Kinh tế tuần hoàn TP.HCM: Lựa chọn mang tính mô hình, không chỉ là khẩu hiệu
Kinh tế tuần hoàn TP.HCM là mô hình phát triển trong đó thiết kế sản phẩm, sản xuất, tiêu dùng và dịch vụ được tổ chức để kéo dài vòng đời sản phẩm, giảm tối đa khai thác tài nguyên thô, hạn chế phát sinh chất thải và cắt giảm tác động môi trường, đồng thời tạo ra các chuỗi giá trị mới có giá trị gia tăng cao.
Điểm đáng chú ý là thành phố không còn xem kinh tế tuần hoàn như một “phụ lục môi trường”, mà xác định đây là động lực tăng trưởng mới, gắn trực tiếp với năng lực cạnh tranh và đổi mới sáng tạo. Việc Ủy ban nhân dân TP ban hành Quyết định 6769/QĐ-UBND, có hiệu lực từ ngày 13/10/2026, về kế hoạch hành động kinh tế tuần hoàn đến 2035 cho thấy một bước rẽ chính sách rõ ràng: hoặc chuyển đổi mô hình, hoặc chấp nhận tụt lại phía sau.
Theo kế hoạch, kinh tế tuần hoàn được coi là “cornerstone” để cải tổ mô hình tăng trưởng, tối đa hóa hiệu quả sử dụng tài nguyên và hình thành các chuỗi cung ứng giá trị cao mới. Nói cách khác, TP.HCM đang đặt cược tương lai tăng trưởng xanh thành phố vào khả năng biến chất thải và phát thải thành nguồn lực kinh tế.
Mục tiêu 2030: 90% tái chế chất thải, 100% xử lý nước thải công nghiệp – tham vọng nhưng cần thiết
Trọng tâm của kế hoạch là bộ chỉ tiêu rất “cứng”: đến năm 2030, tỷ lệ rác thải sinh hoạt được tái chế, xử lý bằng công nghệ mới phải đạt trên 90%, đồng thời 100% chất thải rắn sinh hoạt ở đô thị và nông thôn được thu gom, vận chuyển, xử lý an toàn. Đây là bước nhảy lớn so với thực trạng, nhưng là điều kiện bắt buộc nếu thành phố muốn giảm áp lực bãi chôn lấp và ô nhiễm không khí từ đốt rác lộ thiên.
Ở mảng nước thải, kế hoạch đặt mục tiêu 100% nước thải từ các khu sản xuất, kinh doanh, dịch vụ tập trung, cụm công nghiệp, khu công nghiệp, khu chế xuất và khu công nghệ cao phải được xử lý đạt chuẩn trước khi xả ra lưu vực sông. Nói thẳng, đây là “lằn ranh đỏ” với doanh nghiệp: hoặc đầu tư hệ thống xử lý nước thải công nghiệp, hoặc không còn chỗ đứng trong cấu trúc kinh tế mới.
Song song, thành phố đặt mục tiêu giảm tối thiểu 15% cường độ phát thải khí nhà kính trên mỗi đơn vị GRDP so với năm 2014, gắn trực tiếp kinh tế tuần hoàn với tăng trưởng xanh thành phố. Cách đặt mục tiêu theo cường độ phát thải, chứ không chỉ tổng lượng, cho thấy TP.HCM muốn đo hiệu quả chuyển đổi mô hình chứ không chỉ “tô xanh” số liệu.
Năng lượng từ rác và sinh khối: Từ chi phí xử lý thành tài sản năng lượng
Nếu không thay đổi, rác thải sẽ luôn là chi phí. Nhưng trong tầm nhìn kinh tế tuần hoàn TP.HCM, rác phải trở thành tài sản năng lượng. Kế hoạch đặt mục tiêu đến năm 2030, công suất các nhà máy điện từ sinh khối và chất thải rắn đạt 402 MW; năng lượng tái tạo và năng lượng mới chiếm tối thiểu 15% tổng công suất cực đại của hệ thống điện thành phố, đồng thời tiết kiệm tối thiểu 8% tổng tiêu thụ năng lượng.
Những dự án như hệ thống đốt rác phát điện tại Biwase, dự kiến chạy thử từ đầu tháng 12/2026, là minh chứng cho hướng đi này: thay vì trả tiền để chôn lấp, thành phố biến dòng rác thành dòng điện. Về bản chất, đây là cách “khóa vòng” tài nguyên: chất thải rắn sinh hoạt sau phân loại không chỉ được tái chế mà còn được thu hồi năng lượng, giảm phụ thuộc vào nguồn điện hóa thạch.
Tuy vậy, nếu chỉ xây nhà máy mà không có hệ thống phân loại tại nguồn và chuỗi logistics xanh phù hợp, các mục tiêu công suất 402 MW và tỷ lệ năng lượng tái tạo 15% sẽ khó đạt. Điều này đòi hỏi thành phố phải coi hạ tầng thu gom – phân loại – vận chuyển rác như một phần của hạ tầng năng lượng tương lai, chứ không chỉ là dịch vụ đô thị.
Thiết kế sản phẩm bền vững và chuỗi giá trị mới: Doanh nghiệp đứng trước bài kiểm tra sống còn
Cốt lõi của kinh tế tuần hoàn TP.HCM không nằm ở cuối đường ống xử lý, mà ở cách thiết kế và vận hành toàn bộ chuỗi giá trị. Kế hoạch nhấn mạnh phát triển các mô hình sản xuất, kinh doanh theo hướng sử dụng hiệu quả tài nguyên, kéo dài vòng đời sản phẩm, tăng cường tái sử dụng nguyên liệu và hạn chế phát sinh chất thải. Nói cách khác, doanh nghiệp phải thiết kế lại sản phẩm để dễ sửa chữa, tái sử dụng, tháo rời và tái chế – nếu không, chi phí tuân thủ sẽ ngày càng cao.
Theo kế hoạch, các mô hình kinh tế mới phải bảo đảm khâu thiết kế, sản xuất, tiêu dùng và dịch vụ đều góp phần giảm khai thác tài nguyên thô, kéo dài vòng đời sản phẩm, giảm phát sinh chất thải và tác động môi trường. Đây là yêu cầu mang tính “thiết kế lại luật chơi”, buộc doanh nghiệp chuyển từ tư duy bán càng nhiều sản phẩm càng tốt sang cung cấp giá trị sử dụng lâu dài.
Thành phố định hướng phát triển khu công nghiệp sinh thái, cộng sinh công nghiệp, sản xuất sạch hơn, thiết kế sinh thái và ứng dụng công nghệ số, đồng thời khuyến khích thị trường nguyên vật liệu thứ cấp và sản phẩm tái chế. Nếu thực thi nghiêm, đây sẽ là cú hích hình thành các chuỗi giá trị mới – từ tái chế nhựa, kim loại, vật liệu xây dựng đến dịch vụ sửa chữa, nâng cấp sản phẩm – tạo thêm việc làm xanh và cơ hội cho doanh nghiệp nhỏ tham gia.
Người dân trong tâm điểm chuyển đổi: Từ phân loại rác đến tiêu dùng bền vững
Kinh tế tuần hoàn không thể thành công nếu chỉ là câu chuyện của nhà máy và khu công nghiệp. Kế hoạch hành động đặt mục tiêu triển khai phân loại chất thải rắn sinh hoạt tại nguồn trên toàn địa bàn, phù hợp với quy định và điều kiện thực tế, đồng thời quy định bắt buộc phân loại rác tại hộ gia đình. Điều này sẽ thay đổi thói quen sinh hoạt hàng ngày của hàng triệu người dân – từ cách bỏ rác đến cách lựa chọn sản phẩm.
Thành phố cũng thúc đẩy tiêu dùng bền vững thông qua mua sắm công xanh, mở rộng hệ thống phân phối sản phẩm thân thiện môi trường, phát triển thương mại điện tử và giao hàng xanh, tăng cường nhãn sinh thái và truy xuất nguồn gốc. Các mô hình “đổi rác tái chế lấy quà”, thu gom chai nhựa gắn với điểm thưởng tại trung tâm thương mại, siêu thị, khu dân cư được khuyến khích nhân rộng, biến hành vi xanh thành lợi ích cụ thể cho người dân.
Về quản trị, thành phố dự kiến xây dựng cơ sở dữ liệu và nền tảng thông tin dùng chung về kinh tế tuần hoàn, kết nối doanh nghiệp, cơ quan quản lý, nhà khoa học và người tiêu dùng. Nếu làm tốt, đây sẽ là công cụ giám sát xã hội hiệu quả: người dân có thể thấy rác mình phân loại được xử lý ra sao, doanh nghiệp nào tuân thủ hay vi phạm, từ đó tạo áp lực minh bạch lên toàn hệ thống.
Kết luận: Tăng trưởng xanh thành phố sẽ được đo bằng chất lượng không khí và dòng chất thải
Đến năm 2035, TP.HCM đặt mục tiêu hiện thực hóa một nền kinh tế tuần hoàn bao trùm, gắn với đổi mới sáng tạo, năng lực cạnh tranh cao, thịnh vượng về kinh tế, bền vững về môi trường và công bằng xã hội. Nhưng tham vọng này sẽ bị kiểm chứng không phải trên giấy, mà trong chất lượng không khí, dòng nước sông và những bãi rác được thu hẹp.
Nếu thành phố đạt được mục tiêu tái chế chất thải 90%, xử lý nước thải công nghiệp 100% và giảm 15% cường độ phát thải khí nhà kính, kinh tế tuần hoàn TP.HCM sẽ trở thành hình mẫu cho tăng trưởng xanh thành phố ở Việt Nam. Ngược lại, nếu các chỉ tiêu chỉ dừng ở mức phong trào, chi phí môi trường và sức khỏe cộng đồng sẽ tiếp tục chồng chất.
Quyết định 6769/QĐ-UBND đã đặt ra khung pháp lý và mục tiêu rõ ràng. Từ nay đến 2030, câu hỏi không còn là “có làm kinh tế tuần hoàn hay không”, mà là “ai sẽ thích ứng nhanh hơn và tận dụng được nhiều cơ hội hơn trong cuộc chuyển đổi này” – chính quyền, doanh nghiệp hay người dân.
