Từ tư duy “rào dậu” đến cấu trúc mới của không gian phát triển quốc gia
Nghị quyết 27-NQ/TW là quyết định của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức lại không gian phát triển quốc gia, chuyển cách quản lý từ địa giới hành chính sang không gian kinh tế chức năng, qua đó đặt phát triển vùng vào vị trí phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia, phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn mới. Điểm đáng chú ý là Nghị quyết này xuất hiện đúng lúc đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu về mô hình tăng trưởng, cạnh tranh, hạ tầng, chuyển đổi số, khoa học – công nghệ và ứng phó biến đổi khí hậu ngày càng khắt khe. Sau hơn ba năm thực hiện các nghị quyết vùng của khóa XIII, liên kết vùng đã có chuyển biến nhưng kết quả vẫn chưa tương xứng: quy hoạch chồng lấn, thiếu đồng bộ, hạ tầng là điểm nghẽn, hành lang kinh tế và cực tăng trưởng chưa phát huy trọn vai trò dẫn dắt. Trong bối cảnh đó, ngày 28/8/2026, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 27-NQ/TW, đặt dấu chấm hết cho tư duy coi mỗi tỉnh là một nền kinh tế khép kín và mở ra cách nhìn mới về không gian phát triển quốc gia.
Không gian phát triển đa tầng, đa cực và yêu cầu tái phân bổ nguồn lực
Điểm chuyển đổi cốt lõi của Nghị quyết 27-NQ/TW là khẳng định phát triển vùng là phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia, gắn với nhiệm vụ tổ chức lại không gian phát triển và phân bổ nguồn lực trên toàn lãnh thổ. Thay vì tiếp tục để các địa phương cạnh tranh nguồn lực, đầu tư trùng lặp và phát triển dàn trải, Nghị quyết yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, chuyển từ dựa vào nguồn lực sẵn có sang kiến tạo, dẫn dắt và kích hoạt mọi nguồn lực, kết hợp nội lực với ngoại lực để bảo đảm phát triển nhanh, bền vững và tăng sức chống chịu của nền kinh tế. Không gian phát triển quốc gia được thiết kế theo hướng đa tầng, đa cực, kết nối đất liền với biển, vùng trời, không gian ngầm và không gian số. Một câu nói có thể trích lại: "Không gian phát triển không còn bị giới hạn trên một mặt phẳng hành chính đơn thuần, mà được thiết kế theo hướng đa tầng, đa cực". Điều này kéo theo yêu cầu thay đổi cách phân bổ ngân sách, tổ chức đầu tư công và đánh giá kết quả tăng trưởng, vượt khỏi chiếc thước đo GRDP nội tỉnh vốn từng đẩy các địa phương vào cuộc đua tranh khép kín.
Ba trục liên kết: chỉ tiêu vùng đến 2030, cực tăng trưởng công nghiệp và hạ tầng
Nghị quyết 27-NQ/TW không chỉ nêu quan điểm mà còn đặt ra một bộ khung mục tiêu rõ ràng: 22 chỉ tiêu cụ thể đến năm 2030 cho 6 vùng kinh tế – xã hội, được thiết kế phù hợp với tiềm năng, lợi thế so sánh và thực tiễn của từng vùng. Đây là bước đi quan trọng để tránh tư duy "một mô hình cho tất cả", chuyển sang cách nhìn chuyên môn hóa không gian phát triển quốc gia. Trên nền tảng đó, Nghị quyết nhấn mạnh xây dựng và phát huy vai trò các vùng động lực, hành lang kinh tế và cực tăng trưởng, nhất là cực tăng trưởng công nghiệp dựa trên lợi thế so sánh về vị trí địa lý, hạ tầng, nguồn nhân lực và cấu trúc ngành. Một số đô thị lớn và cực tăng trưởng từng chưa phát huy đầy đủ vai trò hạt nhân, dẫn dắt, lan tỏa, nay được đặt lại trong mạng lưới liên kết vùng để đảm nhiệm chức năng trung tâm công nghiệp, tài chính, logistics cấp vùng. Việc tổ chức cực tăng trưởng không còn chạy theo mong muốn mỗi địa phương có cảng riêng, sân bay riêng – những lựa chọn từng khiến nhiều công trình dưới công suất và làm suy giảm hiệu quả quy mô của nền kinh tế.
Liên kết vùng kinh tế: từ cơ chế phối hợp đến hạ tầng và hành lang kinh tế
Nghị quyết 27-NQ/TW thẳng thắn nhìn nhận liên kết vùng kinh tế là khâu đột phá thể chế: phải xây dựng cơ chế liên kết, điều phối vùng thực sự mạnh, thực chất và hiệu quả, bảo đảm sự đồng bộ, liên thông trong quy hoạch, đầu tư, hạ tầng, dữ liệu và phân bổ nguồn lực. Suốt nhiều năm, thước đo thành tích dựa trên GRDP, số dự án và nguồn thu ngân sách nội tỉnh đã khuyến khích cạnh tranh cục bộ, khiến những tuyến vành đai liên tỉnh hay hệ thống kết nối cảng – khu công nghiệp thường bị chậm bởi vướng mắc phối hợp ngân sách giữa các địa phương giáp ranh. Nếu liên kết vùng là tinh thần, thì hạ tầng là điều kiện vật chất để biến tinh thần ấy thành các dòng chảy kinh tế thực sự. Nghị quyết yêu cầu tập trung nguồn lực cho hạ tầng chiến lược, hạ tầng số, hạ tầng công nghệ, hạ tầng phục vụ chuyển đổi xanh và năng lượng; tổ chức thống nhất các loại hình hạ tầng theo từng hành lang kinh tế và không gian phát triển vùng. Với các hành lang như Bắc – Nam, Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh hay Mộc Bài – TP.HCM – Cái Mép, mục tiêu là biến các đô thị đơn lẻ thành chuỗi đô thị chức năng, khôi phục sức mạnh từng vùng thông qua kết nối hạ tầng và chuyên môn hóa ngành.
Tầm nhìn 2045: từ khung nghị quyết đến yêu cầu luật hóa và thực thi
Ở tầm nhìn dài hạn đến sau 2030 và hướng xa hơn tới mốc 2045, Nghị quyết 27-NQ/TW đặt phát triển vùng vào nhiệm vụ bảo đảm tự chủ chiến lược, an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh nguồn nước, nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, đồng thời củng cố quốc phòng, an ninh và giữ vững độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ. Không gian phát triển quốc gia vì thế không chỉ là bài toán tăng trưởng mà còn là cấu trúc bảo đảm an ninh tổng thể. Tuy nhiên, để chuyển từ liên kết "trên giấy" đến thực thi toàn diện, khung nghị quyết thôi là chưa đủ. Cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, trong đó có đề xuất Quốc hội và Chính phủ nghiên cứu xây dựng một đạo luật chuyên biệt về phát triển vùng hoặc bổ sung chương riêng, có hiệu lực mạnh trong các luật nền tảng như luật quy hoạch, ngân sách, đầu tư công và đất đai. Khi luật hóa được tư duy không gian kinh tế chức năng, gắn với cơ chế phân bổ và đánh giá hiệu quả tăng trưởng mới, Nghị quyết 27-NQ/TW sẽ có cơ hội trở thành bước ngoặt thực sự trong hành trình tái cấu trúc không gian phát triển quốc gia và tạo ra các cực tăng trưởng công nghiệp quy mô vùng, có khả năng lan tỏa giá trị đến toàn nền kinh tế.
