Mỹ quay lại hồ sơ Ukraine với một chiến lược đàm phán rõ ràng hơn
Đàm phán Ukraine Mỹ với các đề xuất hòa bình mới là bước Mỹ tái can dự sâu vào xung đột Nga – Ukraine thông qua đặc phái viên, nhằm mở lại cơ chế đối thoại ba bên và kiểm tra xem liệu chiến trường đã chạm tới ngưỡng buộc các bên phải tính toán một lối ra ngoại giao. Hai đặc phái viên của Tổng thống Donald Trump, Steve Witkoff và Jared Kushner, đã hoàn tất chuyến công tác liên tiếp tới Moscow và Kiev để thúc đẩy một khuôn khổ hòa bình mới cho Nga và Ukraine. Theo nguồn tin Ukraine, các đề xuất mà phái đoàn Mỹ mang tới được đánh giá là “khả thi hơn” so với trước đây. Đó không chỉ là động thái ngoại giao bình thường, mà là lời khẳng định: Washington muốn quay lại vị trí trung tâm trên bàn đàm phán, thay vì chỉ đứng sau các gói hỗ trợ quân sự và trừng phạt.
Thông điệp từ Moscow: mở cửa đối thoại, giữ chặt lợi ích
Điện Kremlin đón tiếp các đặc phái viên Mỹ tại Moscow trong cuộc hội đàm kéo dài hơn 3 giờ với Tổng thống Vladimir Putin. Việc những ý tưởng của Mỹ được trình bày trực tiếp với nhà lãnh đạo Nga cho thấy Washington đã nâng cấp kênh ngoại giao lên mức “thực chất”, thay vì các tín hiệu gián tiếp như trước. Quan trọng hơn, người phát ngôn Dmitry Peskov tuyên bố Moscow “không loại trừ khả năng nối lại các cuộc đàm phán hòa bình giữa Nga, Ukraine và Mỹ” nhằm tìm hướng chấm dứt xung đột. Đây là tín hiệu tích cực nhưng không nên bị lãng mạn hóa. Nga đánh giá cao nỗ lực của Trump, song không dấu hiệu nào cho thấy họ sẵn sàng nhượng bộ những yêu cầu cốt lõi về lãnh thổ và an ninh. Bản chất của hòa bình Nga Ukraine, trong mắt Moscow, vẫn phải gắn với một trật tự an ninh có lợi cho Nga.
Kiev tìm bảo đảm an ninh và năng lượng, không chỉ là một thỏa thuận giấy
Tại Kiev, hai đặc phái viên Mỹ tới bằng tàu hỏa ngày 6/9, một ngày sau cuộc gặp với Putin tại Điện Kremlin. Theo phía Ukraine, các cuộc thảo luận tập trung vào khả năng nối lại đàm phán, các đảm bảo an ninh và kinh tế cho Ukraine, cùng gói hỗ trợ cho mùa Đông. Zelensky muốn nhiều hơn một bản thỏa thuận: Kiev kỳ vọng hỗ trợ phòng không và năng lượng, bao gồm khả năng sử dụng khối lượng lớn khí LNG của Mỹ. Đồng thời, ông nhấn mạnh các vấn đề lãnh thổ chỉ có thể được giải quyết “ở cấp độ lãnh đạo” và tiếp tục thúc đẩy khả năng gặp trực tiếp Putin. Cách tiếp cận này cho thấy Ukraine hiểu rõ rằng đàm phán Ukraine Mỹ chỉ có ý nghĩa nếu được kết nối với một cấu trúc bảo đảm an ninh dài hạn và nếu Washington thực sự đứng sau những cam kết đó.
Chiến trường bế tắc đẩy đàm phán trở lại vai trò trung tâm
Bối cảnh khiến Mỹ chọn thời điểm này để tăng tốc ngoại giao là một chiến trường ngày càng khó tạo ra giải pháp quân sự nhanh chóng cho bất kỳ bên nào. Càng kéo dài, cuộc chiến càng trở thành gánh nặng chi phí quân sự, kinh tế và nhân lực cho cả ba phía, từ Nga tới Ukraine và các bên hỗ trợ. Đây là nghịch lý tích cực: khi chiến thắng quyết định trở nên xa vời, nhu cầu về một kết quả chấp nhận được trên bàn đàm phán tăng lên. Trong thời gian làm việc của đặc phái viên, Nga và Ukraine thậm chí đã tạm ngừng các cuộc tấn công vào thủ đô của nhau, một động thái mang giá trị biểu tượng cho ý chí dành chỗ cho đối thoại. Theo tôi, chính sự bế tắc quân sự – hơn là bất kỳ thay đổi đột ngột nào về lập trường – mới là động lực thật sự đẩy hòa bình Nga Ukraine trở lại trọng tâm.
Triển vọng cơ chế ba bên và giới hạn của ngoại giao Mỹ
Sau các cuộc gặp ở Moscow và Kiev, phái đoàn Mỹ dự kiến tiếp xúc những cố vấn an ninh quốc gia của một số nước châu Âu để củng cố hậu thuẫn cho tiến trình đàm phán. Peskov cho biết Nga không loại trừ khả năng nối lại cơ chế đàm phán ba bên, nhưng còn quá sớm để xác định thời gian và địa điểm. Theo Witkoff, các cuộc trao đổi ở cả Moscow và Kiev đã đạt “tiến bộ đáng kể”, và ông tin rằng đàm phán trực tiếp Mỹ – Nga – Ukraine có thể sớm diễn ra. Kushner nhấn mạnh mục tiêu của Trump là tạo khuôn khổ cho một nền hòa bình “lâu dài và bền vững”, ưu tiên quay lại khuôn khổ ba bên từng vận hành khoảng 6 tháng trước. Tôi cho rằng ngoại giao Mỹ đang mở ra cửa sổ cơ hội, nhưng không thể thay thế việc ba bên phải đối diện thẳng những khác biệt về lãnh thổ và mô hình an ninh – những vấn đề mà bất kỳ đặc phái viên Mỹ Moscow nào cũng chỉ có thể gợi mở, chứ không giải quyết hộ.
