Ngoại giao chưa chuyển hóa thành kiềm chế trên chiến trường
Đàm phán Mỹ-Nga là nỗ lực ngoại giao nhằm tìm lối chấm dứt xung đột Ukraine, nhưng các cuộc tiếp xúc chưa tạo ra dấu hiệu rõ ràng rằng hai bên sẽ ngừng sử dụng sức mạnh quân sự. Điều đó khiến khoảng cách giữa tuyên bố về hòa bình và thực tế chiến trường trở thành trở ngại cốt lõi.
Tổng thống Volodymyr Zelensky nhận định lập trường của Nga không thay đổi sau các cuộc đàm phán với Mỹ. Đây không chỉ là đánh giá về thái độ của Moscow; nó còn đặt câu hỏi về hiệu quả của một tiến trình ngoại giao nếu không đi kèm thay đổi có thể kiểm chứng trên thực địa. Với Kiev, việc đối thoại vẫn tiếp diễn không đồng nghĩa Nga đã sẵn sàng nhượng bộ.
Diễn biến quân sự càng làm nghi ngờ ấy có cơ sở: các cuộc tập kích tên lửa Nga và máy bay không người lái vẫn gây thương vong, trong khi Ukraine cũng tiếp tục đánh sâu vào lãnh thổ Nga. Vì vậy, chỉ đo tiến triển bằng số cuộc gặp hay lời khẳng định về hòa bình sẽ bỏ qua thước đo quan trọng nhất: hành động của các bên.
Đòn đánh nối tiếp, dân thường tiếp tục trả giá
Ngày 18/10, Ukraine tiến hành một trong những đợt tập kích UAV lớn nhất trong năm nhằm vào Nga, đánh trúng một đầu mối dầu mỏ tại St. Petersburg, bất chấp yêu cầu của Tổng thống Donald Trump về việc Kiev ngừng tấn công hạ tầng năng lượng Nga. Bộ Quốc phòng Nga tuyên bố đã bắn hạ 1.015 UAV Ukraine trên nhiều khu vực trong đêm từ thứ Bảy sang Chủ nhật.
Cảng dầu bị nhắm tới có công suất tiếp nhận lên tới 12,5 triệu tấn mỗi năm. Giới chức địa phương cho biết các cuộc tấn công khiến một người thiệt mạng, năm người bị thương và một số nhà dân hư hại. Đây là lời nhắc rằng những đòn đánh nhằm vào hạ tầng không chỉ tạo sức ép chiến lược: cư dân sống gần mục tiêu cũng phải tìm nơi trú ẩn khi tiếng nổ và UAV xuất hiện trên đầu.
Ở chiều ngược lại, giới chức Ukraine cho biết các cuộc tấn công bằng tên lửa và UAV của Nga trong 24 giờ tính đến sáng Chủ nhật khiến 11 người thiệt mạng và gần 50 người bị thương. Zelensky nói Nga đã tấn công các lĩnh vực năng lượng, dầu mỏ và khí đốt của Ukraine 76 lần trong tuần sau khi Washington công bố lệnh ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng. Những con số ấy phơi bày giới hạn của tuyên bố ngừng bắn khi không có cơ chế buộc các bên tuân thủ.
Sức ép của Washington có thể làm lệch cán cân
Washington muốn giữ Nga ở lại bàn thương lượng, nhưng cách gây sức ép lên Kiev đồng thời làm dấy lên lo ngại rằng Ukraine có thể bị yêu cầu kiềm chế nhiều hơn đối thủ. Trump nói ông không muốn có động thái thiếu khôn ngoan khiến Moscow rời bàn đàm phán, đồng thời cáo buộc Zelensky không muốn chấm dứt chiến tranh. Cách đặt vấn đề ấy chuyển một phần trọng tâm khỏi câu hỏi Nga có thay đổi hành vi hay không.
Trong khi đó, Zelensky cảnh báo việc Mỹ đứng về phía Nga sẽ là một “sai lầm lịch sử”. Ông cũng cho rằng nới lỏng trừng phạt có thể củng cố năng lực chiến tranh của Moscow. Đây là bất đồng có hệ quả thực tế: Kiev lo mất hỗ trợ thiết yếu khi mùa đông đến, còn Washington muốn duy trì đà đàm phán và tránh những bước đi khiến Nga rời bàn.
Dù bất đồng, Zelensky cho biết ông đã trao đổi với đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner trong ngày Chủ nhật, đồng thời hai bên duy trì liên lạc để thúc đẩy hòa bình. Nhưng đối thoại với Washington không tự nó giải quyết được câu hỏi cốt yếu về lập trường của Nga. Nếu áp lực chủ yếu dồn lên Kiev mà không có cam kết tương ứng từ Moscow, tiến trình có thể đi chệch khỏi mục tiêu chấm dứt giao tranh công bằng và bền vững.
Muốn đàm phán có ý nghĩa, cần nhìn vào hành động
Trở ngại lớn nhất không phải là thiếu tiếp xúc ngoại giao, mà là thiếu bằng chứng cho thấy những cuộc gặp đã thay đổi lựa chọn quân sự của Nga. Khi tập kích tên lửa Nga vẫn tiếp diễn và các cuộc tấn công vào hạ tầng Ukraine được Kiev ghi nhận, lời kêu gọi kiềm chế sẽ khó thuyết phục nếu không áp dụng đồng đều.
Washington có ảnh hưởng đáng kể thông qua hỗ trợ và sức ép chính trị, nhưng dùng ảnh hưởng ấy để giữ đối thoại bằng mọi giá có nguy cơ nhầm lẫn giữa duy trì kênh thương lượng với đạt tiến triển. Cảnh báo của Zelensky đáng được xem như một phép thử: liệu các điều kiện ngoại giao có đòi hỏi Moscow thay đổi hành vi, hay chỉ khiến Kiev phải nhượng bộ trước?
Kết luận, đàm phán Mỹ-Nga chỉ có thể tạo ra hy vọng đáng tin khi đi cùng bước giảm bạo lực có thể xác nhận và sức ép cân bằng lên các bên. Cho đến lúc đó, khoảng cách giữa bàn đàm phán và chiến trường vẫn là thước đo rõ nhất cho thấy hòa bình còn xa.
