Nguồn LNG phải được tính như một phần của an ninh điện
LNG sản xuất điện là khí tự nhiên được hóa lỏng để vận chuyển bằng tàu, sau đó tái hóa thành khí cấp cho nhà máy điện; độ tin cậy của nguồn nhiên liệu quyết định khả năng các tổ máy vận hành theo kế hoạch. Việt Nam cần xem việc nhập khẩu và phân phối LNG là bài toán an ninh cung ứng, không chỉ là lựa chọn nhiên liệu thay thế. Quy hoạch điện VIII điều chỉnh dự kiến phát triển 15 dự án điện khí LNG với tổng công suất hơn 25,6 GW, khiến nhu cầu bảo đảm nguồn cung LNG ổn định, dài hạn và có giá cạnh tranh ngày càng cấp thiết. Trong khi nguồn khí nội địa suy giảm, hạ tầng tiếp nhận và hợp đồng nhập khẩu dài hạn sẽ quyết định liệu các dự án có thể phát điện đều đặn hay phải đối mặt với rủi ro thiếu nhiên liệu. Hệ quả cuối cùng không dừng ở nhà máy: nguồn cấp thiếu ổn định có thể làm khó việc đáp ứng kế hoạch phát điện, ảnh hưởng đến độ tin cậy của điện phục vụ hộ gia đình và doanh nghiệp.
Không nên đặt cược vào một khu vực cung cấp duy nhất
Trung Đông, đặc biệt là Qatar, có thể trở thành nguồn cung chủ lực nhờ trữ lượng lớn, năng lực hóa lỏng cao và hạ tầng xuất khẩu hoàn thiện. Qatar chiếm khoảng 26,4% lượng LNG Việt Nam nhập khẩu trong năm 2025, nhưng tàu hàng phải đi qua eo biển Hormuz, tuyến vận tải nhạy cảm với biến động địa chính trị. Quy mô lớn vì thế không đồng nghĩa với rủi ro thấp. Australia và các nước châu Á - Thái Bình Dương như Malaysia, Indonesia có lợi thế về cự ly và vận chuyển tới Việt Nam. Đây là lựa chọn đáng cân nhắc để bổ sung cho nguồn Trung Đông, dù không nên mặc định mọi nguồn trong khu vực đều luôn sẵn hàng. Nga cũng là một lựa chọn có tiềm năng tài nguyên, nhưng nguồn cung chịu tác động của các lệnh trừng phạt. Bài toán nhập khẩu khí hóa lỏng do đó cần một danh mục nhiều nguồn, cân bằng giữa khả năng giao hàng, tuyến vận tải và rủi ro chính trị, thay vì phụ thuộc vào một nhà cung cấp.
PV GAS và EVNGENCO3: phối hợp từ nguồn khí đến kế hoạch phát điện
PV GAS và EVNGENCO3 mới đây đã làm việc, trao đổi và thống nhất các phương án cung cấp khí, LNG để đáp ứng nhu cầu sản xuất điện năm 2027 và dài hạn. Đây là bước đi có ý nghĩa vì nhà cung cấp khí phải tính được nguồn và lịch giao, còn đơn vị phát điện cần nhiên liệu phù hợp với kế hoạch vận hành. Hợp tác sớm giúp hai bên xử lý khoảng cách giữa nhu cầu của nhà máy và khả năng cấp khí. Quan hệ này đã có nền tảng thực tế: từ năm 1995, PV GAS cung cấp khoảng 76,6 tỷ Sm³ khí cho các nhà máy điện Phú Mỹ thuộc EVNGENCO3 và Nhà máy điện Bà Rịa, tương ứng sản lượng khoảng 398 tỷ kWh. Con số ấy cho thấy ổn định điện khí không thể chỉ trông vào việc mua thêm LNG; nó còn phụ thuộc vào phối hợp vận hành, dự báo nhu cầu và phương án cung ứng giữa doanh nghiệp khí với nhà máy.
Hạ tầng và nguồn thay thế cần đi cùng cam kết hợp tác
PV GAS đang tìm cách duy trì khí nội địa bằng việc bổ sung nguồn mới, phối hợp với chủ mỏ tối ưu bảo dưỡng và áp dụng giải pháp kỹ thuật. Với LNG, doanh nghiệp đã nâng khả năng tái hóa tại Kho cảng Thị Vải lên 9,5 triệu Sm³ mỗi ngày và triển khai biện pháp bảo đảm nguồn tái hóa dài hạn, hướng tới tối ưu chi phí sản xuất điện. Đây là năng lực quan trọng, nhưng công suất tiếp nhận tự nó không bảo đảm có đủ hàng hóa để cấp liên tục. Việt Nam đã có kho LNG Thị Vải với công suất tiếp nhận 1 triệu tấn mỗi năm, dự kiến nâng lên 3 triệu tấn; cảng LNG Cái Mép có công suất khoảng 3 triệu tấn mỗi năm. Hợp đồng với Shell cũng dự kiến cung cấp khoảng 400.000 tấn LNG mỗi năm trong giai đoạn 2027-2031. Hạ tầng, hợp đồng dài hạn và đa dạng thị trường phải được triển khai đồng bộ. Cam kết PV GAS EVNGENCO3 sẽ có giá trị nhất khi chuyển thành lịch cấp nhiên liệu rõ ràng, gắn với nhu cầu nhà máy và phương án ứng phó khi nguồn nhập khẩu gián đoạn.
Ổn định điện khí đòi hỏi nguồn hàng và phối hợp thực chất
Việt Nam có nhiều cửa nhập LNG, nhưng không có lựa chọn nào hoàn hảo: Qatar mạnh về quy mô nhưng đối mặt rủi ro tuyến vận tải; Australia và Malaysia thuận lợi hơn về vận chuyển; nguồn Nga vướng tác động trừng phạt. Vì vậy, hướng đi hợp lý là đa dạng hóa nguồn cung, phát triển hạ tầng tiếp nhận và duy trì hợp đồng dài hạn, đồng thời tiếp tục khai thác khí nội địa trong khả năng. Cuộc làm việc giữa PV GAS và EVNGENCO3 đặt nền tảng cho phương án cấp khí phục vụ năm 2027 và những năm sau, nhưng thước đo sẽ là khả năng thực hiện đều đặn các cam kết đã thống nhất. Khi doanh nghiệp khí và đơn vị phát điện cùng dự báo, lập kế hoạch và chuẩn bị phương án thay thế, điện khí mới có thể đóng góp ổn định cho hệ thống. Bảo đảm LNG vì thế không chỉ là mua nhiên liệu từ nước ngoài: đó là quản trị cả chuỗi cung ứng để người dùng điện ít phải gánh chịu những bất trắc về nguồn hàng.
