Từ tuổi thọ trung bình đến năm sống khỏe: thay đổi cách nhìn về sức khỏe quốc gia
Chiến lược sức khỏe quốc gia giai đoạn 2036-2045 của Việt Nam là định hướng phát triển dân số đặt trọng tâm vào tuổi thọ trung bình, số năm sống khỏe mạnh và khả năng tiếp cận dịch vụ y tế, nhằm bảo đảm người dân không chỉ sống lâu mà còn sống độc lập, năng động và có chất lượng cuộc sống tốt trong suốt vòng đời. Mục tiêu tuổi thọ trung bình Việt Nam trên 80 tuổi và hơn 71 năm sống khỏe mạnh không phải là con số mang tính trang trí, mà là lời tuyên bố chính sách: sức khỏe dân tộc sẽ được đo bằng chất lượng cuộc sống, không chỉ bằng số năm tồn tại. Khi Nhà nước đặt ra yêu cầu duy trì tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân trên 99% dân số, thông điệp rất rõ ràng: chăm sóc sức khỏe phải trở thành quyền tiếp cận phổ quát, không để ai bị bỏ lại phía sau.
Các mốc mục tiêu cụ thể: tham vọng nhưng cần thiết trong bối cảnh già hóa nhanh
Theo Quyết định số 2977/QĐ-BYT ngày 22-9-2026 của Bộ trưởng Bộ Y tế, kế hoạch thực hiện Nghị quyết 217/NQ-CP đã đặt ra lộ trình rõ ràng cho tuổi thọ trung bình Việt Nam và năm sống khỏe mạnh. Giai đoạn 2026-2030, mục tiêu là 75,5 tuổi với ít nhất 68 năm sống khỏe; giai đoạn 2031-2035, các con số lần lượt là 76,5 tuổi và tối thiểu 69 năm; đến 2036-2045, tham vọng nâng lên trên 80 tuổi và trên 71 năm sống khỏe. Đây là phản ứng chính sách trực tiếp trước thực tế già hóa dân số diễn ra nhanh, như nhận định của GS.TS Nguyễn Đình Cử, người nhấn mạnh ý nghĩa của mốc 80 tuổi trong bối cảnh này. Cùng với đó, mục tiêu duy trì tỷ lệ bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân trên 99% cho thấy hệ thống y tế được kỳ vọng không chỉ chữa bệnh mà còn hỗ trợ phòng bệnh và phục hồi chức năng trên diện rộng.
Chất lượng dân số: sống lâu nhưng phải sống khỏe, sống có ích
Điểm đáng bàn nhất trong chiến lược này là sự chuyển dịch từ tư duy “tăng dân số, tăng tuổi thọ” sang “nâng chất lượng dân số”. Các chỉ tiêu mới được đặt trong mối quan hệ giữa sức khỏe, khả năng tiếp cận dịch vụ y tế và chất lượng phát triển con người, thay vì chỉ đếm số năm sống. Số năm sống khỏe mạnh trở thành thước đo trung tâm, bởi tuổi thọ tăng chưa đồng nghĩa với việc người dân có thêm những năm tháng sống khỏe, tự chủ và tham gia xã hội. Nếu người dân sống lâu nhưng những năm cuối đời phải đối mặt với bệnh tật, suy giảm vận động và phụ thuộc vào người thân, thì đó là thất bại về chất lượng cuộc sống, dù thống kê tuổi thọ có đẹp đến đâu. Định hướng này phù hợp với Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị về tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân, nhấn mạnh chăm sóc sức khỏe suốt vòng đời chứ không chỉ khi đã mắc bệnh.
Chăm sóc từ sớm và vai trò bảo hiểm y tế toàn dân
Muốn đạt hơn 71 năm sống khỏe, không thể chờ đến khi người dân bước vào tuổi già mới nói về phòng bệnh. Các chuyên gia lão khoa nhấn mạnh quá trình lão hóa làm suy giảm khối cơ, sức cơ, khả năng vận động và chức năng nhiều cơ quan; các yếu tố nguy cơ tích lũy qua nhiều năm khiến người cao tuổi dễ mắc bệnh mạn tính, đa bệnh lý và suy giảm khả năng tự chăm sóc. Vì vậy, chiến lược sức khỏe phải bắt đầu từ tuổi trẻ và tuổi trung niên với chế độ ăn hợp lý, vận động thường xuyên, hạn chế thói quen có hại, khám định kỳ và quản lý tốt bệnh mạn tính. Ở cấp hệ thống, việc mở rộng bảo hiểm y tế toàn dân đến trên 99% dân số chỉ có ý nghĩa khi đi kèm nâng khả năng tiếp cận dịch vụ: người dân phải được khám, tư vấn, điều trị phù hợp, chứ không chỉ cầm thẻ BHYT trên tay.
Kết luận: từ chỉ tiêu y tế đến tầm nhìn về một xã hội sống khỏe
Nhìn vào các con số 80 năm tuổi thọ và 71 năm sống khỏe, nhiều người có thể coi đó là mục tiêu kỹ thuật của ngành y tế. Nhưng thực chất, đây là tầm nhìn về một xã hội nơi người cao tuổi vẫn có thể vận động, tự chủ và tham gia hoạt động cộng đồng, chứ không bị “giam” trong bệnh tật và phụ thuộc. Khi dân số già đi nhanh, lựa chọn duy nhất để tránh gánh nặng y tế và an sinh là đầu tư sớm vào chất lượng dân số: nuôi dưỡng thế hệ trẻ khỏe mạnh, bảo đảm bảo hiểm y tế toàn dân, và chăm sóc sức khỏe suốt vòng đời. Nếu thực thi nghiêm túc, chiến lược này có thể biến các chỉ tiêu khô khan thành thay đổi rất cụ thể trong cuộc sống: thêm nhiều năm sống khỏe, ít năm nằm viện, nhiều năm làm việc, cống hiến và tận hưởng tuổi già một cách chủ động.
