Khám sức khỏe học sinh: từ thủ tục hình thức thành nhiệm vụ bắt buộc
Khám sức khỏe học sinh trước khai giảng năm học mới là hoạt động sàng lọc toàn diện về thể lực, mắt, răng, tai-mũi-họng và dinh dưỡng cho trẻ em dưới 18 tuổi, nhằm phát hiện sớm các bệnh học đường như tăng cận thị trẻ em, sâu răng ở trẻ, cong vẹo cột sống và rối loạn dinh dưỡng, để điều chỉnh kịp thời chế độ học tập, nghỉ ngơi và phòng ngừa bệnh tật lâu dài. Điều đáng nói là việc khám sức khỏe học sinh lần này không còn là phong trào cho có, mà được coi là “nhiệm vụ cấp bách, quyết sách mang tính chiến lược” để bảo đảm sức khỏe trước khi các em bước vào khai giảng năm học mới. Trước yêu cầu của Phó Chủ tịch UBND thành phố Vũ Thu Hà, cả hệ thống chính trị đã chuyển sang trạng thái hành động quyết liệt, triển khai khám sức khỏe tổng quát cho toàn bộ trẻ em dưới 18 tuổi từ ngày 18/8 đến 4/9, với mục tiêu 100% học sinh được kiểm tra trước lễ khai giảng. Đây là bước chuyển rõ ràng từ tư duy “có bệnh mới đi khám” sang chủ động phòng ngừa bệnh tật ngay tại cơ sở.
Tăng cận thị, sâu răng: hai “kẻ phá bĩnh” thầm lặng của năm học mới
Nếu nhìn vào kết quả khám sức khỏe học sinh những ngày qua, không khó để thấy hai vấn đề nổi bật: tăng cận thị trẻ em và sâu răng ở trẻ. Câu chuyện của Lê Phương Chi – nữ sinh lớp 12 gắn bó với kính từ lớp 7 – là ví dụ điển hình: qua khám định kỳ đầu năm, em mới phát hiện độ cận đã tăng, kính cũ không còn phù hợp. Đây là tình huống rất quen thuộc: học sinh học nhiều, nhìn màn hình liên tục, nhưng lại bỏ qua việc kiểm tra thị lực. Và chỉ đến khi khám sàng lọc, những thay đổi âm thầm mới bị “bắt tại trận”. Không chỉ mắt, sâu răng ở trẻ cũng xuất hiện dày đặc trong các đợt khám. Bác sĩ tại các trường tiểu học cho biết họ phải tập trung phát hiện và hướng dẫn chăm sóc cho những vấn đề thường gặp như béo phì, cận thị, sâu răng. Thật khó chấp nhận việc một đứa trẻ vào năm học mới với ánh mắt mờ và hàm răng đau, chỉ vì người lớn xem nhẹ thói quen khám định kỳ. Khi một em học sinh phải vừa ôn bài, vừa chịu nhức mắt, nhức răng, mọi khẩu hiệu “học tập hiệu quả” trở nên sáo rỗng.
Khám miễn phí, toàn diện: cơ hội vàng nhưng không nên chỉ là chiến dịch
Về quy mô, Hà Nội hiện có 4.776 cơ sở giáo dục với hơn 2,2 triệu trẻ mầm non và học sinh phổ thông. Việc đặt mục tiêu khám sức khỏe miễn phí, toàn diện cho gần như toàn bộ lực lượng học sinh là bước đi táo bạo nhưng đúng thời điểm. Tại xã Mỹ Đức, khoảng hơn 13.000 học sinh ở ba cấp học đã được khám tổng quát, riêng một trường THPT có hơn 2.100 học sinh hoàn thành khám ngay tại trường. Tại phường Thanh Xuân, kế hoạch bao phủ 32.729 trẻ em, học sinh ở 86 cơ sở giáo dục cho thấy cách làm không còn “thí điểm nhỏ lẻ” mà là chiến dịch bài bản. Điểm đáng khen là kinh phí khám sức khỏe học sinh lần này được bảo đảm miễn phí từ ngân sách thành phố, theo chính sách an sinh xã hội. Đây là chính sách đúng hướng, bởi với nhiều gia đình, chi phí khám chuyên khoa mắt, răng hay dinh dưỡng cho con không hề nhỏ. Khi dịch vụ y tế chất lượng được đưa thẳng đến trường học, tiêu chuẩn chăm sóc sức khỏe không còn phụ thuộc vào túi tiền của phụ huynh. Tuy vậy, nếu chỉ coi khám miễn phí là “đợt cao điểm” một lần mỗi năm, chúng ta sẽ bỏ lỡ cơ hội xây dựng thói quen quản lý sức khỏe liên tục cho thế hệ trẻ.
Phối hợp giáo dục – y tế: trước là khám, sau phải là quản lý sức khỏe lâu dài
Điểm khác biệt của chương trình khám sức khỏe học sinh lần này là sự phối hợp chặt chẽ giữa ngành giáo dục, y tế và chính quyền cơ sở. Các xã, phường được giao chủ trì, phối hợp với sở y tế và sở giáo dục để tổ chức khám cho toàn bộ trẻ em dưới 18 tuổi, bảo đảm hoàn thành 100% trước khai giảng năm học mới. Trên thực tế, nhiều nơi đã phân luồng học sinh theo từng lớp, từng phòng chức năng để giảm đông người và giữ an toàn khi thăm khám. Với những em chưa khám theo lịch, nhà trường phối hợp trạm y tế tổ chức khám vét, không bỏ sót bất kỳ học sinh nào. Quan trọng hơn, dữ liệu khám sức khỏe không bị “cất ngăn kéo”. Kết quả sẽ được tích hợp vào hồ sơ sức khỏe điện tử và học bạ điện tử, gắn với mã định danh của mỗi học sinh. "Sở Y tế phải tổng hợp báo cáo tiến độ hàng ngày trước 18h00 để chỉ rõ địa bàn, nhóm đối tượng chậm tiến độ và tham mưu biện pháp xử lý, hướng tới hoàn thành chỉ tiêu khám sức khỏe định kỳ cho toàn dân trong tháng 11/2026". Đây là yêu cầu cho thấy mục tiêu không chỉ khám trước khai giảng, mà là xây dựng hệ sinh thái quản lý sức khỏe học đường lâu dài. Tuy nhiên, việc biến dữ liệu thành hành động – ví dụ theo dõi sát những em tăng cận thị, sâu răng nặng, cong vẹo cột sống – sẽ quyết định thành công thực sự của chương trình phòng ngừa bệnh tật.
Từ phát hiện sớm đến phòng ngừa bệnh tật: trách nhiệm không chỉ của nhà trường
Khám sức khỏe sàng lọc trước khai giảng làm được điều mà nhiều gia đình chưa làm: phát hiện sớm và có hướng xử lý cho những vấn đề sức khỏe tưởng nhỏ nhưng âm thầm bào mòn khả năng tập trung học tập. Một nữ sinh nói thẳng: nhờ khám sức khỏe học đường, em mới "phát hiện kịp thời những thay đổi của cơ thể mà bình thường dễ bỏ qua" và coi thị lực tốt là "chìa khóa" để tự tin chinh phục mục tiêu lớp 12. Những chia sẻ như vậy cho thấy khám sàng lọc không phải thủ tục mà là bước khởi động bắt buộc cho một năm học nghiêm túc. Thông qua kết quả khám, phụ huynh và học sinh có cơ sở để điều chỉnh chế độ học, nghỉ, dinh dưỡng và vận động theo từng thể trạng. Khi vấn đề sức khỏe được nhận diện đúng lúc, can thiệp đúng cách sẽ là tiền đề để học sinh tự tin học tập và phát triển toàn diện. Nhưng nếu sau tờ giấy kết quả khám, phụ huynh vẫn để con ôm điện thoại đến khuya, vùi đầu vào bàn học không đúng tư thế, coi việc chải răng, khám mắt định kỳ là tùy hứng, thì mọi nỗ lực phòng ngừa bệnh tật sẽ bị phá vỡ ngay trong chính gia đình. Khám sức khỏe học sinh trước khai giảng là điểm xuất phát; việc bảo vệ đôi mắt, hàm răng, cột sống của trẻ suốt cả năm học mới là cuộc chạy dài, đòi hỏi trách nhiệm song song của nhà trường, ngành y tế và người lớn trong mỗi ngôi nhà.
