới được Lào tuyên bố tiếp tục thúc đẩy. Như vậy, các dự án kết nối hạ tầng không chỉ là công trình kỹ thuật, mà đang thực sự mở ra khả năng hình thành các cực tăng trưởng mới dọc biên giới Việt Nam - Lào - Campuchia trong một cấu trúc kinh tế đa cực hơn ở Đông Dương.
Liên kết Đông Dương trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược khu vực
Ngã ba Đông Dương nằm trong không gian Tiểu vùng Mekong – nơi ngày càng trở thành điểm hội tụ lợi ích của nhiều trung tâm quyền lực. Cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn đã làm thay đổi cấu trúc an ninh và kinh tế khu vực, biến Đông Dương thành không gian thử nghiệm cho hàng loạt sáng kiến về hạ tầng, thương mại, năng lượng, chuỗi cung ứng và chuyển đổi số. Một mặt, điều này giúp ba nước tiếp cận thêm vốn, công nghệ, kinh nghiệm quản lý, qua đó nâng cấp hệ thống giao thông xuyên biên giới, cửa khẩu quốc tế, khu kinh tế cửa khẩu và các hành lang kinh tế, thúc đẩy lưu thông hàng hóa và du lịch. Mặt khác, sự đan xen sáng kiến và tiêu chuẩn khác nhau làm tăng sức ép lựa chọn đối tác, đòi hỏi Việt Nam, Lào, Campuchia phải phối hợp chính sách chặt chẽ để không lệ thuộc vào bất kỳ nguồn lực bên ngoài đơn lẻ nào và giữ vững tính tự chủ chiến lược.
Cơ hội tạo lợi thế so sánh mới cho tiểu vùng Đông Dương
Nếu biết tận dụng, liên kết Đông Dương có thể tạo ra lợi thế so sánh mới cho cả ba nước trên sân chơi khu vực. Về địa kinh tế, ngã ba Đông Dương là cầu nối giữa lục địa Đông Nam Á với các hành lang kinh tế xuyên khu vực, đồng thời gắn với các trung tâm phát triển nội địa của từng nước. Về mô hình phát triển, xu hướng chuyển dịch từ hợp tác truyền thống sang hợp tác toàn diện trong các lĩnh vực kinh tế xanh, kinh tế số, logistics xuyên biên giới và hạ tầng thông minh đang mở khoảng trống để ba nước nâng cấp chất lượng liên kết. Đây là hướng đi phù hợp với định hướng phát triển của ASEAN và các mục tiêu phát triển bền vững, qua đó nâng cao vị thế của ba nước Đông Dương trong mạng lưới liên kết khu vực. Từ góc nhìn chiến lược, đây không chỉ là cơ hội tăng trưởng, mà còn là phép thử cho khả năng phối hợp và sức bật nội tại của cả khu vực.
Kết luận: Liên kết Đông Dương phải đi trước một bước so với biến động địa chính trị
Trong nửa đầu năm 2026, thương mại song phương Việt Nam - Lào đạt 1,3 tỷ USD, phản ánh tốc độ tăng trưởng đáng kể của kênh hợp tác này. Con số đó chỉ là phần nổi của một xu hướng sâu hơn: hợp tác xuyên biên giới Việt Nam - Lào - Campuchia đang dần trở thành đường gân kinh tế của toàn bộ tiểu vùng. Dù cạnh tranh chiến lược khu vực tạo thêm cơ hội và đồng thời nhiều rủi ro, điểm mấu chốt nằm ở chỗ ba nước có dám để liên kết Đông Dương đi trước một bước so với biến động địa chính trị hay không. Câu trả lời nên là một chiến lược phối hợp chính sách chủ động, chọn lọc các dự án kết nối hạ tầng mang tính liên vùng, tăng cường vai trò trung tâm của ASEAN và đặt mục tiêu phát triển bền vững làm thước đo. Khi đó, các hành lang kết nối không chỉ là đường vận chuyển hàng hóa, mà trở thành xương sống cho một cấu trúc kinh tế đa cực, tự chủ và có khả năng thích ứng cao.
