Từ “sống lâu” sang “sống khỏe”: bước ngoặt trong tư duy phát triển
Chiến lược nâng tuổi thọ Việt Nam 2045 là kế hoạch dài hạn đặt mục tiêu không chỉ kéo dài số năm sống mà còn gia tăng đáng kể số năm sống khỏe mạnh, gắn với bảo hiểm y tế toàn dân và chỉ số phát triển con người, nhằm nâng chất lượng dân số và chất lượng cuộc sống của mỗi người dân. Bộ Y tế vừa ban hành kế hoạch thực hiện Nghị quyết 217/NQ-CP ngày 6-8-2026 của Chính phủ, triển khai Nghị quyết 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển. Điều đáng chú ý không phải là thêm vài năm sống, mà là dịch chuyển trọng tâm sang số năm sống khỏe mạnh. Việc đặt mục tiêu tuổi thọ trên 80 tuổi và tối thiểu 71 năm sống khỏe giai đoạn 2036-2045 cho thấy Việt Nam chọn con đường phát triển dựa trên chất lượng con người, chứ không chấp nhận một xã hội “sống lâu nhưng ốm yếu”.
Các chỉ tiêu cụ thể: tham vọng lớn được đo bằng con số rõ ràng
Điểm mạnh nhất của kế hoạch lần này là hệ thống mục tiêu sức khỏe cộng đồng được lượng hóa theo từng giai đoạn, chứ không dừng ở khẩu hiệu. Giai đoạn 2026-2030, tuổi thọ trung bình phấn đấu đạt 75,5 tuổi với tối thiểu 68 năm sống khỏe; giai đoạn 2031-2035 tăng lên 76,5 tuổi và tối thiểu 69 năm sống khỏe. Đến 2036-2045, mục tiêu là tuổi thọ trên 80 tuổi và ít nhất 71 năm sống khỏe mạnh. Đây là câu nói có thể trích dẫn: “Tuổi thọ trung bình của người Việt Nam phấn đấu trên 80 tuổi, số năm sống khỏe trên 71 năm vào giai đoạn 2036-2045”. Song song, quy mô dân số dự kiến tăng từ khoảng 105,4 triệu lên 112,9 triệu người qua ba giai đoạn, tạo sức ép không nhỏ lên hệ thống y tế và an sinh.
Bảo hiểm y tế toàn dân và HDI: đo sức khỏe bằng chất lượng sống
Nếu chỉ số tuổi thọ và năm sống khỏe mạnh phản ánh sức khỏe thể chất, thì bảo hiểm y tế toàn dân và chỉ số phát triển con người cho thấy mức độ công bằng và cơ hội phát triển. Kế hoạch đặt mục tiêu tỷ lệ tham gia bảo hiểm y tế trên 97% dân số giai đoạn 2026-2030, trên 99% giai đoạn 2031-2035 và duy trì trên 99% sau đó. Đây là bước tiến quan trọng hướng tới bảo hiểm y tế toàn dân đúng nghĩa: ốm đau không đồng nghĩa với nghèo hóa. Đồng thời, chỉ số phát triển con người được đặt mục tiêu đạt từ 0,8 trở lên, sau đó vươn lên nhóm cao trên thế giới. Việc đưa HDI vào hệ thống chỉ tiêu cho thấy Việt Nam muốn đo sức khỏe bằng chất lượng học vấn, thu nhập và tuổi thọ tổng hòa, thay vì nhìn sức khỏe tách biệt khỏi sự phát triển con người.
Già hóa dân số và mạng lưới chăm sóc mới: bài kiểm tra năng lực hệ thống
Bối cảnh đặt ra các mục tiêu đầy tham vọng này là thực tế Việt Nam đang đối mặt nguy cơ “già trước khi giàu” và gánh nặng bệnh tật ngày càng lớn. Đây không còn là cảnh báo học thuật mà là áp lực buộc hệ thống y tế phải tái cấu trúc. Thay vì dựa chủ yếu vào bệnh viện, Bộ Y tế định hướng phát triển mạng lưới chăm sóc dựa trên gia đình, cộng đồng và y tế cơ sở, trong đó người cao tuổi được theo dõi sức khỏe định kỳ tại trạm y tế xã, ưu tiên nhóm trên 80 tuổi rồi mở rộng dần cho người từ 65 tuổi trở lên. Với những người không thể tới cơ sở y tế, sẽ tổ chức dịch vụ khám, chữa bệnh tại nhà phù hợp điều kiện từng người. Đây là thay đổi tư duy: người cao tuổi không chỉ là đối tượng cần trợ giúp, mà còn là nguồn lực kinh nghiệm, kéo theo cả nhu cầu phát triển “nền kinh tế bạc”.
Từ chiến lược đến đời sống: những bước đi cần thiết để không lỡ hẹn 2045
Đặt mục tiêu cao là một chuyện, biến tuổi thọ Việt Nam 2045 thành câu chuyện sống khỏe của từng gia đình lại là chuyện khác. Kế hoạch đã nêu rõ các bước tiếp theo: xây dựng Chiến lược quốc gia về dân số đến 2045 trên cơ sở tổng kết Chiến lược dân số đến 2030, cùng lúc triển khai kế hoạch quy mô lớn về phòng, chống dịch bệnh, ứng phó khẩn cấp y tế công cộng, thiên tai, thảm họa và bảo đảm an ninh y tế trong giai đoạn 2026-2030. Tất cả được đặt trong Chiến lược quốc gia bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe Nhân dân đến 2030, tầm nhìn 2045. Vấn đề còn lại là năng lực thực thi: từ ngân sách, nhân lực y tế cơ sở, đến hạ tầng thân thiện với người già và dịch vụ số dễ tiếp cận cho mọi nhóm dân cư. Nếu những khâu này không được ưu tiên, “71 năm sống khỏe mạnh” rất dễ chỉ dừng ở con số trên giấy.
