Dầu khí chỉ có giá trị khi được quản lý đúng cách
Phát triển dầu khí bền vững là cách tổ chức thăm dò, khai thác, kinh doanh và sử dụng nguồn thu để vừa bảo đảm nhu cầu năng lượng hôm nay, vừa tạo năng lực kinh tế cho các thế hệ sau. Tài nguyên dưới lòng đất không tự biến thành thịnh vượng; thể chế và lựa chọn chính sách mới quyết định kết quả. Đại sứ Vũ Quang Minh, nguyên Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, trình bày tham luận về kinh nghiệm quốc tế tại diễn đàn phát triển công nghiệp dầu khí Việt Nam ngày 29/10/2026. Thời điểm này đáng chú ý: eo biển Hormuz gần như bị đóng từ cuối tháng 2/2026, còn nhu cầu năng lượng tăng cùng làn sóng AI, dữ liệu lớn và kinh tế số. Việt Nam đang theo đuổi mục tiêu tăng trưởng cao, đồng thời mỗi năm nhập hơn 14 triệu tấn dầu thô và gần 10 triệu tấn xăng dầu. Vì thế, dầu khí gắn trực tiếp với an ninh năng lượng, chứ không chỉ là một ngành kinh doanh.

Bài học thứ nhất: giữ luật chơi ổn định
Kinh nghiệm Na Uy cho thấy ổn định chính sách quan trọng không kém trữ lượng. Nước này phân định rõ vai trò: bộ xây dựng chính sách, cơ quan chuyên môn quản lý kỹ thuật, còn doanh nghiệp tập trung kinh doanh; các nguyên tắc được xác lập trước khi dòng dầu lớn xuất hiện. Việt Nam không cần sao chép nguyên một mô hình, nhưng nên coi tính dự đoán được của luật lệ là lợi thế cạnh tranh. Nguyên tắc không hồi tố và hạn chế sửa đổi quy định trong thời gian ngắn giúp nhà đầu tư tính toán rủi ro, còn doanh nghiệp trong nước có cơ sở lập kế hoạch dài hạn. Luật Dầu khí mới được Quốc hội thông qua ngày 23/8/2026, có hiệu lực từ 1/3/2027; nghị định hướng dẫn dự kiến trình Chính phủ trong tháng 12 sau khi kết thúc lấy ý kiến ngày 24/10/2026. Đây là lúc biến cam kết ổn định thành điều khoản rõ ràng, nhất quán.

Bài học thứ hai: quản trị doanh nghiệp quốc gia như doanh nghiệp
Một tập đoàn dầu khí quốc gia có thể gánh nhiệm vụ chiến lược, nhưng nếu mục tiêu chính trị và hiệu quả kinh doanh bị trộn lẫn, trách nhiệm giải trình sẽ mờ đi. Bài học từ các mô hình thành công là phân định chức năng quản lý nhà nước với hoạt động thương mại, đồng thời công khai chi phí những nhiệm vụ Nhà nước giao và đánh giá lãnh đạo theo kết quả kinh doanh. Đây không phải là thu hẹp vai trò của Petrovietnam; ngược lại, quản trị minh bạch giúp tập đoàn có dư địa đầu tư, đổi mới công nghệ và cạnh tranh sòng phẳng hơn. Việt Nam cũng có thể tham khảo Malaysia ở cách thiết kế hợp đồng linh hoạt theo đặc điểm từng mỏ, tổ chức mời thầu theo lịch công bố trước và cung cấp thông tin địa chất để thu hút nhà đầu tư. Với các mỏ hiện hữu, kể cả mỏ tận thu trong điều kiện địa chất phức tạp, phát triển dầu khí cần dựa vào đánh giá thực chất về hiệu quả và rủi ro.
Bài học thứ ba: đầu tư nguồn thu để tạo năng lực lâu dài
Tiêu hết nguồn thu dầu khí có thể tạo thuận lợi trước mắt nhưng làm mất cơ hội chuyển lợi ích hữu hạn thành nền tảng bền vững. Kinh nghiệm Na Uy nhấn mạnh việc dành nguồn thu cho đầu tư dài hạn, thay vì đưa toàn bộ vào chi tiêu thường xuyên. Với Việt Nam, điều đó có nghĩa là ưu tiên những khoản đầu tư tăng năng lực sản xuất, công nghệ, hạ tầng và khả năng chống chịu của hệ thống năng lượng. Thước đo nội địa hóa từ Vùng Vịnh cũng đáng tham khảo: đánh giá nhà cung cấp qua giá trị tạo ra trong nước, việc làm, đào tạo và nghiên cứu, thay vì áp một tỷ lệ cứng cho mọi hợp đồng. Cách làm này có thể củng cố công nghiệp dầu khí từ thăm dò, khai thác đến khí, lọc hóa dầu, điện khí, phân bón và dịch vụ kỹ thuật. Dầu khí hiện cung cấp nhiên liệu cho sản xuất và giao thông; các nhà máy Nghi Sơn, Dung Quất góp phần giữ nguồn xăng dầu nội địa ổn định.
Kết luận, ba ưu tiên không thể tách rời là luật lệ có tính dự đoán, quản trị dầu khí dựa trên trách nhiệm doanh nghiệp và sử dụng nguồn thu cho năng lực dài hạn. Khi nhu cầu năng lượng tăng và nguồn cung toàn cầu dễ bị gián đoạn, lựa chọn đúng sẽ giúp ngành vừa đóng góp cho kinh tế, vừa củng cố an ninh năng lượng. Việt Nam nên học nguyên tắc từ Na Uy, sự linh hoạt của Malaysia và cách đo giá trị nội địa của Vùng Vịnh, nhưng phải điều chỉnh theo điều kiện trong nước. Đó mới là con đường biến tài nguyên thành lợi ích bền vững.







