Ngừng bắn là điểm khởi đầu, không phải đích đến
Điều kiện hòa bình Ukraine là tập hợp các bước nhằm chấm dứt giao tranh mà không buộc Kiev từ bỏ quyền quyết định về lãnh thổ và an ninh của mình. Trong cách tiếp cận của Volodymyr Zelensky, ngừng bắn mở đường cho ngoại giao, còn cam kết bảo vệ lâu dài mới giúp thỏa thuận đứng vững.
Ngày 21/10, Zelensky kêu gọi đóng băng chiến tuyến, xem đây là bước đầu tiên để chấm dứt chiến tranh; ông gọi cách tiếp cận ấy là ngừng bắn, trong khi Tổng thống Mỹ Donald Trump dùng cách diễn đạt “đóng băng và dừng lại”. Đây không đồng nghĩa với việc công nhận những vùng Nga đang kiểm soát là lãnh thổ Nga. Trong cuộc phỏng vấn với ABC News công bố ngày 23/10, Zelensky nói Ukraine sẵn sàng đạt thỏa thuận, nhưng bác bỏ việc hợp thức hóa quyền kiểm soát của Moscow đối với các vùng đất bị chiếm giữ.
Sự phân biệt này là trọng tâm của đề xuất: dừng bắn dọc hiện trạng có thể giảm tổn thất trước mắt, nhưng không giải quyết tranh chấp chủ quyền. Vì vậy, đóng băng chiến tuyến chỉ có ý nghĩa như một lối thoát khỏi giao tranh, không phải phán quyết cuối cùng về biên giới.
Đàm phán ba bên phải có Ukraine ở bàn
Zelensky đàm phán Nga và Mỹ không phải là ý tưởng ông phản đối; ngược lại, ông gọi cuộc gặp ba bên giữa lãnh đạo Ukraine, Mỹ và Nga là định dạng tốt nhất để giải quyết xung đột. Ông nhấn mạnh Kiev sẵn sàng thương lượng về nhiều hình thức và chủ đề, nhưng không chấp nhận việc các bên quyết định tương lai Ukraine khi thiếu sự tham gia của Ukraine.
Tín hiệu ngoại giao xuất hiện khi cuộc thảo luận giữa Zelensky và đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff tại Oslo được mô tả là hiệu quả, còn Kiev nói sẵn sàng tìm giải pháp ngoại giao. Cùng thời điểm, Witkoff gặp Tổng thống Nga Vladimir Putin tại St. Petersburg để bàn về việc chấm dứt chiến tranh. Các nhóm đàm phán của Ukraine, Mỹ và Nga có thể gặp tại Abu Dhabi vào đầu hoặc giữa tháng 11, nhưng kế hoạch còn tùy phản hồi từ Moscow.
Định dạng ba bên chỉ có giá trị nếu tạo ra tiếng nói thực chất cho Kiev, thay vì biến Ukraine thành đối tượng của một thỏa thuận do Washington và Moscow định đoạt. Zelensky cũng muốn các cuộc thảo luận kỹ thuật tiến tới đối thoại trực tiếp giữa lãnh đạo, với châu Âu tham gia và Mỹ gia tăng sức ép lên Moscow.
Bảo đảm an ninh mới là phép thử của hòa bình lâu dài
Một lệnh ngừng bắn Ukraine sẽ khó bền nếu Kiev không có khả năng tự bảo vệ sau khi tiếng súng tạm dừng. Zelensky đặt sau bước đầu tiên một loạt điều kiện: cam kết an ninh mạnh mẽ, quân đội Ukraine đủ sức phòng vệ và tiếp cận liên tục với vũ khí phương Tây, trong đó có các hệ thống phòng không tiên tiến. Ông còn kêu gọi bảo đảm an ninh vững chắc và tài trợ quốc tế cho quân đội ít nhất 10 năm trước khi có thể đạt một thỏa thuận hòa bình lâu dài.
Những yêu cầu này gắn với năng lực thực tế trên chiến trường. Zelensky cho biết Ukraine chỉ nhận được 24 tên lửa Patriot trong 90 ngày, còn tốc độ kết nối Starshield — phiên bản quân sự của Starlink — vẫn bị hạn chế. Hệ thống liên lạc này có vai trò quan trọng với hoạt động của quân đội Ukraine trên chiến trường. Các con số không tự quyết định điều khoản hòa bình, nhưng cho thấy vì sao Kiev xem hỗ trợ quân sự liên tục là một phần của thỏa thuận, chứ không phải vấn đề để mặc cả sau này.
Bất đồng lãnh thổ vẫn là ranh giới cứng. Zelensky nói Nga kiểm soát 19,3% lãnh thổ Ukraine; ông cho rằng yêu cầu Ukraine nhượng 25% sẽ đồng nghĩa với việc Kiev tự rút khỏi toàn bộ Donbass. Bởi vậy, một thỏa thuận có thể dừng chiến sự mà chưa giải quyết quy chế pháp lý của vùng đất bị chiếm giữ. Kết luận của Kiev khá rõ: ngừng bắn có thể mở cửa cho hòa đàm, nhưng chỉ bảo đảm an ninh, quyền tham gia và không ép công nhận mất lãnh thổ mới tạo nền tảng cho hòa bình lâu dài.
