Nghị quyết 27: Bước ngoặt trong tư duy tổ chức không gian quốc gia
Nghị quyết 27 Bộ Chính trị là văn kiện định hướng phát triển các vùng và tổ chức không gian phát triển quốc gia, đặt mục tiêu tái cấu trúc tăng trưởng theo vùng động lực, hành lang kinh tế và hệ thống đô thị, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh, bảo đảm quốc phòng, an ninh và chất lượng sống của người dân trong giai đoạn mới. Nghị quyết số 27-NQ/TW được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm ký ban hành, chính thức xác lập phát triển vùng như một "phương thức tổ chức tăng trưởng quốc gia" chứ không chỉ là một lớp quy hoạch kỹ thuật. Về bản chất, đây là sự chuyển đổi mô hình: từ phát triển dựa vào khai thác nguồn lực sẵn có sang kiến tạo, dẫn dắt và kích hoạt mọi nguồn lực của từng vùng, đồng thời tổ chức lại không gian quốc gia trên cơ sở xác định rõ vai trò, vị trí, chức năng, lợi thế và sứ mệnh phát triển của mỗi vùng trong tổng thể đất nước. Vấn đề đặt ra không phải là có thêm một nghị quyết vùng, mà là cách Nghị quyết 27 buộc hệ thống chính trị và chính quyền địa phương thay đổi tư duy từ cục bộ địa giới sang phối hợp theo chức năng, liên kết và chia sẻ lợi ích vùng – quốc gia.
Vì sao phải phát triển 6 vùng động lực và tái tổ chức không gian?
Sau hơn 3 năm triển khai các nghị quyết khóa XIII về phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh tại 6 vùng kinh tế – xã hội, Việt Nam đã đạt được bước tiến về nhận thức và liên kết vùng, nhưng thực tế vẫn chưa chạm tới kỳ vọng. Quy hoạch chồng lấn, hạ tầng là điểm nghẽn, hành lang kinh tế khu vực phát triển chậm, các cực tăng trưởng chưa làm tốt vai trò hạt nhân lan tỏa, liên kết vùng yếu và kém hiệu quả. Trong bối cảnh đó, việc phát triển 6 vùng động lực không chỉ là ưu tiên chiến lược mà là yêu cầu bắt buộc nếu muốn tránh vòng xoáy phát triển dàn trải, trùng lặp, kém cạnh tranh. Thay vì chia đều nguồn lực, Nghị quyết 27 đặt vùng động lực, cực tăng trưởng và hành lang kinh tế vào vị trí "động cơ" của tổ chức không gian quốc gia, từ đó dẫn dắt phân bổ đầu tư, quy hoạch kết cấu hạ tầng và phát triển đô thị Việt Nam. Quan trọng hơn, nghị quyết nhấn mạnh phải xây dựng cơ chế liên kết, điều phối vùng "thật sự mạnh, thực chất, hiệu quả" như khâu đột phá, nhằm hài hòa lợi ích địa phương, vùng và quốc gia.
Hành lang kinh tế và đô thị: xương sống của không gian phát triển mới
Điểm nổi bật nhất của Nghị quyết 27 là định hướng rõ ràng việc hình thành và phát triển các hành lang kinh tế khu vực kết nối vùng động lực, cực tăng trưởng quốc gia và các đô thị lớn, xem đây là xương sống của tổ chức không gian phát triển mới. Phụ lục của nghị quyết ưu tiên các hành lang kinh tế Bắc – Nam trên cơ sở trục giao thông phía Đông; hành lang Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh; hành lang Mộc Bài – TP.HCM – Biên Hòa – Vũng Tàu. Nếu được triển khai đồng bộ, các trục này sẽ không chỉ kéo gần khoảng cách địa lý, mà còn tái cấu trúc luồng vốn, lao động, công nghệ và thị trường theo logic vùng, giúp các vùng động lực thực sự trở thành "hạt nhân và đầu tàu dẫn dắt tăng trưởng kinh tế" như nghị quyết yêu cầu. Song song, định hướng phát triển hệ thống đô thị, từ cực tăng trưởng như TP.HCM – hướng tới siêu đô thị đa cực, đa trung tâm, hạ tầng và quản trị thông minh – đến các đô thị vùng và chuỗi đô thị, cho thấy Nghị quyết 27 coi phát triển đô thị Việt Nam là công cụ chủ chốt để chuyển đổi mô hình tăng trưởng và nâng chất lượng dịch vụ xã hội cho người dân trong dài hạn.
Vai trò, vị trí, chức năng từng vùng: từ bản sắc đến sứ mệnh
Khác với cách tiếp cận chung chung trước đây, Nghị quyết 27 buộc phải xác định rõ vai trò, vị trí, chức năng, lợi thế, bản sắc và sứ mệnh phát triển của từng vùng trong tổng thể phát triển đất nước. Điều này rất quan trọng: không gian quốc gia không thể là phép cộng cơ học của 63 địa phương, mà phải là cấu trúc liên kết của những vùng với chức năng khác nhau – từ công nghiệp chế biến chế tạo, năng lượng, logistics đến nông nghiệp công nghệ cao và dịch vụ. Chẳng hạn, với vùng Trung du và miền núi phía Bắc, nghị quyết yêu cầu phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, ưu tiên cơ khí, điện tử, công nghệ số, dịch vụ logistics gắn với lợi thế cửa khẩu; đồng thời hình thành vành đai công nghiệp Thái Nguyên – Phú Thọ như vùng động lực trung tâm công nghiệp, đô thị, dịch vụ của khu vực. Cách thiết kế này nếu làm đến nơi đến chốn sẽ khắc phục được tư duy "mỗi tỉnh là một nền kinh tế khép kín", hướng đến tổ chức không gian quốc gia thống nhất nhưng đa chức năng, trong đó mỗi vùng vừa phát huy bản sắc vừa gánh một sứ mệnh phát triển cụ thể.
Tác động tới người dân và hướng đi đến 2030–2045
Nghị quyết 27 không chỉ định hình bản đồ phát triển vùng, mà còn đặt ra mục tiêu rất cụ thể về chất lượng sống của người dân và tầm nhìn dài hạn. Các mục tiêu, chỉ tiêu cho từng vùng được xác định đến năm 2030 trong phụ lục đi kèm, làm cơ sở đánh giá kết quả và điều chỉnh chính sách. Đáng chú ý, tầm nhìn đến 2045 là một không gian vùng vận hành theo kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế dữ liệu, kinh tế tuần hoàn, với hạ tầng thông minh, xanh, an toàn, có khả năng chống chịu cao, kết nối thông suốt; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trở thành động lực chính của tăng trưởng. Nghị quyết nhấn mạnh người dân phải "được hưởng thụ các dịch vụ xã hội chất lượng cao", góp phần xây dựng một quốc gia phát triển, thu nhập cao. Điều này gắn chặt với việc phát triển đô thị, nâng cấp một số địa phương lên thành phố trực thuộc Trung ương – như định hướng đưa Khánh Hòa trở thành thành phố trực thuộc Trung ương – và xây dựng các cực tăng trưởng, đặc khu dịch vụ – du lịch như Phú Quốc. Câu hỏi còn lại là năng lực thực thi: nếu cơ chế liên kết vùng không đủ mạnh, những tham vọng đến 2045 rất dễ mắc kẹt ở quy hoạch trên giấy.
