Tín hiệu chiến lược mới trong quan hệ đầu tư Việt-Nhật
Chuyển biến chiến lược trong đầu tư Việt-Nhật là sự thay đổi từ mô hình “nhà đầu tư – địa điểm đầu tư” thiên về vốn và chi phí sang mô hình đối tác phát triển cùng nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, sản xuất và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu, với mục tiêu gắn kết lợi ích dài hạn, chia sẻ tri thức, công nghệ và trách nhiệm phát triển bền vững giữa hai bên.
Sáng 6/9 tại Huế, trong khuôn khổ Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam-Nhật Bản lần thứ 2, Thủ tướng Lê Minh Hưng làm việc với đại diện các doanh nghiệp Nhật Bản, đặt vấn đề phải "chuyển mạnh" quan hệ đầu tư Việt-Nhật sang đối tác cùng phát triển và kiến tạo. Đây không phải là lời xã giao ngoại giao, mà là thông điệp điều chỉnh chiến lược: Việt Nam muốn bước ra khỏi vai trò điểm đến gia công chi phí thấp, còn doanh nghiệp Nhật Bản cũng cần những điểm tựa phát triển mới trong bối cảnh cạnh tranh khu vực. Nếu hai bên không thay đổi cách tiếp cận, lợi thế của mối quan hệ kinh tế đang rất tốt cũng có nguy cơ chững lại.
Diễn đàn Huế: Từ đối thoại thủ tục sang đối thoại chiến lược
Diễn đàn Hợp tác địa phương Việt Nam-Nhật Bản lần thứ 2 tại Huế đang dần vượt ra khỏi khuôn khổ một sự kiện xúc tiến đầu tư thuần túy để trở thành nơi định hình lại quan hệ kinh tế giữa hai bên. Tại đây, doanh nghiệp Nhật Bản nêu cụ thể khó khăn, vướng mắc, cùng các kiến nghị về môi trường đầu tư; phía Việt Nam phản hồi với tinh thần "cầu thị và trách nhiệm", đồng thời Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành xử lý dứt điểm các vấn đề thuộc thẩm quyền.
Điểm đáng chú ý là cuộc đối thoại không dừng ở chuyện thủ tục mà đặt trong bối cảnh hai nước đã nâng cấp lên Đối tác Chiến lược toàn diện, với hợp tác kinh tế – thương mại – đầu tư là trụ cột. Khi kim ngạch thương mại hai chiều tăng mạnh trong 7 tháng đầu năm, việc tiếp tục chỉ nói về giấy phép, thuế, đất đai là chưa đủ; điều doanh nghiệp Nhật Bản quan tâm hơn là tầm nhìn dài hạn, ổn định chính sách và khả năng đồng sáng tạo cùng doanh nghiệp Việt Nam.
Từ FDI thuần vốn sang đối tác phát triển cùng kiến tạo
Thủ tướng nêu rõ yêu cầu chuyển quan hệ đầu tư Việt-Nhật từ mô hình "nhà đầu tư và địa điểm đầu tư" sang "đối tác cùng phát triển và kiến tạo", cùng nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, sản xuất và tham gia hiệu quả chuỗi giá trị toàn cầu. Về bản chất, đây là lời tuyên bố khép lại thời kỳ Việt Nam bằng lòng với vai trò nhận vốn, còn doanh nghiệp Nhật Bản chỉ coi Việt Nam là nơi đặt nhà máy.
Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị xác định phải thu hút có chọn lọc FDI chất lượng cao, công nghệ tiên tiến, giá trị gia tăng và khả năng lan tỏa lớn, gắn kết chặt với doanh nghiệp trong nước. Từ góc độ đối tác phát triển, điều Việt Nam cần không chỉ là dòng vốn, mà là công nghệ lõi, tri thức quản trị, hoạt động R&D và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Về phía doanh nghiệp Nhật Bản, nếu không dịch chuyển sang hợp tác R&D, sản xuất công nghệ cao, công nghiệp bán dẫn, họ sẽ bỏ lỡ cơ hội gắn Việt Nam vào các mắt xích chiến lược mới trong chuỗi cung ứng của mình.
Kỳ vọng với doanh nghiệp Nhật Bản: tham gia sâu hơn vào phát triển kinh tế-xã hội
Thủ tướng nhấn mạnh mong muốn cộng đồng doanh nghiệp Nhật Bản "tiếp tục tin tưởng Việt Nam, lựa chọn Việt Nam và cùng Việt Nam phát triển lâu dài, bền vững và thịnh vượng"; đồng thời kêu gọi họ mở rộng đầu tư, phối hợp chặt với doanh nghiệp Việt Nam để khai thác tốt hơn dư địa hợp tác giữa hai nền kinh tế. Đây là lời mời gọi doanh nghiệp Nhật Bản bước từ vị thế khách đến thành đồng tác giả của những dự án phát triển kinh tế-xã hội trên lãnh thổ Việt Nam.
Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hai con số, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng suất, doanh nghiệp Nhật Bản có lợi thế rõ rệt về công nghệ, quản trị và chuẩn mực chất lượng. Nếu họ chỉ dừng ở chuỗi sản xuất đơn giản, cả hai bên đều lãng phí lợi thế. Đối tác phát triển đúng nghĩa phải là những dự án gắn kết lâu dài, chia sẻ rủi ro, cùng đầu tư vào con người và tri thức để nâng cấp cấu trúc quan hệ kinh tế, thay vì tối ưu ngắn hạn về chi phí.
Bài kiểm tra tiếp theo: hành động chính sách và minh bạch thực thi
Một chiến lược đầu tư mới chỉ có ý nghĩa khi được đo bằng hành động. Sau cuộc làm việc tại Huế, Thủ tướng yêu cầu các cơ quan gửi nội dung trả lời và tình hình xử lý kiến nghị về VCCI để phối hợp cùng Hiệp hội Doanh nghiệp Nhật Bản rà soát, đánh giá; các kiến nghị chưa được xử lý hoặc phát sinh mới sẽ tiếp tục được tổng hợp gửi cơ quan có thẩm quyền xem xét. Đồng thời, kết quả xử lý phải được công khai trên các cổng thông tin điện tử, bảo đảm minh bạch và dễ theo dõi.
Chính yêu cầu minh bạch và bám sát thực thi này sẽ là bài kiểm tra đầu tiên cho tuyên bố "đối tác cùng phát triển". Nếu bộ, ngành và địa phương chuyển biến được cách làm – từ phê duyệt bị động sang đồng hành chủ động – doanh nghiệp Nhật Bản sẽ có thêm cơ sở mở rộng hiện diện, tham gia sâu hơn vào các chương trình chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, hạ tầng chiến lược và đào tạo nhân lực. Khi đó, đầu tư Việt-Nhật mới thực sự bước sang giai đoạn đối tác phát triển chứ không chỉ đổi tên trong các văn bản.
