Cầu đã xong nhưng đường còn chờ: định nghĩa một nghịch lý hạ tầng
Tình trạng “cầu không đường dẫn” tại Đà Nẵng là việc hàng chục cây cầu đã xây dựng xong phần kết cấu vượt sông nhưng thiếu các tuyến đường kết nối hai đầu, khiến công trình không thể đưa vào khai thác, nguồn lực đầu tư bị bỏ không dưới nắng mưa nhiều năm, còn người dân vẫn phải đi vòng trên hệ thống giao thông cũ, tiềm ẩn mất an toàn và kéo dài khoảng cách đi lại trong đời sống hằng ngày. Nếu phải chọn một biểu tượng cho lãng phí hạ tầng, 21 cây cầu đã vươn qua sông nhưng đường dẫn vẫn bế tắc chính là hình ảnh gây nhức nhối nhất. Hàng ngàn tỷ đồng nằm phơi giữa nắng mưa nhiều năm, trong khi người dân hai bên bờ tiếp tục chịu cảnh đi đò, đi đường vòng, qua cầu tạm xuống cấp cực kỳ nguy hiểm. Đây không chỉ là câu chuyện kỹ thuật, mà là vấn đề quản trị hạ tầng giao thông Đà Nẵng bị đứt gãy ngay ở khâu tổ chức thực hiện.
Lãng phí hạ tầng: tiền đã đổ xuống sông, người dân vẫn đi đường cũ
Danh sách 21 dự án cầu chưa hoàn thành trải trên địa bàn Quảng Nam cũ gồm Văn Ly, An Bình, Sông Thu, Tam Hòa, ĐH7 qua sông Vĩnh Điện, Tam Tiến, Nghĩa Tự, Ly Ly, Chợ Đụn, cầu vượt đường sắt, Tây An 1, Tây An 2, Quảng Đà, Tây Giang, Nguyễn Duy Hiệu, Thôn 3, ĐH14, Trà Đình, Lệ Bắc, Gò Cuông và Tân Bình. Trong số này, có công trình chậm nhiều năm, có công trường dừng thi công, có hợp đồng hết hạn mà vẫn chưa hoàn tất đường dẫn. Hệ quả rất rõ: hạ tầng giao thông Đà Nẵng trên địa bàn này bị xé lẻ. Cầu mới ở ngay trước mắt, nhưng người dân vẫn phải đi đường vòng cách trở, tiếp tục sử dụng những tuyến đường cũ không bảo đảm an toàn. Những vướng mắc không còn nằm trên hồ sơ mà hiện hữu mỗi lần nông dân chở nông sản qua cầu tạm xuống cấp, mỗi chuyến đò trong mùa mưa lũ. Đây là dạng lãng phí hạ tầng nghiêm trọng: tiền đã chi cho phần cầu, nhưng hiệu quả dân sinh bằng không.
Nguyên nhân: không chỉ do mặt bằng, mà còn do quản lý và nguồn lực
Câu trả lời quen thuộc cho tình trạng cầu không đường dẫn là “vướng giải phóng mặt bằng”. Quả đúng khi nhiều dự án bị treo vì vài trăm mét đường chưa có mặt bằng, như đường và cầu ĐH7 qua sông Vĩnh Điện đã đạt hơn 90% khối lượng nhưng còn gần 350m đường chưa thể thi công do vướng 11 hồ sơ giải phóng mặt bằng. Dự án cầu Bình Sa - Bình Hải, cầu Quảng Đà cũng rơi vào cảnh phần cầu xong nhưng đường dẫn triển khai chậm vì thiếu đất đắp và ách tắc mặt bằng. Tuy vậy, đổ hết lên “mặt bằng” là cách né tránh trách nhiệm. Một nguyên nhân quan trọng khác được chỉ ra là công tác lãnh đạo, chỉ đạo tại một số địa phương có thời điểm chưa hiệu quả, thiếu sâu sát. Nhiều hợp đồng thi công hết thời hạn, như cầu Tam Tiến mới đạt khoảng 45% khối lượng phải tính phương án chấm dứt hợp đồng. Dự án cụm 3 cầu Ly Ly, Chợ Đụn và cầu vượt đường sắt tổng mức đầu tư gần 340 tỷ đồng, chiều dài 18,6km nhưng sau hơn 3 năm chỉ đạt khoảng 36,23% giá trị hợp đồng, nhà thầu dừng thi công vì vướng đấu nối quốc lộ, cấp phép cầu vượt đường sắt và biến động vật liệu. Đây là những dấu hiệu cho thấy hệ thống quản lý dự án cầu chưa hoàn thành đang có vấn đề.
Hành trình về đích: Đà Nẵng đặt cược vào mốc hoàn thành 2026
Sau nhiều năm để 21 cây cầu nằm đó như lời thách đố về lãng phí, thành phố đang chọn cách đối diện: cam kết hoàn thành dứt điểm 10 dự án cầu trọng điểm vào cuối năm 2026. Danh sách này gồm cầu Sông Thu, cầu Lệ Bắc, cầu An Bình, cầu Tây Giang, cầu Tân Bình, cầu Văn Ly, đường và cầu ĐH7.ĐB, cầu Tây An 1, cầu Tây An 2 và cầu Nghĩa Tự. Các con số tiến độ cho thấy áp lực là rất lớn. Cầu An Bình bắc qua sông Vu Gia đã thông xe kỹ thuật, toàn tuyến đạt khoảng 92,5% giá trị hợp đồng, nhà thầu phấn đấu hoàn thành trước ngày 30-11-2026. Đường dẫn cầu Sông Thu dự kiến thông xe kỹ thuật trước ngày 30-8 và hoàn thành toàn bộ công trình trước ngày 30-9-2026. Dự án cầu Văn Ly cũng vừa tháo gỡ “nút thắt” mặt bằng cuối cùng, nhà thầu tổ chức thi công liên tục, chia 4 mũi thi công để bù khối lượng chậm. Chính quyền thể hiện vai trò quyết liệt hơn, nhưng câu hỏi đặt ra là liệu những cam kết này sẽ được giữ đúng tiến độ, hay lại trở thành mốc thời gian mới cho một vòng lặp chậm trễ.
Từ cầu chờ đường đến nối nhịp bờ vui: bài kiểm tra niềm tin người dân
Dù chậm trễ, những dự án đang có tiến triển cho thấy giá trị thực sự của hạ tầng giao thông Đà Nẵng khi được hoàn thiện. Cầu An Bình được người dân gọi là “cây cầu của niềm mong đợi”, kết nối trực tiếp hai xã Hà Nha và Vu Gia, chấm dứt cảnh qua sông phụ thuộc vào đò, đường vòng, đặc biệt trong mùa mưa lũ. Cầu Sông Thu bắc qua sông Thu Bồn, dài gần 670m trong tổng tuyến khoảng 6km, mang đến diện mạo mới cho không gian giao thông, rút ngắn khoảng cách đi lại và tạo thuận lợi cho sinh hoạt, giao thương và vận chuyển hàng hóa. Khi những cây cầu nối đôi bờ các sông Thu Bồn, Vu Gia, Vĩnh Điện, Trường Giang, Cổ Cò, Bà Rén… không còn nằm chỏng chơ gây lãng phí nguồn lực mà hòa vào mạng lưới giao thông hoàn chỉnh, chúng sẽ rút ngắn khoảng cách địa lý, mở rộng không gian đô thị và tạo thêm dư địa phát triển kinh tế – xã hội. Theo lộ trình, khi các công trình được hoàn thành, đưa vào khai thác đồng bộ trong năm 2026 và 2027, tình trạng “cầu chờ đường” tồn tại dai dẳng nhiều năm sẽ được chấm dứt. Một cây cầu chỉ thực sự hoàn thành khi người dân có thể qua lại mỗi ngày một cách an toàn, không cách trở trong bão lụt. Nếu Đà Nẵng giữ được những cam kết tiến độ, hành trình hồi sinh 21 cầu không đường dẫn sẽ không chỉ là khắc phục lãng phí hạ tầng, mà còn là bài kiểm tra niềm tin giữa chính quyền và người dân vùng sông nước đã chờ đợi quá lâu.
