Tỷ lệ giải ngân thấp là dấu hiệu của điểm nghẽn thực thi
Giải ngân đầu tư công là quá trình chuyển kế hoạch vốn được giao thành khối lượng công trình hoàn thành, nghiệm thu và thanh toán; tỷ lệ giải ngân vì thế phản ánh cả tiến độ thi công lẫn năng lực xử lý thủ tục. Chiều 2/11, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Minh làm việc với 12 địa phương phía Đông để thúc tiến độ năm 2026. Đây không chỉ là lời nhắc về chỉ tiêu cuối năm: số liệu cho thấy nhiều dự án đang mắc ở những khâu có thể chủ động cải thiện nếu phối hợp và điều hành sát hơn.
Trong hơn 372,5 tỷ đồng vốn đầu tư công được giao cho 12 địa phương, đến ngày 2/11 mới giải ngân 235,2 tỷ đồng, đạt 63,14%. Tuyên Quang dẫn đầu với 81,6%, trong khi Phan Sơn thấp nhất, ở mức 35,6%; Hồng Thái đạt 47,92%. Bức tranh không đồng đều cho thấy việc giao vốn thôi chưa đủ: chất lượng chuẩn bị và khả năng biến kế hoạch thành công việc tại công trường mới quyết định nhịp giải ngân. Lãnh đạo tỉnh yêu cầu các địa phương xem đây là nhiệm vụ hàng đầu trong thời gian còn lại của năm.
Thủ tục, mặt bằng và trách nhiệm điều hành cùng gây chậm
Sở Tài chính chỉ ra một chuỗi thủ tục kéo dài: hoàn thiện hồ sơ đầu tư, thẩm định và phê duyệt thiết kế - dự toán, lựa chọn nhà thầu rồi ký hợp đồng. Song song với đó là chậm giải phóng mặt bằng, vướng bồi thường và tái định cư, khiến dự án khó chuyển sang thi công đúng nhịp. Đây là các nút thắt khác nhau, nên cách xử lý chung chung sẽ khó tạo chuyển biến.
Một phần chậm trễ cũng nằm trong khâu quản lý. Sở Tài chính đánh giá việc chỉ đạo, kiểm tra, đôn đốc của người đứng đầu ở một số nơi chưa quyết liệt; phối hợp giữa cơ quan, đơn vị chưa chặt và kế hoạch giải ngân thiếu cụ thể. Giá vật liệu tăng, nguồn cung một số loại vật liệu thiếu càng gây sức ép lên tiến độ thi công. Đáng lưu ý, vốn các chương trình mục tiêu quốc gia tại 12 xã mới giải ngân hơn 25,2 tỷ đồng trên kế hoạch hơn 104 tỷ đồng, đạt 24,26%; Trà Tân, Đông Giang, Phan Sơn và Sông Lũy chưa giải ngân. Tỷ lệ này cho thấy cần xử lý riêng từng dự án, thay vì chỉ thúc bằng một chỉ tiêu chung.
Gắn trách nhiệm với lịch việc cụ thể
Chỉ đạo của tỉnh đi đúng vào điểm yếu điều hành: yêu cầu người đứng đầu chính quyền địa phương trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm trước UBND tỉnh về kết quả. Trước ngày 5/11, mỗi nơi phải rà soát tiến độ từng dự án, lập kế hoạch giải ngân chi tiết và phấn đấu hoàn thành sớm hơn tiến độ đã đăng ký. Các chủ đầu tư được yêu cầu đôn đốc nhà thầu tận dụng thời tiết thuận lợi, đồng thời phân công lãnh đạo xuống hiện trường kiểm tra.
Mỗi dự án phía Đông phải có sơ đồ Gantt thể hiện khối lượng, giá trị giải ngân dự kiến, thời điểm hoàn thành và trách nhiệm của từng đơn vị, cá nhân; kết quả được cập nhật hằng tuần để phát hiện vướng mắc kịp thời. Tỉnh cũng yêu cầu đẩy nhanh nghiệm thu, thanh toán, quyết toán và gửi hồ sơ kiểm soát chi trong vòng 7 ngày làm việc kể từ khi có khối lượng hoàn thành. Đây là cách chuyển lời hứa tăng tốc thành mốc việc có thể kiểm tra.
Áp lực không chỉ nằm ở 12 xã
Đến ngày 27/10, toàn tỉnh giải ngân hơn 11.500 tỷ đồng, tương đương khoảng 54% kế hoạch vốn. Vì vậy, tình trạng chậm ở nhóm địa phương phía Đông nằm trong áp lực lớn hơn của toàn tỉnh, chứ không phải một trường hợp riêng lẻ. Lâm Đồng đặt mục tiêu đạt tối thiểu 95% vào ngày 31/12/2026 và hoàn thành 100% kế hoạch vào ngày 31/1/2027. Nguồn lực được ưu tiên cho hạ tầng giao thông trọng điểm, gồm cao tốc Tân Phú - Bảo Lộc, Bảo Lộc - Liên Khương và bốn dự án giao thông liên vùng dự kiến khởi công trong tháng 11.
Muốn đạt mục tiêu, tháo gỡ phải đi cùng trách nhiệm và phối hợp thông suốt: các sở, ngành cần xử lý kiến nghị theo chức năng, còn địa phương phải nhận diện cụ thể dự án nào vướng mặt bằng, thủ tục hay vật liệu. Tăng tốc bằng cách dồn khối lượng vào cuối kỳ sẽ làm rủi ro tồn đọng hồ sơ lớn hơn. Lâm Đồng giải ngân có thể cải thiện bền vững khi tiến độ được theo dõi thường xuyên và từng đầu mối chịu trách nhiệm đến cùng.
