Từ Oslo đến St. Petersburg: mở lại cánh cửa đối thoại
Đàm phán hòa bình Ukraine là tiến trình thương lượng nhằm chấm dứt xung đột, trong đó các bên phải dung hòa yêu cầu về an ninh, chủ quyền và lãnh thổ bằng những cam kết có thể thực thi. Washington đang tìm cách đưa Nga và Ukraine trở lại bàn đàm phán ba bên; chuyến công du ngoại giao của Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff cho thấy nỗ lực ấy đang được thúc đẩy qua nhiều kênh. Trong hai ngày 20-21/10, ông Witkoff trao đổi tại Oslo với Tổng thống Volodymyr Zelensky, lãnh đạo Na Uy và Phần Lan cùng đại diện châu Âu. Nội dung gồm bảo đảm an ninh cho Ukraine, kế hoạch kinh tế hậu xung đột và cấu trúc an ninh châu Âu. Sau đó, ông gặp Tổng thống Vladimir Putin tại St. Petersburg gần ba giờ và kêu gọi Moscow cân nhắc khởi động lại đàm phán hòa bình. Việc nối tiếp các cuộc gặp với lãnh đạo Nga và Ukraine là tín hiệu đáng chú ý, nhưng chưa đồng nghĩa các bên đã thống nhất điều kiện.
Tín hiệu nối lại đàm phán chưa phải tiến triển thực chất
Tuyên bố sau cuộc gặp Putin tạo cơ sở để bàn về một vòng tiếp xúc mới: Trợ lý Tổng thống Nga Yuri Ushakov nói Moscow sẵn sàng về nguyên tắc nối lại đàm phán ba bên ở cấp chuyên gia, có thể ngay trong tháng 11. Đây là bước mở cửa, không phải sự chấp thuận đối với đề xuất của Mỹ. Witkoff mô tả các trao đổi là mang tính xây dựng, còn Tổng thống Donald Trump phát đi thông điệp lạc quan; phía Moscow lại cho rằng những đề xuất được chuyển tới từ Oslo chưa có nhiều nội dung thực chất để giải quyết khủng hoảng. Sự lệch nhau trong cách đánh giá cho thấy ngoại giao Mỹ Nga đã khôi phục được kênh liên lạc, nhưng các bên chưa cùng một thước đo về tiến triển. Nếu được tổ chức, tiếp xúc cấp chuyên gia có thể xử lý vấn đề nhân đạo, trao đổi tù binh và giảm nguy cơ tính toán sai lầm; đó là ích lợi thiết thực, song vẫn cách xa một thỏa thuận chính trị.
Lợi ích đối nghịch là phép thử của ngoại giao Ukraine
Trở ngại lớn nhất không nằm ở việc sắp xếp cuộc gặp, mà ở nội dung các bên muốn đưa vào thỏa thuận. Putin nhấn mạnh một giải pháp lâu dài, bảo đảm an ninh cho cả Nga và Ukraine, đồng thời đề cập cấu trúc an ninh rộng hơn của châu Âu; Moscow không muốn một lệnh ngừng bắn tạm thời có thể khiến xung đột tái diễn. Kiev và các đối tác châu Âu lo ngại việc đáp ứng những yêu cầu của Nga có thể hạn chế quyền tự quyết của Ukraine hoặc hợp thức hóa thay đổi lãnh thổ bằng vũ lực. Zelensky nói Ukraine sẵn sàng thương lượng và muốn thấy giảm leo thang, nhưng các vấn đề lãnh thổ cần được bàn ở cấp lãnh đạo; Kiev cũng đòi hỏi bảo đảm an ninh đáng tin cậy, có cơ chế giám sát và ứng phó. Đây là phép thử của ngoại giao Ukraine: nếu Washington thúc ép một thỏa thuận nhanh, Kiev có thể chịu sức ép nhượng bộ, trong khi một văn bản thiếu sự đồng thuận và cơ chế thực thi khó bền vững. Vì thế, tín hiệu Nga Mỹ Ukraine đáng theo dõi tiếp theo không chỉ là lịch họp, mà là chương trình nghị sự, giám sát ngừng bắn và cam kết được triển khai.
