Nghị quyết 27 Việt Nam là gì và vì sao mang tính bước ngoặt?
Nghị quyết 27-NQ/TW là văn kiện của Bộ Chính trị về phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia, nhằm tái cấu trúc cách phân bổ nguồn lực, định hình 6 vùng động lực và hệ thống hành lang kinh tế mới trong bối cảnh tăng trưởng xanh, số và bền vững.
Nghị quyết 27 Việt Nam được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành, chính thức nâng phát triển vùng lên thành “phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia” chứ không chỉ là một chương trình hỗ trợ vùng khó. Sau hơn 3 năm thực hiện các nghị quyết về 6 vùng kinh tế – xã hội, Bộ Chính trị thẳng thắn chỉ ra: quy hoạch còn chồng lấn, thiếu liên kết; hạ tầng là điểm nghẽn; hành lang kinh tế phát triển chậm; các cực tăng trưởng chưa phát huy vai trò hạt nhân. Nói cách khác, tư duy phát triển theo địa giới hành chính đã tới hạn. Nghị quyết 27 chọn cách tổ chức không gian phát triển lại từ gốc, theo chức năng, lợi thế và liên kết vùng, coi đây là con đường bắt buộc để nâng năng lực cạnh tranh và tự chủ của nền kinh tế.
Tổ chức không gian phát triển: từ địa giới hành chính sang không gian chức năng
Nội dung táo bạo nhất của Nghị quyết 27 không nằm ở khẩu hiệu mà ở cách tái thiết tổ chức không gian phát triển. Bộ Chính trị yêu cầu “tổ chức lại không gian phát triển quốc gia thống nhất” trên cơ sở vai trò, chức năng, lợi thế và bản sắc từng vùng, thay cho tư duy chia cắt theo tỉnh, thành. Không gian phát triển vùng được thiết kế đa tầng, đa cực, liên kết đất liền, vùng biển, vùng trời, không gian ngầm và không gian số. Đây là bước chuyển từ phát triển dàn trải sang tập trung vào cực tăng trưởng, vùng động lực và chuỗi đô thị.
Quan điểm này đồng nghĩa với việc các địa phương phải chấp nhận “chung sân chơi”, chia sẻ lợi ích và trách nhiệm trong một cấu trúc vùng lớn hơn. Nghị quyết nhấn mạnh xây dựng cơ chế liên kết, điều phối vùng thật sự mạnh là khâu đột phá, bảo đảm đồng bộ trong quy hoạch, hạ tầng, dữ liệu và phân bổ nguồn lực. Câu chuyện không còn là mỗi tỉnh một khu công nghiệp, một sân bay, mà là tối ưu hóa mạng lưới vùng, tránh trùng lặp, lãng phí. Về bản chất, tổ chức không gian phát triển mới là cách mở thêm “không gian tăng trưởng” mà không nhất thiết mở thêm địa giới hành chính.
Phát triển vùng động lực và hành lang kinh tế khu vực: hạt nhân của mô hình mới
Tinh thần trọng tâm của Nghị quyết 27 là phát triển vùng động lực làm hạt nhân tăng trưởng và hành lang kinh tế khu vực làm trục dẫn dòng vốn, hàng hóa, lao động. Nghị quyết yêu cầu phát huy vai trò đi đầu, dẫn dắt, lan tỏa của các vùng động lực, hành lang kinh tế và cực tăng trưởng, đồng thời lựa chọn một số địa phương thuận lợi nhất để hình thành vùng động lực quốc gia, sau đó mới mở rộng phạm vi khi đủ điều kiện.
Phụ lục Nghị quyết xác định rõ các hành lang kinh tế khu vực trọng điểm: hành lang Bắc – Nam dựa trên trục giao thông phía Đông; hành lang Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh; và hành lang Mộc Bài (Tây Ninh) – TP.HCM – Biên Hòa – Vũng Tàu. Đây là các trục được ưu tiên để kết nối vùng động lực với các đô thị lớn và trung tâm kinh tế. Đáng chú ý, vùng Trung du và miền núi phía Bắc được giao nhiệm vụ phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, năng lượng, dịch vụ logistics và xây dựng vành đai công nghiệp Thái Nguyên – Phú Thọ, hướng tới hình thành vùng động lực mới của phía Bắc. Tầm nhìn đến 2045, các vùng này phải vận hành theo phương thức kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế dữ liệu và kinh tế tuần hoàn.
Dự án giao thông chiến lược: hạ tầng là phép thử của ý chí chính sách
Không có hành lang kinh tế khu vực nào tồn tại nếu thiếu hạ tầng kết nối. Nghị quyết 27 đi thẳng vào danh mục dự án giao thông chiến lược, coi đây là trụ cột vật chất của tổ chức không gian phát triển mới. Phụ lục nêu yêu cầu đầu tư và đưa vào khai thác các tuyến cao tốc Hà Nội – Phú Thọ – Sơn La – Điện Biên, Thái Nguyên – Cao Bằng, Đồng Đăng – Trà Lĩnh, Bảo Hà – Lai Châu, cùng đường Vành đai 5 vùng Trung du và miền núi phía Bắc. Song song là nhiệm vụ hoàn thành đường nối cao tốc Nội Bài – Lào Cai với Lai Châu.
Ở tầng hạ tầng sắt và hàng không, Bộ Chính trị yêu cầu đẩy nhanh các tuyến đường sắt mới Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng, Hà Nội – Lạng Sơn, đồng thời tiếp tục đầu tư đường sắt đô thị và không gian ngầm tại Hà Nội. Cùng với đó là hoàn thành cảng hàng không quốc tế Gia Bình, nâng cấp Cát Bi và nghiên cứu nâng cấp Nội Bài sau 2030. Nếu các dự án này chậm trễ, toàn bộ thiết kế hành lang kinh tế sẽ bị “treo trên giấy”. Nhưng nếu thực hiện đúng tiến độ, chúng có thể làm thay đổi căn bản cơ hội tiếp cận thị trường, việc làm và dịch vụ cho người dân miền núi, đồng thời hỗ trợ nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của nhân dân như mục tiêu Nghị quyết đặt ra.
Tầm nhìn 2030–2045: cơ hội và điều kiện để Nghị quyết 27 đi vào đời sống
Nghị quyết 27 không che giấu tham vọng: đến 2030, mỗi vùng có mục tiêu, chỉ tiêu cụ thể; đến 2045, các vùng phải có hạ tầng đồng bộ, thông minh, xanh, an toàn, có khả năng chống chịu cao, với khoa học – công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực chính. Mục đích cuối cùng là nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân, bảo đảm an ninh năng lượng, lương thực, nguồn nước và quốc phòng, an ninh.
Tuy vậy, Nghị quyết 27 chỉ là “tấm bản đồ”; việc nó trở thành con đường hay không tùy thuộc vào ba yếu tố: cơ chế liên kết vùng có thực chất hay vẫn hình thức; năng lực điều phối và chia sẻ lợi ích giữa địa phương – vùng – quốc gia; và kỷ luật triển khai các dự án giao thông chiến lược. Một câu nói có thể trích dẫn từ Nghị quyết là: “Phát triển vùng là phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia, tổ chức lại không gian phát triển, phân bổ nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia trong bối cảnh mới.” Nếu coi đây là kim chỉ nam, Nghị quyết 27 có thể trở thành bước ngoặt hiếm có trong lịch sử quy hoạch và phát triển vùng, thay đổi cách người dân tiếp cận việc làm, dịch vụ và cơ hội phát triển trên toàn lãnh thổ.
