Ballet Eugene Onegin: cú “remix” táo bạo giữa Pushkin, Tchaikovsky và rock
Ballet Eugene Onegin là vở diễn được biên đạo Boris Eifman xây dựng từ tiểu thuyết thơ kinh điển của Pushkin, nhưng chuyển bối cảnh sang nước Nga hậu Xô Viết, kết hợp nhạc Tchaikovsky hàn lâm với rock đương đại để tạo nên một sân khấu nơi văn học thế kỷ 19 va chạm dữ dội với cảm quan âm nhạc và mỹ học của khán giả thế kỷ 21.
Điểm quan trọng nhất của lần Eifman Ballet Việt Nam tái ngộ công chúng chính là thông điệp: nếu Anna Karenina là phép thử xem khán giả có mở lòng với ballet hàn lâm quốc tế, thì Eugene Onegin là bước đi xa hơn – dám đặt cả Pushkin lên bàn mổ xẻ để kể lại bằng ngôn ngữ hôm nay. Đây không phải là một màn “tái hiện nguyên bản”, mà là tuyên ngôn rằng kinh điển chỉ sống được khi đủ can đảm bị chất vấn, cắt xén và tái cấu trúc. Việc một bản đọc dữ dội như vậy hiện diện trên sân khấu Việt Nam là dấu hiệu rõ ràng cho thấy chúng ta đang bước vào giai đoạn mới của đối thoại với nghệ thuật thế giới.
Từ Pushkin sân khấu đến Tchaikovsky rock fusion: vì sao lại quan trọng lúc này?
Eugene Onegin của Eifman giữ lại mạch tình yêu, kiêu hãnh, lựa chọn và hối tiếc của Pushkin nhưng đẩy nhân vật vào nước Nga sau 1991, nơi tiền bạc và địa vị chi phối mạnh mẽ con người. Khi ánh đèn pha trực thăng quét ngang sân khấu, Tatyana trở thành phụ nữ giàu có, và kết cục được chốt lại bằng một nhát dao, khán giả Việt buộc phải tự hỏi: chúng ta đang xem bi kịch Nga hay soi vào những ám ảnh rất quen thuộc của thời hậu đổi mới?
Trên nền ấy, Tchaikovsky rock fusion không chỉ là trò chơi âm thanh. Những trích đoạn hàn lâm của Pyotr Tchaikovsky được đặt cạnh sáng tác rock của Alexander Sitkovetsky, tạo nên cấu trúc đối lập giữa trữ tình và dữ dội, giữa quá khứ và hiện tại. Sự kết hợp này từng gây tranh luận khi tác phẩm ra mắt, nhưng chính tranh luận ấy là bằng chứng cho sức sống của vở diễn: nghệ thuật hàn lâm chỉ chết khi không còn gây phản ứng. Eifman chọn đứng ở lằn ranh đó, và khán giả Việt có cơ hội chứng kiến cuộc thử nghiệm ngay trong nhà hát của mình.
Eifman Ballet trở lại Việt Nam: từ Anna Karenina đến Eugene Onegin
Không phải ngẫu nhiên ballet Eugene Onegin đến Việt Nam ngay sau thành công của Anna Karenina. Năm 2025, khi Anna Karenina của Eifman Ballet of St. Petersburg lưu diễn, 4.000 vé ban đầu đã được bán hết trong hơn hai tuần, buộc nhà tổ chức tăng từ 5 lên 7 suất diễn. Câu chuyện không phải là “ballet quốc tế đã phổ biến”, mà là sự xuất hiện của một nhóm khán giả sẵn sàng chi trả cho trải nghiệm sân khấu trực tiếp có tính đặc thù và chất lượng cao.
Lần này, với Eugene Onegin, đoàn mang sang Việt Nam hơn 100 nghệ sĩ cùng đội ngũ kỹ thuật và thiết bị sân khấu quy mô lớn. Nghĩa là khán giả không chỉ xem một vở diễn, mà còn chứng kiến cách một ê-kíp quốc tế vận hành một “cỗ máy” sân khấu hoàn chỉnh: từ thiết kế, ánh sáng, phục trang đến kỹ thuật biểu diễn. Nếu Anna Karenina đặt câu hỏi “ballet hàn lâm có khán giả ở Việt Nam hay không?”, thì Eugene Onegin đẩy câu hỏi đi xa hơn: “chúng ta sẵn sàng trả bao nhiêu, và kỳ vọng điều gì ở một sản phẩm nghệ thuật quốc tế?”
Lịch diễn, giá vé và ý nghĩa với đời sống nghệ thuật Việt Nam
Eugene Onegin sẽ có 8 suất diễn: từ ngày 21–24/10 tại Nhà hát Hòa Bình (TP.HCM) và từ ngày 28–31/10 tại Cung Văn hóa Hữu nghị Việt Xô (Hà Nội). Vé mở bán với 6 hạng, dao động từ 500.000 đồng đến 20 triệu đồng, trong đó mức giá cao nhất dành cho số ghế trung tâm giới hạn và đi kèm dịch vụ riêng. Khoảng cách lớn giữa các mức vé đặt ra câu hỏi gai góc: nghệ thuật hàn lâm quốc tế đang hướng đến ai, và công chúng Việt chấp nhận mức chi trả nào cho một tối trong nhà hát?
Tuy vậy, nhìn vào toàn bộ dải giá, chương trình vẫn dành một phần không nhỏ cho công chúng phổ thông, đồng nghĩa với việc ballet Eugene Onegin không khép cửa với người xem mới. Trong bối cảnh khán giả ngày càng đa dạng lựa chọn – từ concert, điện ảnh đến các show giải trí – việc một vở ballet hàn lâm, lại còn pha rock, có mặt ở tuyến đầu truyền thông là tín hiệu đáng mừng. Nó cho thấy nhu cầu với những thử nghiệm hòa trộn nghệ thuật cổ điển và đương đại, cũng như khả năng Việt Nam trở thành điểm đến thường xuyên cho các hợp tác ballet quốc tế dài hơi chứ không chỉ là các đêm gala ngắn ngày.
Kết luận: Vì sao không nên bỏ lỡ Eugene Onegin lần này?
Eugene Onegin của Eifman không phải vở diễn “dễ chịu”: vũ đạo mạnh, cấu trúc chia nhiều phân cảnh khiến một số nhà phê bình cho rằng chiều sâu tâm lý chưa được khai thác trọn vẹn. Nhưng chính những góc cạnh đó mới khiến buổi tối trong nhà hát trở thành trải nghiệm cần thiết cho khán giả Việt: chúng ta được quyền thích hoặc không thích, miễn là được đối thoại trực tiếp với một tác phẩm đã đi qua hơn 40 quốc gia.
Trong bối cảnh nội dung trực tuyến lấn át, “một đêm diễn trực tiếp có những giá trị mà bản ghi hình khó thay thế hoàn toàn”. Eugene Onegin, với Pushkin sân khấu, Tchaikovsky rock fusion và cái nhìn sắc lạnh vào xã hội hậu Xô Viết, là dịp hiếm hoi để chúng ta kiểm tra khẩu vị nghệ thuật của chính mình. Nếu muốn thấy nghệ thuật hàn lâm không bị đóng khung trong bảo tàng, mà sống giữa đời sống Việt Nam hôm nay, đây là thời điểm hợp lý để bước vào nhà hát.
