Từ thương mại quy mô lớn đến liên kết giá trị cao
Quan hệ kinh tế Việt Nam - Hàn Quốc là sự kết nối giữa hai nền kinh tế có mức độ liên kết sâu trong thương mại, đầu tư và sản xuất, đang chuyển trọng tâm từ mở rộng quy mô sang nâng chất lượng hợp tác, đặc biệt trong các ngành công nghệ cao, bán dẫn và năng lượng sạch, nhằm gia tăng giá trị gia tăng cho doanh nghiệp và hướng tới mục tiêu kim ngạch thương mại 150 tỷ USD vào năm 2030. Điểm cốt lõi của giai đoạn mới là dịch chuyển từ mô hình “cứ điểm sản xuất” sang mô hình “mắt xích giá trị cao” trong chuỗi cung ứng Hàn Quốc. Sau hơn ba thập kỷ, quan hệ Việt Nam Hàn Quốc kinh tế đã đi từ thương mại đơn thuần sang đầu tư và liên kết sản xuất, với Hàn Quốc hiện là nhà đầu tư nước ngoài lớn nhất tại Việt Nam, sở hữu hàng nghìn doanh nghiệp trong các lĩnh vực điện tử, điện thoại, màn hình, linh kiện, dệt may, cơ khí và công nghiệp hỗ trợ. Kim ngạch thương mại hai chiều đã đạt khoảng 89,5 tỷ USD vào năm 2025 và khoảng 70 tỷ USD chỉ trong bảy tháng đầu năm 2026, tạo nền tảng để hai nước đặt mục tiêu kim ngạch thương mại 150 tỷ vào năm 2030 như một bước nhảy về chất hơn là chỉ tăng về lượng.
Chuyến thăm Hàn Quốc và thông điệp chuyển trục hợp tác
Chuyến thăm chính thức Hàn Quốc của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn diễn ra đúng thời điểm hai nước đẩy mạnh triển khai khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện, với trọng tâm là hợp tác công nghệ cao, bán dẫn và năng lượng sạch. Đây không chỉ là hoạt động đối ngoại thông thường mà là tín hiệu chính trị rõ ràng: Việt Nam muốn bước lên nấc thang giá trị cao hơn trong mạng lưới sản xuất của các tập đoàn Hàn Quốc. Theo Thương vụ Việt Nam tại Hàn Quốc, thương mại, đầu tư và sản xuất giữa hai nền kinh tế có mức độ liên kết cao, một phần lớn hàng hóa trao đổi song phương được thực hiện ngay trong các chuỗi sản xuất mà vốn đầu tư Hàn Quốc đã góp phần hình thành. Điều này khiến yêu cầu nâng chất hợp tác trở nên cấp thiết: nếu Việt Nam tiếp tục ở vai trò cứ điểm gia công, dư địa tăng trưởng bền vững sẽ sớm bão hòa. Chuyến thăm tạo cơ hội hai bên bàn sâu về môi trường pháp lý, tháo gỡ vướng mắc cho doanh nghiệp, và mở rộng các lĩnh vực hợp tác mới như bán dẫn, năng lượng, cơ sở hạ tầng và công nghệ cao – những dự án có thời gian triển khai dài, đòi hỏi mức độ tin cậy chính trị và thể chế cao.
Hợp tác công nghệ cao: từ gia công sang thiết kế và R&D
Điểm then chốt của bước chuyển là hợp tác công nghệ cao. Việt Nam đã trở thành cứ điểm sản xuất điện tử quan trọng trong mạng lưới toàn cầu của các tập đoàn Hàn Quốc, nhưng bước tiếp theo phải là nâng tỷ lệ doanh nghiệp trong nước tham gia những khâu có giá trị cao hơn như sản xuất linh kiện chính xác, vật liệu, thiết bị, đóng gói, kiểm thử và thiết kế vi mạch. Trường hợp Hana Micron Vina với dây chuyền sản xuất chíp bán dẫn và hoạt động đào tạo kỹ thuật tại chỗ ở Bắc Ninh cho thấy một mô hình vốn đầu tư Hàn Quốc gắn chặt với nâng cấp năng lực nhân lực và doanh nghiệp hỗ trợ trong nước. Đây là hướng đi cần được nhân rộng: dòng vốn không chỉ mang nhà máy đến Việt Nam, mà còn mang theo R&D, phòng thí nghiệm, trung tâm thiết kế và hệ sinh thái đào tạo. Dư địa hợp tác trong công nghệ cao còn nằm ở trí tuệ nhân tạo, Big Data, công nghệ lượng tử, robot, pin thế hệ mới và công nghệ sinh học. Nếu Việt Nam không chủ động trở thành đối tác R&D, nguy cơ bị “khóa” ở khâu sản xuất giá trị thấp sẽ kéo dài, khiến mục tiêu kim ngạch thương mại 150 tỷ nặng về số lượng hơn chất lượng – điều đi ngược kỳ vọng cải thiện vị thế trong chuỗi giá trị.
Năng lượng, hạ tầng số và yêu cầu mới với Việt Nam
Để hợp tác công nghệ cao không dừng ở khẩu hiệu, Việt Nam phải đáp ứng những yêu cầu mới từ nhà đầu tư Hàn Quốc. Theo Thương vụ Việt Nam tại Hàn Quốc, mối quan tâm của doanh nghiệp đã dịch chuyển: thay vì chỉ nhìn vào chi phí lao động và ưu đãi, họ ngày càng chú trọng nguồn điện ổn định, điện sạch, nhân lực kỹ thuật, năng lực doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, cơ sở dữ liệu, hạ tầng số và kết nối với hệ sinh thái đổi mới sáng tạo. Bán dẫn, trung tâm dữ liệu, trí tuệ nhân tạo và sản xuất công nghệ cao đều cần điện ổn định, hạ tầng số đồng bộ và tiêu chuẩn xanh. Đây là điểm Hàn Quốc có lợi thế với điện hạt nhân, LNG, điện gió ngoài khơi, hệ thống lưu trữ năng lượng và lưới điện thông minh, tạo ra không gian hợp tác năng lượng sâu rộng hơn. Việt Nam nếu không đầu tư đồng thời vào hạ tầng năng lượng và hạ tầng số sẽ khó tiếp nhận các dự án công nghệ cao quy mô lớn. Khi đó, vốn đầu tư Hàn Quốc có thể ngập ngừng với những dự án tiên phong, và quan hệ Việt Nam Hàn Quốc kinh tế sẽ bị kéo lùi về mô hình sản xuất chi phí thấp, đi ngược xu thế chuyển đổi xanh và chuyển đổi số đang diễn ra.
Hàng Việt vào hệ thống phân phối Hàn Quốc và lợi ích người dân
Dù công nghệ và năng lượng là “động cơ” mới cho vốn đầu tư Hàn Quốc, câu chuyện với người dân và doanh nghiệp vừa và nhỏ lại nằm ở thương mại hàng hóa. Với doanh nghiệp Việt Nam, dư địa xuất khẩu sang Hàn Quốc trải rộng từ hàng công nghiệp đến nông sản, thực phẩm chế biến, thủy sản và hàng tiêu dùng. Nếu chỉ tham gia dưới dạng gia công cho thương hiệu ngoại, giá trị thực nhận của người sản xuất Việt Nam sẽ luôn thấp. Trọng tâm vì thế phải là tăng khả năng tiếp cận trực tiếp hệ thống phân phối Hàn Quốc – các tập đoàn bán lẻ, siêu thị, cửa hàng tiện lợi và thương mại điện tử – để rút ngắn khâu trung gian và nâng giá trị sản phẩm. Hiện hàng công nghiệp Hàn Quốc hiện diện rộng tại Việt Nam, trong khi thương hiệu và hàng tiêu dùng Việt Nam tại thị trường Hàn Quốc vẫn còn hạn chế. Nếu hàng Việt vươn sâu hơn vào hệ thống phân phối Hàn Quốc, lợi ích không chỉ là doanh thu xuất khẩu tăng mà là cải thiện chuẩn chất lượng, an toàn thực phẩm, thiết kế bao bì, dịch vụ hậu mãi… những yếu tố quay ngược về nâng lên mặt bằng tiêu dùng trong nước. Đây là góc độ ít được nhắc nhưng lại rất thiết thực với người dân.
