Mốc nợ 40 nghìn tỷ USD: vì sao đây là tín hiệu đỏ cho cả thế giới?
Nợ công Mỹ vượt 40 nghìn tỷ USD là tổng giá trị các nghĩa vụ vay mượn của chính phủ liên bang chưa được thanh toán, phản ánh sự mất cân đối nghiêm trọng giữa thu ngân sách, chi tiêu công và chi phí lãi vay, đồng thời cho thấy quỹ đạo tài khóa ngày càng khó kiểm soát của nền kinh tế lớn nhất thế giới. Điểm quan trọng không phải là con số tượng trưng nợ công Mỹ 40 tỷ, mà là nó đã tương đương khoảng 1,3 lần GDP dự kiến năm 2025 của Mỹ. Điều này nghĩa là ngay cả khi toàn bộ thu nhập tạo ra trong một năm được dùng để trả nợ, chính phủ vẫn không thể xóa hết nghĩa vụ hiện tại. Nợ bình quân trên mỗi người dân Mỹ đang ở mức hơn 117.000 USD, cho thấy mức độ bào mòn tài khóa đã chạm đến từng cá nhân chứ không còn là câu chuyện trên sổ sách.
Ba động lực chính đẩy nợ công lên cao: dân số già, chính sách dễ dãi và lãi suất tăng
Nếu phải chỉ ra nguyên nhân, thì vấn đề không nằm ở một chính quyền hay một giai đoạn khủng hoảng đơn lẻ, mà là sự cộng hưởng của nhiều lựa chọn chính sách thiếu kỷ luật trong nhiều thập kỷ. Đầu tiên là xu hướng già hóa dân số: người cao tuổi sống lâu hơn, khiến chi cho an sinh xã hội và các chương trình bảo hiểm y tế bắt buộc phình lên, trong khi số lao động đóng góp vào quỹ lại không tăng tương xứng. Thứ hai, Quốc hội Mỹ liên tục chấp thuận các gói vừa giảm thuế, vừa tăng chi tiêu, từ đạo luật cắt giảm thuế và việc làm năm 2017 đến các gói cứu trợ đại dịch và chương trình đầu tư hạ tầng, năng lượng sạch. Cuối cùng, việc tăng mạnh lãi suất để đối phó lạm phát khiến chi phí lãi vay cho khối nợ hiện hữu tăng vọt, tạo hiệu ứng "nợ chồng nợ" khi ngày càng nhiều ngân sách bị hút vào trả lãi thay vì đầu tư tương lai.
Áp lực tài khóa: ngân sách bị khóa cứng bởi lãi vay và an sinh xã hội
Mốc 40 nghìn tỷ không chỉ là kỷ lục nợ; nó là biểu hiện của một cấu trúc ngân sách đang tự trói tay mình. Mỹ chi khoảng 7 nghìn tỷ USD mỗi năm, trong đó khoảng 60% là các chương trình bắt buộc như An sinh xã hội, Medicare và Medicaid, còn khoảng 1,1 nghìn tỷ USD dành cho trả lãi nợ. Khi tiền lãi lần đầu tiên vượt ngân sách Bộ Quốc phòng trong năm tài chính 2025 và được dự báo sẽ vượt cả chi Medicare trong năm tài chính 2026, chi phí của những khoản vay quá khứ đang trở thành ràng buộc lớn cho mọi lựa chọn kinh tế tương lai. Điều đó tạo ra một "khủng hoảng tài chính Mỹ" theo nghĩa tài khóa: càng để nợ phình to, càng phải hy sinh không gian chính sách cho đầu tư, giáo dục, khoa học và ứng phó khủng hoảng. Như Maya MacGuineas cảnh báo, khoản nợ 40 nghìn tỷ USD không chỉ nằm trên sổ sách, nó len vào mọi góc của nền kinh tế và túi tiền của người dân.
Tác động thị trường tài chính: vì sao lợi suất trái phiếu, lãi vay và ví tiền của bạn đều bị ảnh hưởng
Nợ công lớn không đứng yên trên văn bản. Nó đi thẳng vào trung tâm thị trường tài chính thông qua trái phiếu chính phủ và lãi suất. Khi Mỹ lún sâu hơn vào nợ nần, nhà đầu tư yêu cầu mức bù rủi ro cao hơn, kéo lợi suất trái phiếu tăng lên và đặt áp lực trực tiếp lên mọi loại lãi suất cho vay trong nền kinh tế. Điều đã thấy rõ: lợi suất trái phiếu dài hạn lên mức cao nhất gần hai thập kỷ khi nhà đầu tư phải hấp thụ khối nợ khổng lồ, trong bối cảnh nhu cầu từ nhà đầu tư nước ngoài – những người đang nắm gần 1/3 trái phiếu kho bạc Mỹ – có dấu hiệu giảm. Tác động thị trường tài chính là rất thực: lợi suất trái phiếu kỳ hạn 10 năm ảnh hưởng đến lãi suất vay mua nhà, mua ô tô, và vốn kinh doanh, nên khi lợi suất tăng, điều kiện tài chính bị siết lại, tiêu dùng và đầu tư đều chịu sức ép. Người dân, doanh nghiệp Mỹ sẽ phải chấp nhận chi phí vay cao hơn, còn nhà đầu tư toàn cầu đối diện biến động mạnh hơn ở tài sản trái phiếu và cổ phiếu gắn với lãi suất.
Chúng ta nên lo đến mức nào – và điều gì có thể xảy ra tiếp theo?
Điểm đáng ngại nhất không phải là việc nợ công Mỹ 40 tỷ chỉ là mốc mới, mà là quỹ đạo tăng tốc: mất chưa đầy 5 tháng để nhảy từ 39 lên 40 nghìn tỷ, và chưa đầy 20 năm để tăng gấp bốn lần tổng nợ. Khi các tổ chức tín nhiệm đã bắt đầu hạ xếp hạng và cựu Chủ tịch Fed gọi đây là quỹ đạo "không bền vững", thông điệp rất rõ: nếu không có quyết tâm chính trị mạnh mẽ, nợ sẽ tiếp tục ăn mòn nền tảng tài khóa. Liệu có bùng nổ một khủng hoảng tài chính Mỹ? Ngắn hạn, khả năng đột biến giống các cuộc khủng hoảng nợ ở thị trường mới nổi là thấp, vì Mỹ vẫn sở hữu đồng tiền dự trữ toàn cầu. Tuy nhiên, mỗi bước tăng nợ làm rủi ro tích tụ thêm và hạn chế lựa chọn chính sách. Khi chính phủ phải tăng mua lại trái phiếu dài hạn để hạ nhiệt lợi suất, đó là tín hiệu họ đã bắt đầu phải "chữa cháy" cho hệ quả của chính mình. Đối với nhà đầu tư và người tiết kiệm toàn cầu, điều khôn ngoan là không coi mốc 40 nghìn tỷ như một thống kê xa xôi, mà như lời nhắc phải đánh giá lại rủi ro lãi suất, trái phiếu và tỷ giá trong danh mục của mình.
