Khoa học nông nghiệp thực tiễn là gì – và vì sao phải bắt đầu từ người nông dân
Khoa học nông nghiệp thực tiễn là cách biến tri thức trong phòng thí nghiệm thành công nghệ đồng ruộng, được nông dân sử dụng hằng ngày để tăng năng suất nông sản, giảm rủi ro và nâng giá trị nông sản trong chuỗi thị trường, dưới sự dẫn dắt của chính sách nông nghiệp và các chương trình đổi mới sáng tạo nông dân. Ngày 8/10, Học viện Nông nghiệp Việt Nam tổ chức Hội thảo quốc tế AgriVision với chủ đề “Kiến tạo nông nghiệp tương lai từ chính sách, công nghệ và đổi mới sáng tạo”, đúng vào dịp kỷ niệm 70 năm thành lập học viện. Việc một trường đại học trọng điểm chọn kết nối chính sách, công nghệ và nông dân không phải là hoạt động lễ lạt, mà là lời khẳng định: nếu khoa học không hiện hữu trên ruộng, trang trại và trong thu nhập của hộ sản xuất, thì đó là khoa học… vô nghĩa.
Khi công nghệ nông nghiệp gặp chính sách: tác động chỉ xuất hiện ngoài cổng trường
Giám đốc Học viện nhấn mạnh rằng tiến bộ công nghệ chỉ tạo ra tác động rộng lớn khi có chính sách phù hợp và khả năng đưa tri thức vào thực tiễn. Nói thẳng: nếu chính sách nông nghiệp vẫn ưu tiên số lượng đề tài hơn là hiệu quả trên đồng ruộng, chúng ta sẽ tiếp tục có những công trình hoành tráng nhưng nông dân không dùng nổi. Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng chỉ rõ thước đo chân thực của khoa học không nằm ở báo cáo, mà ở năng suất, chất lượng và giá trị gia tăng của nông sản, cùng thu nhập cải thiện cho người nông dân. Định hướng được ông nêu rất rõ: tăng năng suất dựa trên tri thức, nâng chất lượng bằng công nghệ, giảm chi phí bằng đổi mới sáng tạo và nâng giá trị thông qua kết nối thị trường. Nếu chính sách không dịch tinh thần này thành hành lang thử nghiệm, cơ chế chuyển giao và tiêu chuẩn thị trường, công nghệ nông nghiệp sẽ mãi đứng ngoài cổng làng.
Đưa nông dân vào quá trình nghiên cứu: từ đối tượng thụ hưởng thành đồng tác giả
Điểm quan trọng nhất của AgriVision không nằm ở những slide về trí tuệ nhân tạo hay dữ liệu lớn, mà ở việc đặt người nông dân vào trung tâm của đổi mới sáng tạo nông dân. Giám đốc Học viện khẳng định nông dân cần tham gia ngay từ quá trình tìm kiếm, đánh giá giải pháp công nghệ. Kinh nghiệm sản xuất của họ giúp nhà khoa học xác định đúng vấn đề: giống nào chịu hạn tốt hơn, quy trình nào giảm thuốc bảo vệ thực vật mà vẫn giữ năng suất nông sản. Thứ trưởng yêu cầu rõ ràng: kết quả nghiên cứu phải giúp người sản xuất giảm chi phí, tăng năng suất, cải thiện chất lượng và giảm rủi ro. Một mô hình hợp tác được đề xuất là Nhà nước, trường và viện nghiên cứu, doanh nghiệp, nông dân và cộng đồng cùng nghiên cứu, cung cấp dữ liệu, thử nghiệm và thương mại hóa. Đây là bước chuyển từ tư duy “chuyển giao cho nông dân” sang “đồng sáng tạo với nông dân”.
Công nghệ đồng ruộng: từ dữ liệu lớn đến thước đo trên thửa ruộng cụ thể
Công nghệ đồng ruộng không chỉ là vài thiết bị bay trên trời hay cảm biến cắm xuống đất để chụp ảnh đẹp. Theo các tham luận, công nghệ sinh học, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, tự động hóa và viễn thám đang mở ra cơ hội chuyển từ sản xuất dựa nhiều vào kinh nghiệm sang sản xuất dựa trên dữ liệu; từ quản lý bị động sang quản lý có dự báo; từ sản xuất manh mún sang các chuỗi giá trị minh bạch, hiệu quả. Nhưng nếu những hệ thống này không được thiết kế theo điều kiện địa phương, không có chương trình đào tạo nông dân, chúng sẽ trở thành đồ chơi đắt tiền của dự án. Tinh thần của nghị quyết về đột phá khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải được cụ thể hóa bằng sản phẩm đo đếm được trên ruộng: năng suất nông sản tăng, chất lượng ổn định, chi phí đầu vào giảm, rủi ro thị trường được quản lý tốt hơn.
Từ hội thảo đến hành động: Học viện, chính sách và nông dân cùng chia sẻ lợi ích
Điều đáng chú ý là hội thảo không dừng ở khẩu hiệu. Giám đốc Học viện đề nghị các đại biểu làm rõ ba nhóm việc: ưu tiên chính sách để tháo gỡ trở ngại nghiên cứu – ứng dụng; hướng nghiên cứu có triển vọng tạo tác động thực tiễn; và những chương trình hợp tác cụ thể sau hội thảo. Bà cũng nhấn mạnh AgriVision cần tạo ra khuyến nghị có căn cứ và đề xuất hợp tác chứ không chỉ nhận diện xu hướng. Về phía nhà trường, Học viện đặt mục tiêu tiếp tục nâng cao chất lượng đào tạo, năng lực nghiên cứu và khả năng đưa kết quả khoa học vào thực tiễn. Theo một phát biểu tại sự kiện, hằng năm Học viện dành gần 30 tỷ đồng học bổng và hợp tác với hơn 200 doanh nghiệp tài trợ gần 3 tỷ đồng cho sinh viên – con số cho thấy họ coi nguồn nhân lực là nền tảng của khoa học nông nghiệp thực tiễn. Câu hỏi còn lại là: chính sách nông nghiệp quốc gia có đủ dũng khí để ưu tiên những mô hình hợp tác mà nông dân là người hưởng lợi đầu tiên hay không?
