Ba luật sửa cùng lúc là gì và vì sao quan trọng?
Ba luật được sửa đổi đồng bộ gồm Luật Đất đai, Luật Nhà ở và Luật Kinh doanh bất động sản là ba trụ cột định hình cách Nhà nước quản lý đất, bảo đảm chỗ ở cho người dân và điều chỉnh thị trường bất động sản, qua đó trực tiếp tác động tới quyền lợi người sử dụng đất, người mua nhà và doanh nghiệp trên toàn nền kinh tế. Tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI, Chính phủ đã trình và Quốc hội cho ý kiến về định hướng chính sách sửa đổi cả ba dự án luật này cùng một lúc. Trước đó, ngày 19/8, Bộ trưởng Tài nguyên và Môi trường Trịnh Việt Hùng đã trình bày tờ trình về định hướng sửa đổi Luật Đất đai năm 2024. Thảo luận sớm cho thấy quyết tâm không chỉ chỉnh vài điều, mà thiết kế lại định hướng pháp luật cho cả hệ thống.
Vì sao phải sửa: từ vướng mắc thực tiễn đến Nghị quyết 21
Dù Luật Đất đai 2024 được đánh giá có nhiều nội dung đột phá, thực tế thi hành vẫn nảy sinh không ít vướng mắc: quy định chưa đồng bộ với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, chưa ăn khớp với các luật khác, và nhiều khó khăn phải tạm thời gỡ bằng nghị quyết riêng lẻ. Điều này cho thấy hệ thống pháp luật hiện hành đang chắp vá, chuyển vướng mắc từ luật này sang luật khác. Việc sửa đổi luật đất đai lần này nhằm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương mới của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 21-NQ/TW về quan điểm, định hướng sửa đổi Luật Đất đai và các luật liên quan. Theo đại biểu Phạm Thị Hồng Yến, thảo luận sớm về định hướng chính sách giúp lựa chọn, hoàn thiện và kiểm chứng tính khả thi, tính đồng bộ giữa các dự án luật. Nói thẳng, đây là nỗ lực thoát khỏi vòng xoáy “vá luật” từng phần.
Người dân được gì từ sửa đổi luật đất đai và luật nhà ở mới?
Điểm đáng chú ý nhất với người dân là định hướng chuyển từ tư duy chỉ bồi thường tài sản bị thu hồi sang tư duy tái thiết cuộc sống khi Nhà nước thu hồi đất. Điều này, nếu được quy định rõ, sẽ biến sửa đổi luật đất đai thành công cụ bảo vệ quyền lợi người dân chứ không chỉ là thủ tục pháp lý. Chính sách mới nhấn mạnh bảo đảm chỗ ở, hạ tầng khu tái định cư, điều kiện trường học, trạm y tế, giao thông và dịch vụ công, đồng thời quan tâm sinh kế, việc làm, thu nhập, hướng tới sự hài lòng của người dân. Với luật nhà ở mới, mục tiêu được xác định là mọi người đều có chỗ ở, mở rộng cơ hội tiếp cận nhà ở, nhất là thông qua phát triển nhà ở cho thuê với mức giá phù hợp và hỗ trợ nhóm gặp khó khăn về nhà ở. Nếu triển khai nghiêm túc, “quyền lợi người dân” lần này có cơ hội thoát khỏi khẩu hiệu chung chung.
Doanh nghiệp bất động sản: thêm dư địa, bớt rủi ro pháp lý?
Đối với doanh nghiệp, sửa đổi đồng bộ ba luật vừa là cơ hội, vừa là bài kiểm tra sức bền. Về Luật Kinh doanh bất động sản, định hướng chính sách tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn trong phát triển thị trường bất động sản theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, đồng thời đa dạng hóa chủ thể và loại hình kinh doanh. Nhà nước sẽ đóng vai trò định hướng, kiểm soát và chủ động điều tiết, hướng tới thị trường lành mạnh, minh bạch, ổn định và bền vững. Theo đại biểu Phạm Thị Hồng Yến, các định hướng này đều nhằm tạo thuận lợi hơn cho người dân và doanh nghiệp, đưa nguồn lực đất đai và chính sách nhà ở trở thành nguồn lực cho phát triển, bảo đảm tốt hơn quyền và lợi ích chính đáng của người dân, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp. Nhưng lợi ích chỉ thành hiện thực nếu các quy định về tài chính đất đai, giá đất và thủ tục hành chính được viết đủ rõ, đủ minh bạch để giảm rủi ro pháp lý và chi phí không chính thức.
Hiệu quả nguồn lực đất đai và chặng đường tới tháng 10
Trọng tâm xuyên suốt là khơi thông và nâng cao hiệu quả nguồn lực đất đai cho phát triển kinh tế – xã hội. Định hướng chính sách đặt mục tiêu đổi mới cơ chế tài chính đất đai, cơ chế xác định giá đất trên cơ sở dữ liệu và phương pháp khoa học, xây dựng bảng giá đất, hệ số điều chỉnh, tỷ lệ thu tiền sử dụng và tiền thuê đất bảo đảm công bằng, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước, người sử dụng đất và nhà đầu tư. Song song là cải cách hành chính, chuyển đổi số, hoàn thiện cơ sở dữ liệu, xử lý tồn tại trong cấp giấy chứng nhận, đơn giản hóa thủ tục, tăng phân cấp và trách nhiệm địa phương trong quản lý đất đai. Bộ ba luật dự kiến sẽ được Chính phủ trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ hai vào tháng 10/2026. Từ nay đến đó, việc nhận diện và xử lý các nội dung trùng lặp, thiếu thống nhất giữa ba dự luật sẽ quyết định liệu định hướng pháp luật mới có thực sự khơi thông thị trường hay lại tạo thêm tầng nấc quy định.
