Bản Sắc 2026: Khi di sản được kể bằng ngôn ngữ của thời đại số
Bản Sắc 2026 là một sân chơi trực tuyến nơi người tham gia vừa thi trắc nghiệm văn hóa, vừa sáng tác video ngắn bằng công nghệ số và công nghệ AI, nhằm lan tỏa di sản văn hóa Việt bằng ngôn ngữ số gần gũi với thế hệ trẻ trên không gian mạng. Đây không phải một cuộc thi thuần kiến thức, mà là lời khẳng định rằng văn hóa Việt cần được sống trong chính môi trường số nơi người trẻ hiện diện mỗi ngày. Chương trình được phát động sáng 15/9 tại Hà Nội bởi cơ quan quản lý văn hóa quốc gia, với mục tiêu khơi dậy lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý thức giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa Việt qua cách kể chuyện của cộng đồng. Thay vì yêu cầu giới trẻ quay về với những khuôn mẫu kể chuyện cũ, Bản Sắc 2026 chấp nhận rằng TikTok, nền tảng video ngắn và AI mới là “sân khấu” họ dùng để biểu đạt bản sắc.
Từ trắc nghiệm văn hóa đến sáng tác video bằng AI: cấu trúc một sân chơi số
Điểm đáng chú ý là Bản Sắc 2026 được thiết kế như một hệ sinh thái nội dung số, chứ không phải một cuộc thi đơn lẻ. Một mặt, người tham gia bước vào cuộc thi trắc nghiệm trực tuyến "Hiểu biết Bản sắc" để tự kiểm tra và bổ sung kiến thức về chính sách, lịch sử, văn hóa, di sản, nghệ thuật, du lịch và con người Việt Nam. Mặt khác, họ được mời thử sức ở cuộc thi sáng tác video ngắn "Kết nối Bản Sắc", nơi công nghệ AI và công nghệ số trở thành công cụ sáng tạo, cho phép thế hệ trẻ kể lại câu chuyện di sản văn hóa Việt theo góc nhìn rất riêng. Theo ban tổ chức, điểm mới là chương trình không chỉ chấp nhận mà còn khuyến khích thí sinh ứng dụng công nghệ AI trong quá trình sáng tạo nhằm tìm kiếm phương thức mới để lan tỏa văn hóa Việt trên không gian số. Nhưng công nghệ không được phép biến di sản thành trò chơi tùy tiện: mọi nội dung vẫn phải bảo đảm tính chính xác và trung thực.
Unitour Heritage Ho Chi Minh City: phòng thí nghiệm kể chuyện di sản cho sinh viên
Nếu Bản Sắc 2026 mở sân chơi toàn quốc thì Unitour Heritage Ho Chi Minh City lại là "phòng thí nghiệm" thực địa cho sinh viên thành phố. Tối 15/9, tại Trường Đại học Văn hóa TP.HCM, một buổi Innovatalk với chủ đề "Kể chuyện di sản – Từ chất liệu truyền thống đến ngôn ngữ mạng xã hội" đã được tổ chức, đồng thời khởi động cuộc thi sáng tạo video ngắn về di sản đô thị. Ở đây, thông điệp được nhấn mạnh rất rõ: di sản không đứng yên trong bảo tàng mà hiện diện trong kiến trúc, nghệ thuật, ẩm thực và đời sống; vì vậy, cần được kể bằng ngôn ngữ mạng xã hội mà người trẻ đang sử dụng hàng ngày. Chuỗi Unitour dự kiến tiếp tục đến 20 trường đại học, tạo không gian để sinh viên tiếp cận di sản qua nhiều góc nhìn và trực tiếp tham gia sáng tạo nội dung. Những video chất lượng sẽ được các nhà sáng tạo nội dung hướng dẫn, hoàn thiện trước khi giới thiệu tại Heritage Ho Chi Minh City Fest, dự kiến diễn ra ngày 23–24/11/2026. Đây là cách xây nền kỹ năng kể chuyện di sản trước khi bước ra sân chơi lớn hơn như Bản Sắc.
Ngôn ngữ số và công nghệ AI: cơ hội hay rủi ro cho di sản văn hóa Việt?
Việc đưa di sản văn hóa Việt lên không gian số bằng ngôn ngữ mạng xã hội và công nghệ AI đặt ra một câu hỏi không dễ: đâu là ranh giới giữa sáng tạo và làm nhạt giá trị? Các diễn giả tại Innovatalk ở TP.HCM nhấn mạnh rằng người làm nội dung có thể đổi mới cách kể và hình thức thể hiện, nhưng phải tôn trọng bản chất và giá trị nguyên bản của chất liệu văn hóa. Nghiên cứu, phân tầng thông tin được xem là điều kiện bắt buộc để xác định đâu là phần có thể sáng tạo, đâu là giá trị cần bảo toàn. Ở phía Bản Sắc 2026, ban tổ chức kỳ vọng nếu chương trình được cộng đồng đón nhận, sân chơi này có thể trở thành một kho dữ liệu số về văn hóa do chính cộng đồng cùng xây dựng. Đó là tham vọng lớn: biến hàng ngàn video ngắn thành bản đồ sống động của di sản Việt, nhưng chỉ khả thi nếu người trẻ vừa làm chủ công nghệ AI, vừa giữ được tính chính xác, trung thực trong từng khung hình.
Thế hệ trẻ kể chuyện di sản: từ cuộc thi đến ý thức văn hóa số
Điều đáng mừng là cả Bản Sắc 2026 lẫn Unitour Heritage Ho Chi Minh City đều đặt thế hệ trẻ vào vị trí trung tâm của quá trình kể chuyện di sản. Bản Sắc chào đón mọi công dân Việt Nam và người nước ngoài đang sinh sống, học tập, làm việc tại Việt Nam, không giới hạn độ tuổi, giới tính hay nghề nghiệp, nhưng thông điệp hướng mạnh vào Gen Z – những người dành phần lớn thời gian trên không gian số. Tại TP.HCM, sinh viên được khuyến khích lựa chọn chất liệu lịch sử, văn hóa, con người, ẩm thực và đời sống đô thị để kể lại bằng góc nhìn của thế hệ mình. Nếu nhìn ở chiều sâu, các sân chơi này không chỉ là cuộc thi nội dung mà là bài thực hành về đạo đức số: học cách dùng ngôn ngữ số để kể chuyện di sản văn hóa Việt sao cho hấp dẫn mà vẫn tôn trọng sự thật. Kết thúc hành trình, điều còn lại quan trọng hơn giải thưởng là một thế hệ biết xem di sản như tài sản chung, và xem công nghệ như công cụ để bảo vệ, chứ không làm méo mó bản sắc.
